Kontekst skargi

1. Skarżący, Global Cabin Air Quality Executive (GCAQE), jest organizacją, której celem jest znalezienie rozwiązań problemu złej jakości powietrza w statkach powietrznych[1]. Jest również członkiem Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego/Komitetu Technicznego 436, „Jakość powietrza kabinowegow cywilnych statkach powietrznych: Środki chemiczne” („CEN/TC 436”).

2. W dniu 26 sierpnia 2016 r. Komisja Europejska opublikowała zaproszenie do składania ofert na badanie dotyczące jakości powietrza wewnątrz kabiny dużych samolotów transportowych oraz skutków zdrowotnych tej jakości powietrza[2]. Następnie Komisja przedłużyła termin składania ofert z dnia 30 września do dnia 7 października 2016 r.[3].

3. W dniu 4 października 2016 r. skarżący skierował do Komisji pismo, w którym skarżył się, że nie skonsultował się ze wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami przed ogłoszeniem zaproszenia do składania ofert oraz że termin składania ofert był zbyt krótki. Ponadto nie zgodziła się z treścią zaproszenia (jego zakresem i podejściem badawczym) i zapytała, które zainteresowane strony były zaangażowane w opracowanie programu badań przetargowych.

4. W dniu 3 listopada 2016 r. Komisja udzieliła skarżącemu odpowiedzi. Wyjaśniła, że przekazanie niektórym potencjalnym oferentom zaawansowanej i szczegółowej wiedzy na temat zaproszenia do składania ofert na zasadzie preferencyjnej uniemożliwiłoby im składanie ofert. Zauważyła, że Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) poinformowała jednak CEN/TC 436 w listopadzie 2015 r. o zamiarze Komisji dotyczącym zlecenia badania. Jeżeli chodzi o treść zaproszenia do składania ofert, Komisja stwierdziła, że badanie miało stanowić kontynuację dwóch wcześniejszych badań[4] w celu określenia środków mających na celu poprawę jakości powietrza w dużych samolotach transportowych. Ponadto w pracach nad zapewnieniem zgodności badania z najwyższymi standardami naukowymi pomagałby komitet naukowy złożony z niezależnych ekspertów. Komisja wskazała, że oferenci byli w stanie odpowiedzieć na ofertę w terminie.

5. W dniu 9 grudnia 2016 r. Komisja udzieliła zamówienia konsorcjum o nazwie FACTS[5]. Była tylko jedna konkurencyjna oferta.

6. W dniu 11 grudnia 2016 r. skarżący zwrócił się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

7. W grudniu 2016 r., marcu i maju 2017 r. skarżący przeprowadził dalszą wymianę informacji z Komisją i EASA na temat zaproszenia do składania ofert i wyników ukończonych badań EASA. Skarżący stwierdził, że wezwanie Komisji opierało się na dwóch badaniach EASA, które były błędne. Skarżący spotkał się również z obiema instytucjami w lipcu 2017 r. W odpowiedzi na dalszą korespondencję skarżącego EASA stwierdziła, że do przeprowadzenia tych dwóch badań wybrała najlepsze organizacje posiadające niezbędne umiejętności i stosujące najnowocześniejsze techniki naukowe. Według EASA było jasne, że skarżący nie zgodził się z naukowym podejściem przyjętym w tej sprawie przez EASA i inne organizacje. W grudniu 2017 r. skarżący ponownie skierował pismo do Komisji i EASA, wyrażając obawy dotyczące badania FACTS.

W przedmiocie dochodzenia

8. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie obawy skarżącego, że Komisja, ogłaszając zaproszenie do składania ofert, przyznała preferencyjne traktowanie konkretnym zainteresowanym stronom i ustaliła zbyt krótki termin składania ofert. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał odpowiedź Komisji w tej sprawie, a następnie uwagi skarżącego.

9. W odniesieniu do głównych obaw skarżącego, które dotyczą treści zaproszenia do składania ofert (jego zakresu i podejścia badawczego), Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował skarżącego w piśmie otwierającym, że wiąże się to ze złożonymi kwestiami naukowymi. Rzecznik wskazała, że jej biuro nie jest organem naukowym i że rolą Rzecznika nie jest badanie zasadności ocen i decyzji naukowych. Przegląd Rzecznika w tej sprawie ogranicza się do oceny, czy Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie przy określaniu treści zaproszenia do składania ofert. Zwróciła się do skarżącego o przedstawienie dowodów, które umożliwiłyby Rzecznikowi kontynuowanie dochodzenia w tym aspekcie sprawy.  

10. W odpowiedzi na zaproszenie Rzecznika skarżący argumentował, że obszerne dowody naukowe wskazują, że zakres i podejście badawcze zaproszenia były błędne.

11. Rzecznik uważa, że odniesienia skarżącej do istniejących dowodów naukowych nie dowodzą, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, do którego mogłaby się zwrócić. Chociaż Rzecznik rozumie, że skarżąca nie zgadza się z Komisją co do przyjętego podejścia naukowego, nie zmienia to charakteru jej dochodzeń.

Preferencyjne traktowanie wybranych zainteresowanych stron w postępowaniu o udzielenie zamówienia

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

12. Skarżący zauważył, że Komisja skonsultowała się z niektórymi nienazwanymi zainteresowanymi stronami z branży w procesie poprzedzającym zaproszenie do składania ofert. Mogły one zatem korzystać z preferencyjnego traktowania w trakcie procedury przetargowej. Na poparcie tego argumentu skarżący odniósł się do ustępu w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, który brzmi: „Świadomainteresu publicznego w tej kwestii, jej wrażliwości i nieodłącznych trudności, Komisja Europejska, wspierana przez EASA i różne zainteresowane strony z sektora lotnictwa, postanowiła rozpocząć nową inicjatywę mającą na celu zebranie dodatkowych dowodów naukowych, na których można oprzeć bardziej zdecydowaną politykę w tej dziedzinie”.

13. Komisja stwierdziła, że wraz z EASA opracowała zakres zadań (TZW) na potrzeby zaproszenia na podstawie wyników i zaleceń z badań przeprowadzonych przez EASA oraz podobnych uznanych inicjatyw międzynarodowych. Stwierdziła, że dowody zebrane przez krajowych inspektorów ds. wypadków lotniczych dotyczące wypadków i incydentów związanych z jakością powietrza w kabinie stanowią podstawowy materiał do przygotowania TZW.

14. Ponadto w ostatnich latach Komisja wraz z EASA omawiała te wypadki i incydenty związane z jakością powietrza w kabinie z całym sektorem lotnictwa - w tym liniami lotniczymi, związkami zawodowymi załóg, stowarzyszeniami pasażerów, branżą zaopatrzenia i krajowymi organami regulacyjnymi - w celu ustalenia potrzeby wprowadzenia środków łagodzących i dalszych regulacji. Komisja wskazała, że dwie spółki, które były liderami w dostarczaniu, odpowiednio, komercyjnych statków powietrznych i pokładowych systemów zarządzania powietrzem, siłą rzeczy uczestniczyły w tych dyskusjach. Zauważyła, że te dwa przedsiębiorstwa były członkami zwycięskiego konsorcjum.

15. Skarżący twierdził, że dwa przedsiębiorstwa wymienione przez Komisję nie powinny były być głównymi zainteresowanymi stronami, z którymi przeprowadzono konsultacje w sprawie TZW. Zamiast tego należało przeprowadzić wyważone konsultacje z zainteresowanymi stronami. Obydwa przedsiębiorstwa nie były skłonne do odpowiedniego przeglądu różnych omawianych kwestii, co było kolejnym powodem, dla którego TZW od samego początku były błędne.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

16. Zdaniem Rzecznika ustęp specyfikacji istotnych warunków zamówienia, który skarżący kwestionuje, nie oznacza, że Komisja sporządziła zaproszenie do składania ofert we współpracy z zainteresowanymi stronami, które mogłyby być oferentami. Niemniej jednak Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że ustęp ten może zostać błędnie zinterpretowany. To godne pożałowania. Byłoby lepiej, gdyby zaproszenie do składania ofert zostało sporządzone w sposób, który nie pozwala na błędną interpretację.

17. Komisja wyjaśniła jednak, co leży u podstaw tego ustępu, a mianowicie, że dyskusje między zainteresowanymi stronami wykazały potrzebę dalszych badań. Wydaje się, że skarżący nie kwestionuje faktu, że potrzebne były dalsze badania, lecz raczej przyjęte podejście badawcze.

18. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa za normalne, że zainteresowane strony z sektora lotnictwa, takie jak dwa przedmiotowe przedsiębiorstwa, uczestniczyły, podobnie jak skarżący, w takich dyskusjach. Sama ta okoliczność w braku jakiegokolwiek dowodu preferencyjnego traktowania lub nienależnej korzyści nie może uniemożliwić im udziału w zwycięskim konsorcjum.

19. W związku z powyższym Rzecznik nie stwierdza niewłaściwego administrowania przez Komisję w tej kwestii.

Termin określony w procedurze przetargowej

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

20. Skarżący twierdził, że termin składania ofert był zbyt krótki.

21. Komisja stwierdziła, że czas między datą wysłania pierwotnego zawiadomienia (16 sierpnia 2016 r.) a przedłużonym terminem składania wniosków (7 października 2016 r.) wynosił 52 dni. Było to zgodne z obowiązującymi przepisami, które stanowią, że „terminprzyjmowania ofert nie powinien być krótszy niż 42 dni od daty wysłania ogłoszenia o zamówieniu”[6].

22. Skarżący twierdził, że nie liczy się data wysyłki, ale data publikacji oferty (26 sierpnia 2016 r.). W związku z tym termin składania ofert wynosił 36 dni. Po przedłużeniu terminu termin ten wynosił 43 dni, co mimo że technicznie było zgodne z obowiązującymi przepisami, nie było realistyczne.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

23. Rzecznik zauważa, że obowiązujące przepisy wyraźnie stanowią, że data wysłania ogłoszenia o zamówieniu jest datą, którą należy wziąć pod uwagę przy określaniu minimalnego terminu (42 dni), w którym można składać oferty.

24. W tym przypadku Komisja przedłużyła termin do 52 dni. Skarżący nie przedstawił żadnych przekonujących argumentów, dlaczego ten przedłużony termin nie był wystarczający.

25. W związku z powyższym Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich nie stwierdza niewłaściwego administrowania przez Komisję w tym aspekcie sprawy.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 11 grudnia 2018 r.

[1] https://gcaqe.org/about/

[2] Ogłoszenie o zamówieniu, 2016/S 164-294886, dostępne pod adresem: https://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:294886-2016:TEXT:EN:HTML&tabId=1

[3] Sprostowanie, 2016/S 175-313689, dostępne pod adresem: https://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:313689-2016:TEXT:EN:HTML

[4] Mianowicie wstępna kampania pomiaru jakości powietrza w kabinie („CAQ”) (EASA.2014.C15) oraz charakterystyka toksyczności olejów silnikowych z turbin lotniczych po pirolizie („AVOIL”) (EASA.2015.C16).

[5] https://www.facts.aero/index.php.

[6] Art. 152 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. w sprawie zasad stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmienionego rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2015/2462, Dz.U. L 362 z 31.12.2012, s. 1 (wersja skonsolidowana z dnia 1 stycznia 2017 r.).