Kontekst skargi

1. Skarżący pracował jako naukowiec w Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL)^[1] w Niemczech. Twierdzi on, że cierpiał na problemy zdrowotne i musiał poddać się leczeniu ze względu na narażenie na promieniowanie przekraczające legalne poziomy podczas pracy w EMBL.

2. Skarżący skontaktował się z Komisją Europejską w celu zgłoszenia swoich obaw. Podniósł on, że ponieważ Komisja jest „obserwatorem” w radzie EMBL, która również otrzymuje finansowanie unijne, powinna ona być odpowiedzialna za monitorowanie działalności EMBL.

3. Komisja odpowiedziała zasadniczo, że nie jest odpowiedzialna za działalność EMBL, która jest organizacją międzynarodową.

4. Skarżący, niezadowolony z odpowiedzi Komisji, zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

5. Rzecznik wszczął dochodzenie w celu uzyskania lepszej odpowiedzi ze strony Komisji w odniesieniu do jej roli w stosunku do EMBL. W szczególności Rzecznik zwrócił się do Komisji o wyjaśnienie, czy:

1) poza protokołem ustaleń między Komisją a EMBL ^[2] istnieją inne instrumenty, które konkretnie określają warunki jej współpracy z EMBL;

2) Komisja posiada wszelkie mechanizmy monitorowania zgodności EMBL z normami bezpieczeństwa i higieny pracy.

6. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał odpowiedź Komisji, a następnie uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi Komisji.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

7. W swojej odpowiedzi Komisja zauważyła, że EMBL jest organizacją międzynarodową odrębną od UE. Ponieważ Komisja jest po prostu obserwatorem w Radzie EMBL, a nie jednym z „państw członkowskich”, nie ma ona wpływu na działalność EMBL. Komisja wyjaśniła również, że jej stosunki z EMBL są regulowane protokołem ustaleń i realizowane w ramach planu prac ^[3].

8. Komisja wyjaśniła, że chociaż EMBL otrzymuje finansowanie w ramach programu „Horyzont 2020”^[4], nie dysponuje mechanizmem monitorowania w terenie działalności organizacji otrzymujących takie środki. Wszystkie działania badawcze w ramach programu „Horyzont 2020” podlegają jednak systemowi oceny etycznej. Oznacza to, że wnioski, które dotyczą poważniejszych kwestii etycznych, w tym kwestii związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy, mogą podlegać ocenie etycznej lub kontroli etycznej w dowolnym momencie projektu i przez okres do dwóch lat po jego zakończeniu. W poważnych przypadkach ocena etyczna może prowadzić do zawieszenia projektu.

9. Ponadto Komisja wskazała, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organizacje otrzymujące finansowanie muszą przestrzegać „wszystkich zasad etycznych oraz wszystkich przepisów krajowych i międzynarodowych, w tym przepisów dotyczących ochrony środowiska i bezpieczeństwa”^[5].

10. W tym kontekście Komisja zwróciła się do skarżącego o wskazanie umowy o udzielenie dotacji, na podstawie której EMBL otrzymał finansowanie na działania będące przedmiotem jego skargi, o opisanie jego zaangażowania w te działania oraz o przedstawienie krótkiego opisu naruszeń, które jego zdaniem miały miejsce.

11. Skarżący twierdził, że fakt istnienia „komisji etycznej”^[6] nie jest wystarczający, aby zająć się „praktyczną rzeczywistością w laboratoriach”. Ponadto jest mało prawdopodobne, aby komisja etyczna działała prawidłowo bez prawdziwego, niezależnego i bezstronnego systemu egzekwowania prawa. Ponadto skarżący argumentował, że Komisja, jako organ zarządzający finansowaniem działalności EMBL, powinna zostać pociągnięta do odpowiedzialności za szkody wyrządzone jego zdrowiu („kto płaci, jest odpowiedzialny”).

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

12. Rzecznik uważa, że Komisja przedstawiła racjonalne wyjaśnienie zasad mających zastosowanie do zapewnienia zgodności z normami bezpieczeństwa i higieny pracy. Ponadto Komisja wyjaśniła swoje obowiązki w odniesieniu do EMBL.

13. Komisja zwróciła się również do skarżącego o wskazanie umowy o udzielenie dotacji, na podstawie której EMBL otrzymało finansowanie na działania będące przedmiotem jego skargi, oraz o dostarczenie dodatkowych informacji na temat domniemanych naruszeń. Wydaje się to uzasadnione, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami Komisja musi sprawdzić wykonanie i przestrzeganie zobowiązań wynikających z umowy o udzielenie dotacji ^[7]. W szczególności „po otrzymaniu informacji o uchybieniu dotyczącym określonego beneficjenta, który uczestniczy w działaniach UE, Komisja sprawdza wszystkie umowy o udzielenie dotacji, aby sprawdzić, czy musi podjąć działania”^[8].

14. Rzecznik rozumie, że EMBL uzyskał finansowanie UE na ponad 100 projektów. W związku z tym uzasadnione jest, aby Komisja zwróciła się do skarżącego o wskazanie przedmiotowej umowy o udzielenie dotacji.

15. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że odpowiedź Komisji jest uzasadniona. 

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Komisja Europejska udzieliła rozsądnej odpowiedzi. Sprawa została rozstrzygnięta.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Marta Hirsch-Ziembińska

Kierownik ds. dochodzeń i ICT – Dział 1

Strasburg, 23 stycznia 2020 r.

[1] Europejskie Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL) jest instytucją badawczą zajmującą się biologią molekularną. Obecnie pełnoprawnymi członkami jest 25 krajów, które wnoszą wkład w finansowanie jego prac i korzystają z pełnego dostępu do jego usług. UE nie jest członkiem, jednak Komisja Europejska ma status „obserwatora” w radzie EMBL. EMBL otrzymuje również finansowanie unijne.

[2] Protokół ustaleń między Komisją Europejską a Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej, 2012/C 271/01), dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:22012X0908(01)&rid=2.

[3] Plan prac dotyczący wdrożenia protokołu ustaleń między Komisją Europejską (KE) a Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL) na lata 2019–2020.

[4] „Horyzont 2020” to unijny program finansowania badań naukowych i innowacji.

[5] Artykuł 34 Komisji Europejskiej, „Horyzont 2020” – ogólny wzór umowy o udzielenie dotacji dla wielu beneficjentów programu „Horyzont 2020”, 18 października 2017 r., dostępny pod adresem: https://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/mga/gga/h2020-mga-gga-multi_en.pdf

[6] Wydaje się, że skarżący odnosi się do art. 34 ust. 2 lit. a) wzoru umowy o udzielenie dotacji „Horyzont 2020”, który stanowi, że przed rozpoczęciem działania budzącego wątpliwości natury etycznej każdy beneficjent musi uzyskać wszelkie opinie komisji etycznej wymagane na mocy prawa krajowego.

[7] Art. 22 wzoru umowy o udzielenie dotacji stanowi, że „Komisja– w trakcie realizacji działania lub po jego zakończeniu – sprawdzi prawidłową realizację działania i przestrzeganie zobowiązań wynikających z umowy [...]”.

[8] Art. 22 wzoru umowy o udzielenie dotacji z uwagami.