De zaak betrof een door het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) georganiseerde aanbesteding voor de levering van kledinguitrusting voor Frontex-functionarissen. Klager, een onderneming die ook aan de aanbestedingsprocedure heeft deelgenomen, heeft bij Frontex bezorgdheid geuit over de gunning van de opdracht aan de winnende onderneming. Meer in het bijzonder voerde klager aan dat Frontex de winnende inschrijving had moeten afwijzen vanwege de vermeende financiële moeilijkheden van de inschrijver en zijn tekortkomingen bij de uitvoering van een ander contract, alsook omdat de offerte die hij had ingediend volgens klager abnormaal laag was.

De Ombudsman constateerde dat Frontex de subsidiabiliteitscontrole van de geselecteerde inschrijver correct had uitgevoerd, in overeenstemming met de toepasselijke regels. Bovendien was zij van mening dat de beoordeling van Frontex dat de geselecteerde inschrijving niet abnormaal laag was, redelijk was en in overeenstemming met de toepasselijke regels.

De Ombudsman sloot het onderzoek af met de bevinding dat er geen sprake was van wanbeheer.

Klager werkte als deskundige voor een externe EU-contractant aan een door de EU gefinancierd project in Tanzania dat werd beheerd door de delegatie van de Europese Unie in Tanzania en de Oost-Afrikaanse Gemeenschap. Klager beweerde dat de contractant de Tanzaniaanse wetgeving had geschonden door zich niet in Tanzania te registreren, waardoor hij geen geldige werkvergunning kon verkrijgen. Vervolgens heeft de contractant klager in kennis gesteld van zijn besluit om zijn contract op te zeggen, rekening houdend met de door de EU-delegatie geuite bezorgdheid over het werk van klager.

De Ombudsman opende een onderzoek naar de bezorgdheid van klager over de wijze waarop de delegatie beide zaken heeft behandeld. In dit verband verwees de Ombudsman naar haar vaste standpunt dat wanneer EU-instellingen op zoek zijn naar de vervanging van deskundigen die aan EU-projecten werken, deze personen moeten worden gehoord voordat zij worden vervangen. Hoewel de Commissie betoogde dat zij niet om vervanging van de deskundige had gevraagd, stelde de Ombudsman vast dat de Commissie betrokken was geweest bij het vervangingsbesluit. De Ombudsman stelde derhalve vast dat de Commissie er niet voor heeft gezorgd dat het recht van klager om te worden gehoord vóór zijn vervanging werd geëerbiedigd, hetgeen neerkwam op wanbeheer.  Ze deed een suggestie voor verbetering om te voorkomen dat het probleem zich in de toekomst voordoet. 

Bovendien stelde de Ombudsman vast dat, aangezien het contract van klager was beëindigd, geen verder onderzoek naar de kwestie van de werkvergunning gerechtvaardigd was. Desalniettemin deed zij een suggestie voor verbetering aan de Commissie, waarin zij haar verzocht de zaak te verifiëren, aangezien dit gevolgen kan hebben voor andere deskundigen die aan het EU-project werken. 

 

De zaak betrof het besluit van het Europees Uitvoerend Agentschap onderzoek (REA) om geen “excellentiekeurmerk” toe te kennen aan een voorstel voor EU-financiering in het kader van een oproep tot het indienen van voorstellen uit 2023 voor de Marie Sklodowska-Curie Postdoctoral Fellowship (MSCA-PF), die deel uitmaakt van het Horizon Europa-programma van de EU. REA had geweigerd het excellentiekeurmerk aan het voorstel toe te kennen omdat verzoekster in het Verenigd Koninkrijk was gevestigd.

De Ombudsman constateerde dat het REA een redelijke verklaring voor zijn besluit had gegeven en in overeenstemming met de toepasselijke regels had gehandeld. Als zodanig sloot ze het onderzoek af met de bevinding dat er geen sprake was van wanbeheer. Zij deed echter een suggestie voor verbetering aan het REA om de klager en andere in het VK gevestigde aanvragers in dezelfde situatie een toelichting te verstrekken en/of een openbare verklaring af te geven waarin de specifieke situatie van in het VK gevestigde aanvragers in de oproepen tot het indienen van voorstellen van de MSCA-PF van 2023 wordt verduidelijkt, met name met betrekking tot het excellentiekeurmerk.

De zaak betrof het besluit van het Europees Uitvoerend Agentschap onderwijs en cultuur (EACEA) om middelen terug te vorderen die aan een organisatie zonder winstoogmerk waren betaald voor een project dat werd gefinancierd in het kader van het programma Europa voor de burger.

Het EACEA verwierp het verzoek van klager om verlenging van het project en stelde vast dat bepaalde door klager gedeclareerde kosten niet-subsidiabel waren, omdat het ging om activiteiten die na de einddatum van het project werden uitgevoerd of om activiteiten met een ontoereikend aantal deelnemers.

In de loop van het onderzoek erkende het EACEA dat er tekortkomingen waren in de manier waarop het met klager communiceerde over de mogelijke verlenging van het project, en bood het aan klager hiervoor te compenseren. De Ombudsman juichte dit toe.

De Ombudsman stelde vast dat het standpunt van het EACEA over de verlenging van het project en over de terugvordering van middelen redelijk was en in overeenstemming met de toepasselijke regels. De zaak werd daarom afgesloten met de conclusie dat er geen sprake was van wanbeheer door het EACEA.

Op 14 juni 2023 kapseisde en zonk een vissersvaartuig (de Adriana) met naar schatting 750 migranten in internationale wateren voor de kust van Pylos, Griekenland. Bij de daaropvolgende opsporings- en reddingsoperatie (SAR) werden 104 mensen gered en 82 lichamen teruggevonden. De overige passagiers worden verondersteld dood te zijn. Hoewel er tal van eerdere scheepswrakken waren geweest van boten die migranten naar de Europese Unie vervoerden, waaronder een scheepswrak in Crotone, Italië, op 26 februari 2023, toen naar schatting 100 mensen omkwamen, wordt de tragedie van Adriana als de dodelijkste beschouwd en leidde tot internationale verontwaardiging.

Het incident leidde tot bezorgdheid bij het publiek over de rol en verantwoordelijkheden van de EU bij de bescherming van levens in het kader van haar migratie- en grensbeleid. Er zijn beschuldigingen geuit dat de acties van de Griekse kustwacht (HCG) direct of indirect hebben bijgedragen aan de capsizing. Er zijn verschillende nationale onderzoeken naar de rol van de HCG, waaronder een lopend onderzoek door de Griekse ombudsman, dat is geopend nadat de HCG had besloten geen eigen intern disciplinair onderzoek in te stellen.

Aangezien het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) via zijn gezamenlijke operaties en bewakingsactiviteiten vaak tot op zekere hoogte betrokken is bij de respons op maritieme noodsituaties, is het begrijpelijk dat de publieke onrust zich uitstrekt tot zijn rol. Naar aanleiding van de tragedie in Pylos besloot de Ombudsman een onderzoek op eigen initiatief in te stellen.

Uit het onderzoek is gebleken dat Frontex de toepasselijke regels en protocollen heeft gevolgd, maar tekortkomingen heeft aangetoond in de wijze waarop Frontex reageert in maritieme noodsituaties waarbij het betrokken raakt, hetzij in het kader van gezamenlijke maritieme operaties, hetzij in het kader van zijn afzonderlijke multifunctionele bewakingsactiviteiten vanuit de lucht.

Deze omvatten ontoereikende richtsnoeren voor de wijze waarop Frontex-eenheden moeten reageren wanneer zij boten in potentiële noodsituaties opsporen in het kader van hun specifieke en unieke activiteiten, onder meer met betrekking tot de afgifte van noodsignalen. Uit het onderzoek is ook gebleken dat er behoefte is aan meer duidelijkheid over de rollen en verantwoordelijkheden en, wat belangrijk is, over de aard van de samenwerking van Frontex met de nationale autoriteiten.

Uit het onderzoek is ook gebleken dat de toezichthouders voor de grondrechten van Frontex niet voldoende worden betrokken bij de besluitvorming over maritieme noodsituaties die tijdens de bewakingsactiviteiten van Frontex aan het licht zijn gekomen.

Om deze tekortkomingen aan te pakken, heeft de Ombudsman een reeks suggesties gedaan. De Ombudsman benadrukte echter dat deze suggesties over specifieke aspecten van het werk van Frontex niet volstaan om de grote leemte op te vullen die is ontstaan door het ontbreken van proactieve SAR in de EU, met name in combinatie met herhaalde beschuldigingen over het gedrag van autoriteiten in bepaalde lidstaten.

 Daartoe stelde de Ombudsman voor dat wanneer de nationale autoriteiten hun SAR-verplichtingen niet naar behoren nakomen, of anderszins betrokken zijn bij schendingen van de grondrechten, en/of wanneer de nationale autoriteiten de opsporings- en reddingsrol en -capaciteit van Frontex beperken, dit de uitvoerend directeur ertoe moet brengen te heroverwegen of Frontex zijn activiteiten in die lidstaat moet voortzetten.