Kontekst skargi

1. W dniu 4 lipca 2018 r. skarżący zwrócił się o dostęp do wszystkich dokumentów będących w posiadaniu Komisji Europejskiej w ramach zamkniętej skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Hiszpanii oraz do dokumentów w ramach wszelkich innych skarg w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które dotyczą tzw. „natychmiastowego dostarczania informacji do celów VAT”^[1]. Złożył wniosek na podstawie przepisów UE dotyczących publicznego dostępu do dokumentów (zwanych dalej „rozporządzeniem 1049/2001 ^[2]”). Zwrócił się do Komisji po hiszpańsku.

2. W dniu 19 lipca 2018 r. Komisja odpowiedziała w języku angielskim, że wszystkie dokumenty związane z zamkniętą skargą w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego były już w posiadaniu skarżącego. W odniesieniu do innych podobnych postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Komisja stwierdziła, że nie może przekazać mu „informacji dotyczących toczących się postępowań administracyjnych dotyczących osób trzecich”.

3. W dniu 24 lipca 2018 r. skarżący zwrócił się do Komisji o dokonanie przeglądu swojej decyzji (poprzez złożenie tzw. „wniosku potwierdzającego”, jak określono w rozporządzeniu 1049/2001). Skarżył się również, że Komisja udzieliła odpowiedzi w języku angielskim.

4. Dwa dni później, czyli tydzień po otrzymaniu pierwotnej decyzji w języku angielskim, Komisja przesłała mu tłumaczenie na język hiszpański.

5. W dniu 2 października 2018 r. Komisja potwierdziła swoją pierwotną decyzję. Wyjaśniła również, że nie może udzielić dostępu do dokumentów związanych z toczącymi się postępowaniami w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie wyjątku przewidzianego w rozporządzeniu 1049/2001, na mocy którego można odmówić dostępu w celu „ochrony celu kontroli, dochodzeń i audytów”^[3].

6. W dniu 4 października 2018 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

7. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie odpowiedzi Komisji na wniosek o dostęp do dokumentów.

8. Rzecznik przyjrzał się również rozpatrzeniu wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów, w szczególności językowi wstępnej odpowiedzi Komisji oraz czasowi potrzebnemu Komisji na udzielenie odpowiedzi.

9. Rzecznik Praw Obywatelskich przeanalizował argumenty skarżącego, pierwotną decyzję Komisji i jej decyzję w sprawie przeglądu.

Odpowiedź Komisji na wniosek o dostęp do dokumentów

Argumenty przedstawione przez skarżącego i instytucję

10. W odniesieniu do dokumentów zawartych w zamkniętych aktach Komisja stwierdziła, że przekazała już skarżącemu wszystkie żądane dokumenty i że nie posiada „dodatkowych dokumentów, do których może mieć Pan dostęp na mocy rozporządzenia (WE) nr 1049/2001”.

11. Jeżeli chodzi o ujawnienie dokumentów zawartych w innych podobnych skargach dotyczących uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, Komisja zidentyfikowała dwie takie skargi. Rozpatrywanie tych skarg było jednak w toku, a ujawnienie tych dokumentów podważyłoby cele dochodzeń. Komisja stwierdziła również, że ujawnienie przedmiotowych dokumentów podważyłoby „klimat wzajemnego zaufania”^[4]. Dodała, że ma to również zastosowanie do trwających procedur EU Pilot ^{[5] [6].}

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

12. W odpowiedzi Komisji udzielonej skarżącemu w języku hiszpańskim nie było jasne, czy oprócz dokumentów już ujawnionych skarżącemu Komisja posiadała dalszą korespondencję wymienioną z władzami hiszpańskimi. Z tego powodu Rzecznik zwrócił się do Komisji o wyjaśnienie tej kwestii i potwierdzenie, czy taka korespondencja rzeczywiście istniała.

13. W odpowiedzi Komisja potwierdziła, że „nie prowadziła żadnej komunikacji ani wymiany informacji z władzami hiszpańskimi w kontekście postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego CHAP (2016)03833”. Rzecznik Praw Obywatelskich to akceptuje.

14. Jeżeli chodzi o wniosek skarżącego o dostęp do dokumentów dotyczących innych podobnych skarg w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, Komisja potwierdziła, że w momencie złożenia wniosku przez skarżącego toczyły się dwa inne postępowania dotyczące tej samej kwestii.

15. Rzecznik zauważa, że w orzecznictwie UE rzeczywiście ustalono, że publiczne ujawnienie dokumentów dotyczących toczących się postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może osłabić klimat wzajemnego zaufania między państwem członkowskim a Komisją, niezbędny do zapewnienia celu dochodzeń. Rzecznik uznaje zatem argumenty Komisji przemawiające za odmową ujawnienia tych dokumentów za zasadne i uzasadnione. ^[7]

16. Rzecznik zauważa również, że w międzyczasie Komisja zamknęła jedno z dwóch postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i że skarżący złożył już nowy wniosek o dostęp do akt tego postępowania.

17. W związku z tym Rzecznik uważa, że decyzja Komisji o nieudzieleniu dostępu do żądanych dokumentów jest zgodna z obowiązującymi przepisami dotyczącymi dostępu do dokumentów.

Rozpatrywanie przez Komisję wniosku o dostęp do dokumentów

Argumenty przedstawione przez skarżącego i instytucję

18. Skarżący kwestionuje fakt, że (i) Komisja odpowiedziała na jego wniosek o udzielenie dostępu początkowo w języku angielskim oraz że (ii) udzielenie odpowiedzi na jego wniosek o dokonanie przeglądu zajęło Komisji ponad dwa miesiące.

19. W swojej odpowiedzi Komisja wyjaśniła, że w obliczu ryzyka, iż nie będzie w stanie dotrzymać piętnastodniowego terminu na udzielenie odpowiedzi na wniosek skarżącego o udzielenie dostępu do dokumentów, postanowiła wysłać wcześniejszą odpowiedź w języku angielskim, nie dodając jednak, że wkrótce potem zostanie udzielona odpowiedź w języku hiszpańskim. Odpowiedź w języku hiszpańskim została wysłana tydzień później. Do tego czasu skarżący złożył już jednak wniosek o dokonanie przeglądu. Komisja wyraziła ubolewanie z powodu tego incydentu i jego możliwych konsekwencji.

20. Jeżeli chodzi o opóźnienie, Komisja stwierdziła, że przedłużyła termin rozpatrzenia wniosku ze względu na konieczność przeprowadzenia konsultacji wewnętrznych. Poinformował skarżącego, że jego odpowiedź potrwa dłużej i przeprosił za opóźnienie.

21. W swoich uwagach skierowanych do Rzecznika skarżący zaakceptował przeprosiny Komisji, ale utrzymywał, że te dwie kwestie ilustrują bardziej systemowe problemy w rozpatrywaniu przez Komisję wniosków o dostęp do dokumentów.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

22. Każdy obywatel UE ma prawo zwrócić się pisemnie do dowolnej instytucji lub organu UE w jednym z języków urzędowych i otrzymać odpowiedź w tym samym języku ^[8]. Komisja jest świadoma tego obowiązku i przedstawiła spójne i racjonalne wyjaśnienie, dlaczego jej pierwotna odpowiedź została udzielona w języku angielskim. Przeprosił również za to.

23. Rzecznik uważa, że ta konkretna sprawa nie wskazuje na systemowy problem z językiem, którym Komisja posługuje się w udzielaniu odpowiedzi obywatelom. Biorąc pod uwagę wyjaśnienia Komisji i jej przeprosiny, Rzecznik stwierdza, że sprawa ta została rozstrzygnięta i że nie ma powodów, aby kontynuować ten aspekt dochodzenia.

24. Jeżeli chodzi o opóźnienie Komisji w udzieleniu odpowiedzi na wniosek skarżącego o dokonanie przeglądu, Rzecznik stwierdza, że nawet jeśli nie było żadnych dokumentów odpowiadających opisowi dokumentów, o które wnioskował skarżący, czas, jaki zajęło Komisji udzielenie odpowiedzi na wniosek o dokonanie przeglądu, przekraczał w ciągu dwóch miesięcy terminy nałożone na instytucje Unii rozporządzeniem 1049/2001.

25. Nawet jeśli Komisja poinformowała skarżącego, że zajmie to więcej czasu, nie przedstawiła szczegółowych powodów i nie wywiązała się ze swoich zobowiązań.

26. W związku z tym Rzecznik uważa, że nieprzestrzeganie terminów stanowiło naruszenie wymogów proceduralnych rozporządzenia 1049/2001. Komisja musi dążyć do pełnego przestrzegania terminów i przepisów określonych w przepisach UE dotyczących dostępu do dokumentów. Niedopełnienie tego obowiązku jest równoznaczne z odmową praw obywatelskich. Rzecznik jest jednak zdania, że formalne stwierdzenie niewłaściwego administrowania wraz z zaleceniem nie służyłoby obecnie żadnemu użytecznemu celowi w tej konkretnej sprawie.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującymi wnioskami:

Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania, odmawiając dostępu do żądanych dokumentów.

Komisja nie zastosowała się jednak do wymogów proceduralnych rozporządzenia 1049/2001.

Skarżący i Komisja Europejska zostaną poinformowani o tej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 12 marca 2019 r.

[1] „Suministro Inmediato de Información (SII)” (w języku hiszpańskim) to nowy system zarządzania podatkiem od wartości dodanej na stronie internetowej hiszpańskiej agencji podatkowej (Agencia Tributaria), który umożliwia podatnikom podlegającym tej agencji praktycznie natychmiastowe dostarczanie dokumentacji rozliczeniowej.

[2] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145 z 31.5.2001 (rozporządzenie 1049/2001)

[3] Artykuł 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia (WE) nr 1049/2001

[4] Wyrok Trybunału z dnia 14 listopada 2013 r. w sprawach połączonych C-514/11 P i C-605/11 P, LPN i Republika Finlandii/Komisja Europejska, ECLI:EU:C:2013:738, pkt 55, 66 i 68 oraz wyrok Trybunału z dnia 16 lipca 2015 r. w sprawie C-612/13 P, ClientEarth/Komisja Europejska: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=165903&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=13433616

[5] Procedura EU Pilot to procedura współpracy między Komisją Europejską a państwami członkowskimi mająca na celu ustalenie, czy prawo UE jest przestrzegane i prawidłowo stosowane w państwach członkowskich. Jego celem jest skuteczne rozwiązywanie ewentualnych naruszeń prawa Unii, w miarę możliwości bez uciekania się do formalnego wszczęcia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 258 TFUE.

[6] Wyrok Trybunału z dnia 25 września 2014 r. w sprawie T-306/12 Spirlea przeciwko Komisji, utrzymany w mocy w postępowaniu odwoławczym, sprawa C-562/14 P Szwecja przeciwko Komisji: http://curia.europa.eu/juris/document/document_print.jsf?docid=190582&text=&dir=&doclang=EN&part=1&occ=first&mode=lst&pageIndex=0&cid=13433937

[7] Zob. decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich 1352/2018/LM i 108/2018/FOR.

[8] Artykuł 24 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej