Kontekst skargi

1. Młodsi specjaliści w delegaturach (JPD)^[1] to program staży, w ramach którego młodzi specjaliści z państw członkowskich UE są wybierani do pracy jako stażyści w delegaturach UE na całym świecie. Jest on organizowany przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ) i Komisję Europejską. Wstępną selekcją kandydatów zarządzają państwa członkowskie, natomiast ostateczną selekcją zajmują się ESDZ i Komisja.^[2] Zaproszenie do składania wniosków ogłaszane jest co dwa lata.

2. W styczniu 2021 r. rozpoczęto rundę 2021–2023. W kwietniu 2021 r. państwa członkowskie przesłały ESDZ i Komisji listę wstępnie wybranych kandydatów. Ostateczne wyniki ogłoszono w czerwcu 2021 r., a staż rozpoczął się jesienią 2021 r.

3. Skarżący jest obywatelem Rumunii, który złożył wniosek o udział w programie. Jej wniosek, który został oceniony przez rumuńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, nie uzyskał wystarczająco wysokiego wyniku, aby mógł zostać wstępnie wybrany.

4. Skarżąca wystosowała pismo do władz rumuńskich, w którym wyraziła niezadowolenie z wyników wstępnej selekcji i zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej kandydatury. W odpowiedzi władze rumuńskie wyjaśniły punkty przyznane za każde kryterium i utrzymały wstępne wyniki.

5. Następnie skarżący zwrócił się do ESDZ, argumentując, że wstępna selekcja przeprowadzona przez rumuńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie była sprawiedliwa i przejrzysta, i zwrócił się o przeprowadzenie szczegółowego dochodzenia w sprawie oceny kandydatów na szczeblu krajowym.

6. ESDZ poinformowała skarżącą, że władze rumuńskie są odpowiedzialne za
wstępną selekcję i że w celu dalszego dochodzenia powinna zgłosić swoje obawy krajowym organom odwoławczym. ESDZ zwróciła się do skarżącego o informowanie jej na bieżąco o wszelkich wynikach.

7. Niezadowolony z odpowiedzi skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich we wrześniu 2021 r.

W przedmiocie dochodzenia

8. Rzecznik wszczęła dochodzenie w sprawie sposobu, w jaki ESDZ podjęła działania w związku z obawami dotyczącymi braku sprawiedliwości i przejrzystości we wstępnej selekcji kandydatów do programu JPD.

9. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał odpowiedź ESDZ na skargę i pytania Rzecznika.  Następnie skarżący przesłał uwagi w odpowiedzi na odpowiedź ESDZ.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

10. Skarżąca twierdziła, że ma powody, by sądzić, że wstępna selekcja kandydatów na JPD przeprowadzona przez rumuńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie była sprawiedliwa i przejrzysta. Podejrzewała, że niektórzy kandydaci są niesłusznie faworyzowani. Stwierdziła również, że jej punktacja jest niezgodna z zasadami programu.

11. Skarżąca uznała, że ponieważ ESDZ ponosi ogólną odpowiedzialność za program JPD, powinna była ustosunkować się do jej obaw i przeprowadzić szczegółowe dochodzenie w sprawie procesu wstępnej selekcji.

12. W swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika ESDZ wyjaśniła procedurę wyboru uczestników JPD. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za pierwszą kontrolę kwalifikowalności i wstępną selekcję kandydatów. Muszą one zapewnić sprawiedliwy, przejrzysty i obiektywny proces wstępnej selekcji ^[3] oraz informować wnioskodawców o procedurach odwoławczych na szczeblu krajowym. ESDZ stwierdziła, że zgodnie z zasadą pomocniczości nie może bezpośrednio badać organów krajowych ani dokonywać przeglądu ich oceny kandydatów, chyba że stwierdzi oczywisty błąd.

13. ESDZ i Komisja sprawdzają kwalifikowalność wstępnie wybranych kandydatów i oceniają ich poprzez porównanie „kluczowych informacji” (badań, doświadczenia zawodowego, używanych języków itp.). Następnie ESDZ i Komisja dokonują ostatecznego wyboru i dopasowują wybranych kandydatów do stanowisk dostępnych w delegaturach UE.

14. ESDZ określiła środki, które podejmuje, jeżeli dowie się o kwestiach związanych z procesem selekcji. W przypadku indywidualnych skarg dotyczących procesu wstępnej selekcji ESDZ udziela odpowiedzi skarżącemu, a także przesyła kopię odpowiedzi Stałemu Przedstawicielstwu państwa członkowskiego przy UE, które powinno poinformować kandydata o środkach odwoławczych. Ponadto ESDZ zwraca się do skarżącego o informowanie jej na bieżąco o działaniach następczych na szczeblu krajowym.

15. W przypadku „uzasadnionych zarzutów ze spójnymi i spójnymi przesłankami lub dowodami na to, że proces ten nie był sprawiedliwy, przejrzysty i obiektywny”, ESDZ formalnie zwróciłaby się do odpowiedniego stałego przedstawicielstwa o zbadanie zarzutów na szczeblu krajowym i poinformowanie go o swojej ocenie. W razie potrzeby ESDZ może podjąć decyzję o zwróceniu się do odpowiedniego państwa członkowskiego o otrzymane wnioski i zorganizować wstępną selekcję samodzielnie, z udziałem Stałego Przedstawicielstwa w charakterze obserwatora.

16. Jeżeli chodzi o obawy zgłoszone przez skarżącą w tej sprawie, ESDZ stwierdziła, że nie przedstawiła ona żadnych dowodów, a przynajmniej „początku dowodu”, w odniesieniu do swoich zarzutów dotyczących nepotyzmu. Nie przekazała również informacji na ten temat organom krajowym (ESDZ zaleciła jej zwrócenie się do krajowego Rzecznika Praw Obywatelskich i do Stałego Przedstawicielstwa oraz informowanie ESDZ o jej działaniach i wynikach). ESDZ stwierdziła, że nie ma elementów wskazujących na istnienie oczywistego błędu w ocenie wniosku przez rumuńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. ESDZ wskazała, że zweryfikowała kwalifikowalność wstępnie wybranych kandydatów nominowanych przez Rumunię i poinformowała Stałe Przedstawicielstwo, że uważa jednego kandydata za niekwalifikującego się.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

17. Zgodnie z decyzjami ustanawiającymi program JPD ^[4] odpowiedzialność za wstępną selekcję spoczywa na państwach członkowskich, a za ostateczną selekcję – na ESDZ i Komisji.

18. ESDZ ponosi jednak ogólną odpowiedzialność za program JPD i ma obowiązek zapewnić sprawiedliwe i skuteczne funkcjonowanie wszystkich etapów procesu selekcji. Rzecznik jest usatysfakcjonowany wyjaśnieniami otrzymanymi od ESDZ w tym zakresie.

19. Jeżeli chodzi o indywidualne skargi dotyczące procesu wstępnej selekcji, ESDZ powinna odnieść się do procedur odwoławczych na szczeblu krajowym. Ponadto ESDZ stara się śledzić wyniki takich procedur. ESDZ zastosowała to podejście w tym przypadku.

20. Wydaje się również, że ESDZ posiada jasną procedurę postępowania w przypadku poważnych i uzasadnionych zarzutów dotyczących procesu wstępnej selekcji w państwie członkowskim. Rozsądne jest, aby ESDZ rozważyła takie środki dopiero po otrzymaniu co najmniej pewnych dowodów na to, że organy krajowe niewłaściwie zarządzały wstępną selekcją kandydatów.

21. ESDZ sprawdza również, czy nie ma żadnych problemów z kwalifikowalnością kandydatów wstępnie wybranych przez państwa członkowskie, jak miało to miejsce w tym przypadku.

22. W odpowiedzi skierowanej do Rzecznika ESDZ ustosunkowała się również do konkretnych obaw skarżącego. Rzecznik zgadza się z analizą ESDZ, że w tym przypadku nie miała ona wystarczających powodów, aby dokładniej przeanalizować wstępną selekcję przeprowadzoną przez władze rumuńskie. 

23. W związku z powyższym Rzecznik uważa, że ESDZ nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem ^[5]:

Europejska Służba Działań Zewnętrznych nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Europejska Służba Działań Zewnętrznych zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Tina Nilsson

Kierownik Działu ds. Rozpatrywania Spraw

Strasburg, 28 czerwca 2022 r.

[1] Więcej informacji na temat programu można znaleźć tutaj: https://europa.eu/youth/go-abroad/traineeships/become-junior-professional-eu-delegation-jpd_en.

[2] Zgodnie z zasadami: Wspólna decyzja Komisji i Wysokiego Przedstawiciela UE do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa z dnia 12 czerwca 2012 r.: https://eeas.europa.eu/sites/default/files/joint_decision_of_12.06.2012.pdf oraz decyzja dyrektora ds. operacyjnych ESDZ w porozumieniu z dyrektorami generalnymi DG DEVCO i DG HR Komisji Europejskiej z dnia 22 stycznia 2014 r., z późniejszymi zmianami: https://eeas.europa.eu/sites/default/files/decision_eeas_dec_2014_002_en_0.pdf.

[3] Zgodnie z art. 3 ust. 2 załącznika do decyzji z 2014 r., zob. przypis 2.

[4] Zob. przypis 2.

[5] Skarga ta została rozpatrzona w ramach procedury delegowanej zgodnie z decyzją Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych.