is-Sur President,

Fit-28 ta’ Frar 2001, ktibtlek sabiex ninfurmak li kont ftaħt inkjesta fuq inizjattiva proprja dwar is-suġġett tal-libertà tal-espressjoni tal-persunal tal-Kummissjoni Ewropea.

Fl-14 ta’ Ġunju 2001, il-Kummissjoni bagħtet l-opinjoni tagħha f’dan il-każ.

Fis-27 ta’ Ġunju 2001, ktibt biex nitlob aktar informazzjoni fir-rigward tal-inkjesta tiegħi.

Fid-29 ta’ Novembru 2001, il-Kummissjoni rrispondiet għat-talba tiegħi għal informazzjoni addizzjonali.

Issa qed nikteb biex inkun naf ir-riżultati tal-inkjesti tiegħi f'dan il-każ.

Kodiċi ta' l-Inkwantu

Ir-raġunijiet għall-inkjesta
Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea

Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ġiet adottata fis-summit ta' Nizza fis-7 ta' Diċembru 2000 (1).

Il-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni Ewropea pproklamaw solennement it-test bħala l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Minn dan isegwi li l-imsemmija istituzzjonijiet wiegħdu li japplikaw il-prinċipji stabbiliti f’din il-Karta.

L-Artikolu 11 ta’ din il-Karta jirrikonoxxi d-dritt għal-libertà tal-espressjoni.

Il-libertà tal-espressjoni

Il-libertà tal-espressjoni hija waħda mill-pedamenti ta' soċjetà demokratika. Dan huwa kkonfermat mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 10 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, li hija fformulata kif ġej:

"Kulħadd għandu d-dritt għal-libertà tal-espressjoni. Dan id-dritt għandu jinkludi l-libertà li wieħed ikollu opinjonijiet u li jirċievi u jagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u irrispettivament mill-fruntieri."

It-Trattati oriġinali li jistabbilixxu l-Komunitajiet Ewropej ma kien fihom l-ebda dispożizzjoni espressa dwar id-drittijiet tal-bniedem. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet fl-1969 li d-drittijiet tal-bniedem huma protetti fil-liġi Komunitarja (2). Issa hija l-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li d-drittijiet fundamentali jifformaw parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura l-osservanza tagħhom, u li l-libertà tal-espressjoni, kif stabbilita fl-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, hija waħda minn dawk il-prinċipji ġenerali (3). L-Artikolu 6 (2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea japprova espressament din il-ġurisprudenza.

Il-libertà tal-espressjoni u l-impjegati taċ-ċivil

Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet fis-sentenza Vogt vs Il-Ġermanja li l-uffiċjali huma individwi u bħala tali jikkwalifikaw għall-protezzjoni tal-libertà tal-espressjoni kif stabbilit fl-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (4).

Bl-istess mod, il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja sostniet li l-libertà tal-espressjoni hija dritt fundamentali li jitgawda wkoll mill-uffiċjali tal-Komunità (5).

Madankollu, huwa ċar ukoll li l-uffiċjali tal-Komunità għandhom obbligu speċjali ta’ lealtà lejn il-Komunitajiet. Għalhekk tqum il-kwistjoni tar-relazzjoni bejn dan id-dmir u l-libertà tal-espressjoni tal-uffiċjali.

Ir-Regolamenti tal-Persunal

Il-libertà tal-espressjoni ma hijiex espressament iggarantita lill-uffiċjali tal-Komunitajiet fir-Regolamenti tal-Persunal.

Madankollu, hemm ċerti dispożizzjonijiet li huma rilevanti f’dan il-kuntest.

L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi kif ġej:

"Uffiċjal għandu jastjeni minn kull azzjoni u, b'mod partikolari, kull espressjoni pubblika ta' opinjoni li tista' tirrifletti fuq il-pożizzjoni tiegħu."

L-Artikolu 17 tar-Regolamenti tal-Persunal jinkludi d-dispożizzjonijiet li ġejjin:

"Uffiċjal għandu jeżerċita l-akbar diskrezzjoni fir-rigward ta' fatti u informazzjoni li jsir jaf bihom matul jew b'konnessjoni mal-qadi ta' dmirijietu; m'għandu bl-ebda mod jiżvela lil kwalunkwe persuna mhux awtorizzata kwalunkwe dokument jew informazzjoni li ma jkunux diġà saru pubbliċi. Huwa għandu jibqa' marbut b'dan l-obbligu wara li jitlaq mis-servizz.

Uffiċjal m'għandux, waħdu jew flimkien ma' oħrajn, jippubblika jew iġiegħel li jiġi ppubblikat mingħajr il-permess ta' l-awtorità tal-ħatra, kwalunkwe kwistjoni li tittratta x-xogħol tal-Komunitajiet. Il-permess għandu jiġi rifjutat biss fejn il-pubblikazzjoni proposta tista' tippreġudika l-interessi tal-Komunitajiet."

Il-ġurisprudenza rilevanti tal-qrati Komunitarji

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li

"ir-Regolamenti tal-Persunal ma jistgħux jiġu interpretati b'tali mod li jmorru kontra l-libertà ta' l-espressjoni, dritt fundamentali li l-Qorti għandha tiżgura li jiġi rispettat fil-liġi Komunitarja".

Jirriżulta wkoll mill-ġurisprudenza tal-qrati Komunitarji li l-Artikoli 12 u 17 tar-Regolamenti tal-Persunal "ma jikkostitwixxux ostakolu għal-libertà ta' l-espressjoni ta' l-uffiċjali iżda pjuttost jillimitaw b'mod raġonevoli l-eżerċizzju ta' dak id-dritt fundamentali, fl-interess tas-servizz"(6).

Diversi dettalji ġew iċċarati mill-ġurisprudenza tal-qrati Komunitarji. Fil-każ Cwik pereżempju, il-Qorti tal-Prim'Istanza sostniet li filwaqt li skont l-Artikolu 17 tar-Regolamenti tal-Persunal pubblikazzjoni minn uffiċjal tal-Komunità li tittratta x-xogħol tal-Komunitajiet hija soġġetta għar-rekwiżit ta' permess minn qabel, tali permess jista' jiġi rrifjutat biss jekk il-pubblikazzjoni "tista' tippreġudika l-interessi tal-Komunitajiet". Għalhekk, il-permess jista’ jiġi rrifjutat biss meta dan ikun meħtieġ fiċ-ċirkostanzi speċifiċi tal-każ (7). Il-Qorti tal-Prim'Istanza enfasizzat ukoll li s-sempliċi fatt li l-uffiċjal jesprimi opinjoni differenti minn dik ta' l-istituzzjoni li jaħdem għaliha mhuwiex biżżejjed biex jiġi stabbilit li l-pubblikazzjoni tista' tippreġudika l-interessi tal-Komunitajiet (8).

Problemi li fadal

Madankollu, ma kien hemm l-ebda ċaħda tal-fatt li l-problemi importanti baqgħu ma ġewx solvuti.

Jekk jittieħdu b'valur nominali, l-Artikoli 12 u 17 (1) tar-Regolamenti tal-Persunal jistgħu jiġu interpretati bħala li jipprevjenu kwalunkwe komunikazzjoni utli bejn uffiċjal tal-Komunitajiet u l-membri tal-pubbliku li jirrikorru għand dan l-uffiċjal għall-informazzjoni. L-uffiċjali ma dehrux li kellhom xi gwida ċara dwar fejn kellha titfassal il-linja bejn approċċ miftuħ u ta' għajnuna lejn iċ-ċittadini (li l-Ombudsman iqis li huwa impost fuq il-Komunitajiet bid-dmir ta' trasparenza) u komunikazzjonijiet minn uffiċjal li "jista' jirrifletti dwar il-pożizzjoni tiegħu" skont it-tifsira tal-Artikolu 12 tar-Regolamenti tal-Persunal. Kien hemm il-biża' li tali sitwazzjoni timpedixxi lill-Komunitajiet milli jiksbu l-miżura ta' ftuħ u trasparenza li kienet kemm mixtieqa kif ukoll meħtieġa.

F'dak li jirrigwarda l-Artikolu 17 (2) tar-Regolamenti tal-Persunal, il-ġurisprudenza tal-qrati Komunitarji tista' tiġi interpretata fis-sens li kull pubblikazzjoni "li tittratta x-xogħol tal-Komunitajiet" minn uffiċjal teħtieġ permess minn qabel. Il-Qorti tal-Prim’Istanza indikat li uffiċjal jista’ jressaq ilment intern skont l-Artikolu 90 tar-Regolamenti tal-Persunal meta l-permess jiġi rrifjutat u, jekk id-deċiżjoni tkun għadha negattiva, jista’ jressaq rikors quddiem il-Qorti (9). Madankollu, dawn il-possibbiltajiet biex jinkiseb rimedju inevitabbilment ħadu ż-żmien (10). Saż-żmien meta finalment jingħata l-permess, il-pubblikazzjoni proposta tista’ għalhekk tkun saret obsoleta.

Kien tħassib bħal dan li wassal lill-Ombudsman, meta kien qed jittratta l-ewwel ilment dwar il-libertà tal-espressjoni tal-uffiċjali tal-Komunità (ilment 794/5.8.1996/EAW/SW/VK) lura fl-1997, biex jagħmel ir-rimarka li ġejja:

"Il-Kummissjoni tista' tikkunsidra jekk tistax tipprovdi gwida lill-uffiċjali tagħha dwar dak li hija tqis bħala bilanċ ġust bejn id-dritt individwali tagħhom għal-libertà tal-espressjoni, li jinkludi l-libertà li jagħtu informazzjoni u ideat, u d-dmirijiet u r-responsabbiltajiet tagħhom bħala uffiċjali, b'mod partikolari skont l-Artikoli 12 u 17 tar-Regolamenti tal-Persunal."

Dan it-tħassib ġie mtenni fid-deċiżjoni reċenti tal-Ombudsman dwar l-ilment 1219/99/ME (11).

L-Ombudsman kien konxju ta' ċerti miżuri jew komunikazzjonijiet li l-Kummissjoni kienet qed tħejji fil-kuntest tar-reviżjoni proposta tar-Regolamenti tal-Persunal. Uħud minnhom (bħad-Dokument Konsultattiv SEC (2000) 2078 "Raising Concerns about Serious Wrongdoing" tad-29 ta' Novembru 2000) kienu sa ċertu punt relatati mal-problema deskritta hawn fuq. Madankollu, sa fejn l-Ombudsman seta' jara li ma kien għadu ġie propost l-ebda sett ġenerali ta' regoli jew gwida fir-rigward tal-kwistjoni speċifika tal-libertà tal-espressjoni tal-uffiċjali tal-Komunità.

Inkjesta

L-Ombudsman għalhekk talab lill-Kummissjoni biex tinformah jekk kinitx ħadet jew kellhiex l-intenzjoni li tieħu xi passi sabiex tiċċara l-ambitu tad-dritt tal-uffiċjali tagħha għal-libertà tal-espressjoni.

L-Inkwantu

L-opinjoni tal-Kummissjoni

Fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni fakkret fid-dispożizzjonijiet legali li kienu applikabbli fil-qasam. Huwa ta wkoll ħarsa ġenerali qasira lejn ir-regoli li jirregolaw il-libertà ta' espressjoni tal-impjegati taċ-ċivil fl-Istati Membri tal-UE u ġabar fil-qosor il-ġurisprudenza rilevanti kemm tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kif ukoll tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej u tal-Qorti tal-Prim'Istanza.

F’dan l-isfond, il-Kummissjoni għamlet il-kummenti li ġejjin:

Minħabba li l-applikazzjoni tar-Regolamenti tal-Persunal u r-regoli li jimplimentaw id-dispożizzjonijiet tagħhom kienet saret kumplessa u nieqsa mit-trasparenza, il-Kummissjoni kienet stabbiliet l-għan, fil-White Book tagħha dwar ir-riforma amministrattiva, li ttejjeb it-trasparenza tal-politika tal-persunal tagħha u li tissimplifika u tikkonsolida l-istrumenti legali rilevanti. Għalhekk kienet ippjanata verżjoni simplifikata u aġġornata tar-Regolamenti tal-Persunal, li abbażi tagħha kellhom jiġu stabbiliti linji gwida dwar id-drittijiet u l-obbligi tal-impjegati taċ-ċivil. Kien hemm il-ħtieġa li jiġu mmodifikati ċerti dispożizzjonijiet, li jiġu ċċarati u li jiġu aboliti dawk li kienu saru skaduti. Dan kien japplika wkoll għad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà tal-espressjoni.

Ċertu numru ta' dokumenti konsultattivi kienu diġà ġew adottati bil-ħsieb li titwettaq ir-riforma. Tnejn minn dawn id-dokumenti kienu jikkonċernaw speċifikament id-drittijiet u l-obbligi tal-impjegati taċ-ċivil u ppruvaw jiċċaraw il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, inklużi l-kwistjonijiet relatati mal-libertà tal-opinjoni.

Wieħed minn dawn id-dokumenti kien id-dokument konsultattiv "Ir-Riforma tal-Proċedimenti Dixxiplinari"(12) li pprovda, fost l-oħrajn, għat-tfassil ta' manwal ta' regoli u linji gwida dwar id-drittijiet u l-obbligi tal-impjegati taċ-ċivil ("Guide des règles et des lignes directrices sur les droits et obligations des fonctionnaires"). Dokument konsultattiv ieħor dwar "Raising Concerns about Serious Wrongdoing"(13) ippreveda dispożizzjonijiet li ma jeżonerawx lill-uffiċjali mill-obbligu ġenerali tagħhom ta' segretezza iżda li jiddefinixxu l-kundizzjonijiet li taħthom l-iżvelar ikun ġustifikat.

Barra minn hekk, kien qed jitħejja dokument ieħor bil-ħsieb li tiġi żgurata t-trasparenza tad-drittijiet u l-obbligi tal-impjegati taċ-ċivil.

Aktar inkjesti
It-talba tal-Ombudsman għal aktar informazzjoni

Fuq il-bażi ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman qies li kien jeħtieġ aktar informazzjoni biex ikun jista' jlesti l-inkjesti tiegħu, Huwa għalhekk talab lill-Kummissjoni (1) biex tispeċifika liema bidliet fir-Regolamenti tal-Persunal qieset meħtieġa u meta se jsiru l-proposti għal dawn il-bidliet u (2) biex tinforma lill-Ombudsman dwar il-kontenut tal-"Guide des règles et des lignes directrices sur les droits et obligations des fonctionnaires" u tippreżenta kopja tagħhom jew, jekk id-dokument ma għandux ikun għadu jeżisti, biex tindika meta kien beħsiebha tadotta tali gwida.

It-tweġiba tal-Kummissjoni

Fir-risposta tagħha mibgħuta fid-29 ta' Novembru 2001, il-Kummissjoni indikat li ż-żewġ modifiki li ġejjin kienu proposti fid-dokument "Reviżjoni Ġenerali tar-Regolamenti tal-Persunal" ta' l-14 ta' Settembru 2001 li kien attwalment qed jiġi diskuss bejn il-Kummissjoni u r-rappreżentanti tal-persunal:

• Il-limiti tal-obbligu ġenerali tas-segretezza professjonali u r-relazzjoni tiegħu mar-regoli l-ġodda dwar it-trasparenza kienu ġew definiti aħjar. L-obbligu tas-segretezza professjonali għalhekk japplika biss jekk l-informazzjoni rilevanti tkun għadha ma ġietx ippubblikata jew ma tkunx tidher f’dokument disponibbli għall-pubbliku (l-Artikolu 17 il-ġdid).
• L-Artikolu 17(2) kien jeħtieġ li l-impjegati taċ-ċivil jiksbu awtorizzazzjoni minn qabel għall-pubblikazzjonijiet li jittrattaw ix-xogħol tal-Komunitajiet. Il-kriterji għal deċiżjoni negattiva mill-Awtorità tal-Ħatra kienu ġew iddefiniti b’mod ċar fid-dawl ta’ deċiżjonijiet reċenti tal-qrati Komunitarji. Barra minn hekk, ġie propost li l-Awtorità tal-Ħatra titqies li tkun aċċettat applikazzjoni jekk tonqos milli tirreaġixxi għaliha f’ċertu perjodu ta’ żmien. Dan ikun jirrappreżenta element ta’ sigurtà legali għall-impjegati taċ-ċivil u jissimplifika l-proċeduri amministrattivi.

Il-Kummissjoni għandha tkun tista' tippreżenta abbozzi ta' bidliet għar-Regolamenti tal-Persunal lill-Kumitat tar-Regolamenti tal-Persunal qabel tmiem is-sena. Wara li jkun kiseb l-opinjoni ta' dak il-kumitat, l-abbozz jiġi ppreżentat lill-Kunsill.

Pjan ta' azzjoni ġdid dwar "Transparence dans la politique du personnel" kien ġie approvat mill-Kummissjoni fis-6 ta' Awissu 2001 (14). Dan id-dokument jipprevedi b’mod espliċitu li titħejja u tiġi ppubblikata gwida amministrattiva li tispjega l-applikazzjoni u l-interpretazzjoni tar-regoli fir-Regolamenti tal-Persunal. Din il-gwida se tippermetti lill-impjegati taċ-ċivil jiddisponu minn informazzjoni ċara u li tinftiehem dwar il-kwistjonijiet kollha relatati mal-istatus tagħhom, u b’mod partikolari dwar il-kwistjonijiet ewlenin fir-rigward tad-drittijiet u l-obbligi tagħhom. L-abbozzar ta' din il-gwida kien inbeda u t-tlestija tagħha kienet prevista għal April 2003. Madankollu, il-gwida għandha tiġi stabbilita fi stadji, u l-ewwel parti tagħha għandha ssir disponibbli fuq is-sit ta' l-intranet tal-Kummissjoni lejn il-bidu ta' l-2002.

Id-Deċiżjoni

1. Fi Frar 2001, l-Ombudsman beda inkjesta fuq inizjattiva proprja dwar is-suġġett tal-libertà tal-espressjoni tal-persunal tal-Kummissjoni Ewropea. Din l-inkjesta kienet ibbażata fuq il-kunsiderazzjoni li d-drittijiet u l-obbligi tal-impjegati taċ-ċivil f’dan il-qasam ma kinux ċari biżżejjed f’diversi aspetti. L-Ombudsman fakkar ukoll li qabel kien diġà stieden lill-Kummissjoni biex tikkontempla li tipprovdi gwida lill-uffiċjali tagħha dwar dak li hija qieset bħala bilanċ ġust bejn id-dritt individwali tagħhom għal-libertà tal-espressjoni, li jinkludi l-libertà li jagħtu informazzjoni u ideat, u d-dmirijiet u r-responsabbiltajiet tagħhom bħala uffiċjali.

2. Fl-opinjoni tagħha u fit-tweġiba tagħha għal talba għal aktar informazzjoni magħmula mill-Ombudsman, il-Kummissjoni infurmat lill-Ombudsman li kellha l-ħsieb li tħejji gwida amministrattiva li tispjega l-applikazzjoni u l-interpretazzjoni tar-regoli fir-Regolamenti tal-Persunal. Skont il-Kummissjoni, din il-gwida se tippermetti lill-impjegati taċ-ċivil jiddisponu minn informazzjoni ċara u li tinftiehem dwar il-kwistjonijiet kollha relatati mal-istatus tagħhom, u b’mod partikolari dwar il-kwistjonijiet ewlenin fir-rigward tad-drittijiet u l-obbligi tagħhom. Il-gwida għandha tiġi stabbilita fi stadji, u l-ewwel parti tagħha għandha ssir disponibbli fuq is-sit ta' l-intranet tal-Kummissjoni lejn il-bidu ta' l-2002.

3. Il-Kummissjoni indikat ukoll li hija kellha l-intenzjoni li tipproponi modifiki konkreti għall-Artikolu 17 (2) tar-Regolamenti tal-Persunal li jirrikjedu li l-impjegati taċ-ċivil jiksbu awtorizzazzjoni minn qabel għal pubblikazzjonijiet li jittrattaw ix-xogħol tal-Komunitajiet. Skont il-Kummissjoni, il-proposta tagħha ddefinixxiet aħjar il-kriterji għal deċiżjoni negattiva mill-awtorità tal-ħatra fid-dawl tad-deċiżjonijiet reċenti tal-qrati Komunitarji. Barra minn hekk, ġie propost li l-Awtorità tal-Ħatra titqies li tkun aċċettat applikazzjoni jekk tonqos milli tirreaġixxi għaliha f’ċertu perjodu ta’ żmien.

4. Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman iqis li l-Kummissjoni rreaġixxiet b'mod pożittiv għall-inkjesta tiegħu u ħadet jew qed tikkunsidra li tieħu passi li x'aktarx jirrimedjaw jew għall-inqas inaqqsu b'mod sostanzjali l-problemi li jeżistu bħalissa. Għalhekk, l-Ombudsman huwa tal-fehma li l-investigazzjoni fuq inizjattiva proprja tiegħu laħqet l-għan tagħha u li ma hemmx bżonn li titkompla l-investigazzjoni fil-preżent. Madankollu, l-Ombudsman se jkompli jsegwi din il-kwistjoni mill-qrib u jekk ikun meħtieġ jikkunsidra azzjonijiet ulterjuri fil-futur.

5. L-Ombudsman għalhekk jagħlaq il-fajl.

Dejjem tiegħek,

 

Jacob SÖDERMAN

 

cc Is-Sur Massangioli

---

(1) ĠU 2000 C 364, paġna 1.

(2) Il-Kawża 29/69 Stauder vs il-Belt ta' Ulm [1969] Ġabra 419.

(3) Kawża C-150/98 P Kumitat Ekonomiku u Soċjali v. E [1999] Ġabra I-8877.

(4) Sentenza tas-26 ta' Settembru 1995, Serje A, Nru 323.

(5) Il-Kawża C-100/88 Oyowe u Traore vs il-Kummissjoni [1989] Ġabra 4285, il-paragrafu 16.

(6) Il-Kawża C-150/98 P loc. cit., il-paragrafu 41; Il-Kawżi Magħquda T-34/96 u T-163/96 Connolly vs il-Kummissjoni [1999] ECR-SC I-A-87 u II-463, il-paragrafu 130.

(7) Sentenza tal-14 ta' Lulju 2000 fil-Kawża T-82/99, [2000] ECR-SC II-713, paragrafu 52. Fis-sentenza tagħha tat-13 ta' Diċembru 2001 dwar il-Kawża C-340/00 P, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-appell tal-Kummissjoni kontra din is-sentenza.

(8) Il-Kawża T-82/99 loc. cit, il-paragrafu 57.

(9) Ara l-każ Connolly loc. cit., il-paragrafu 152.

(10) Ara l-fatti tal-każ Cwik, fejn l-ilment skont l-Artikolu 90 tressaq f'Awwissu 1998 iżda fejn is-sentenza ngħatat f'Lulju 2000.

(11) Deċiżjoni tat-18 ta' Diċembru 2000.

(12) SEC(2000)2079/5.

(13) SEC(2000)2078/6.

(14) PE(2001) 1609 C(2001)2466.