Kontekst skargi

1. Skarga ta dotyczy projektu wydobycia złota w górach Amulsar na południu Armenii. Od 2018 r. trwają protesty przeciwko budowie kopalni i rozpoczęciu działalności wydobywczej, głównie z powodu obaw o możliwe skutki środowiskowe przedsięwzięcia.

2. W październiku 2019 r. delegatura UE w Armenii sporządziła notę na temat projektu, w tym jego aspektów środowiskowych, gospodarczych i politycznych.

3. W styczniu 2020 r. skarżący złożył wniosek o publiczny dostęp [1] do dokumentów dotyczących projektu wydobycia złota w Amulsar, które ESDZ opracowała lub otrzymała w latach 2018 i 2019.

4. ESDZ zidentyfikowała jeden dokument – wyżej wymienioną notę – i udzieliła skarżącemu częściowego dostępu do niego. Jeśli chodzi o dokonane utajnienia, ESDZ oparła się na potrzebie ochrony stosunków międzynarodowych, potrzebie ochrony swojego procesu decyzyjnego oraz potrzebie ochrony danych osobowych [2].

5. W marcu 2020 r. skarżący zwrócił się do ESDZ o zmianę decyzji o odmowie pełnego dostępu do noty (złożył tzw. „wniosek potwierdzający”). Wyraził również zaniepokojenie, że ESDZ nie zidentyfikowała wszystkich istotnych dokumentów.

6. ESDZ odpowiedziała, udzielając skarżącemu zwiększonego częściowego dostępu do noty. Poinformowała również skarżącego, że zarówno ESDZ, jak i delegatura UE w Armenii ponownie przeszukały swoje archiwa, ale nie zidentyfikowały żadnych dodatkowych dokumentów, które wchodziłyby w zakres jego wniosku o publiczny dostęp.

7. Niezadowolony z tego wyniku skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w maju 2020 r.

W przedmiocie dochodzenia

8. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następujących aspektów skargi:

1) odmowy przez ESDZ publicznego dostępu do części noty dotyczącej projektu wydobycia złota w Amulsar, oraz

2) rzekomy brak zidentyfikowania przez ESDZ wszystkich dokumentów istotnych dla wniosku skarżącego o publiczny dostęp.

9. W trakcie dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika odbył spotkanie z przedstawicielami ESDZ w celu uzyskania wyjaśnień i skontrolował wnioskowaną notę. Zespół prowadzący dochodzenie skontrolował również sprawozdanie ze spotkania, które zdaniem skarżącego może zawierać informacje na temat przedmiotowego projektu wydobycia złota. Następnie Rzecznik przekazał skarżącemu sprawozdanie z tego spotkania, ale nie otrzymał od niego żadnych uwag.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

10. Skarżący był zaniepokojony tym, że ESDZ nie wzięła w pełni pod uwagę wpływu projektu wydobycia złota na środowisko. Stwierdził, że chociaż ujawnienie utajnionych części noty może mieć negatywny wpływ na stosunki międzynarodowe, jest to mniej istotne niż prawo społeczeństwa do dostępu do informacji o środowisku.

11. Jeżeli chodzi o zakres wniosku o udzielenie dostępu, skarżący odniósł się do spotkania z przedstawicielami rządu Armenii. Uznał, że projekt musiał zostać przedyskutowany na tym spotkaniu. ESDZ powinna była zatem zidentyfikować sprawozdanie z tego posiedzenia i inne powiązane dokumenty przy ocenie jego wniosku o publiczny dostęp.

12. ESDZ argumentowała, że pełne ujawnienie wskazanej przez nią noty poważnie podważyłoby jej stosunki z kilkoma zainteresowanymi stronami i partnerami w Armenii. Podkreśliła, że notatka została sporządzona wyłącznie do użytku wewnętrznego, tj. w celu poinformowania przedstawicieli UE i umożliwienia im kształtowania podejścia UE do jej partnerów międzynarodowych. Stwierdzono również, że jednostronne ujawnienie politycznie wrażliwych informacji może być błędnie postrzegane przez Armenię i może wpłynąć na opinię publiczną w Armenii. Ponadto publikacja pełnej noty ujawniłaby informacje szczególnie chronione, które mogłyby zostać wykorzystane, aby zagrozić powodzeniu ewentualnych przyszłych działań dyplomatycznych UE.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

13. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że w odniesieniu do ochrony interesu publicznego w zakresie stosunków międzynarodowych Trybunał UE uznał, że instytucje UE dysponują szerokim zakresem uznania przy ustalaniu, czy ujawnienie niektórych informacji mogłoby naruszyć ten interes [3].

14. W niniejszej sprawie ESDZ uznała, że ujawnienie niektórych informacji zawartych w spornej nocie poważnie naruszyłoby stosunki międzynarodowe. ESDZ odmówiła zatem publicznego dostępu do odpowiednich części noty i przedstawiła skarżącemu wyjaśnienia, dlaczego doszła do takiego wniosku.

15. W toku dochodzenia Rzecznik zbadał każde utajnienie. Większość redakcji była ewidentnie wrażliwa. W odniesieniu do niektórych innych utajnień ESDZ przekazała Rzecznikowi dodatkowe poufne wyjaśnienia dotyczące powodów, dla których każde z tych utajnień, jeżeli zostanie ujawnione, podważyłoby stosunki międzynarodowe. Rzecznik uważa zatem, że ujawnienie utajnionego tekstu podważyłoby stosunki międzynarodowe.

16. Rzecznik zauważa, że ESDZ utajniła również listę osób i podmiotów w instytucjach UE, które otrzymały notę. Wykaz ten składa się głównie z danych osobowych, tj. nazwisk pracowników UE. Wykaz ten zawiera jednak również nazwy delegatur UE oraz instytucji i służb UE. W odniesieniu do tych informacji Rzecznik uważa, że niektóre utajnienia instytucji i służb UE mogły być nadmierne, ponieważ ich ujawnienie nie naruszyłoby w sposób racjonalny i przewidywalny stosunków międzynarodowych. Ponieważ informacje te nie wydają się być interesujące dla skarżącego, ESDZ nie musi podejmować żadnych działań w tej kwestii. Rzecznik Praw Obywatelskich wzywa jednak ESDZ do dokładnego rozważenia, czy istnieje potrzeba redagowania tego rodzaju informacji w przyszłości.

17. Skarżący wyraził zaniepokojenie, że utajnione części noty zawierają informacje dotyczące środowiska, w odniesieniu do których wymagany jest wyższy poziom przejrzystości. Po sprawdzeniu noty Rzecznik Praw Obywatelskich może sprawdzić, czy ESDZ ujawniła wszystkie zawarte w niej informacje dotyczące środowiska.

18. Rzecznik zauważa, że zgodnie z prawem UE dotyczącym publicznego dostępu do dokumentów potrzeba ochrony interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych nie może być nadrzędna w stosunku do innego interesu publicznego.

19. Rzecznik zauważa również, że skarżący nie zakwestionował utajnienia danych osobowych.

20. Rzecznik stwierdza zatem, że ESDZ miała prawo odmówić publicznego dostępu do utajnionych części notatki (z wyjątkiem niektórych drobnych utajnień na końcu notatki, jak opisano w pkt 16 powyżej).

21. Jeżeli chodzi o obawy skarżącego, że ESDZ mogła nie zidentyfikować dokumentów związanych z pewnym spotkaniem z przedstawicielami rządu Armenii, Rzecznik Praw Obywatelskich zapoznał się ze sprawozdaniem z tego spotkania. W następstwie tej kontroli Rzecznik Praw Obywatelskich może sprawdzić, czy nie wspomina o projekcie wydobycia złota w Amulsar. W związku z tym zgadza się, że sprawozdanie nie wchodzi w zakres wniosku skarżącego o publiczny dostęp do dokumentów.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Europejska Służba Działań Zewnętrznych nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w rozpatrywaniu wniosku skarżącego o publiczny dostęp do dokumentów.

Skarżący i ESDZ zostaną poinformowani o tej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 16 lipca 2020 r.

[1] Zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[2] Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) tiret trzecie, ust. 1 lit. b) i ust. 3 rozporządzenia 1049/2001.

[3] Zob. na przykład wyrok Sądu z dnia 11 lipca 2018 r., ClientEarth/Komisja, T-644/16, pkt 23–25: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943.