Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Skont il-leġiżlazzjoni applikabbli (ir-Regolament dwar il-Frontex)[1], l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) tista' tniedi operazzjonijiet konġunti bbażati fuq it-talba ta' Stat Membru (l-Istat Membru ospitanti) li qed jiffaċċja sfidi fir-rigward tal-kontroll fil-fruntieri esterni. Dawn l-isfidi jinkludu l-immigrazzjoni illegali, it-theddid attwali jew futur fil-fruntieri esterni tagħha u l-kriminalità transfruntiera. Qabel operazzjoni konġunta jitfassal pjan operazzjonali dettaljat [2] bi ftehim mal-Istat Membru ospitanti u Stati Membri oħra li jkunu qed jipparteċipaw fl-operazzjoni. Il-Frontex torganizza u tikkoordina attivitajiet operazzjonali f’kooperazzjoni mal-Istati Membri, tiskjera l-“Korp Permanenti” [3] tagħha u tipprovdi t-tagħmir tekniku meħtieġ.

2. Waħda mill-attivitajiet ewlenin imwettqa fl-operazzjonijiet konġunti tal-Frontex hija d-“debriefing”, li għandu l-għan li jikseb intelligence minn persuni li jixtiequ jikkooperaw. Matul l-intervisti ta’ informazzjoni, il-Frontex tiġbor data personali ta’ persuni suspettati b’reati transfruntiera, bħal dawk involuti fil-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin ta’ persuni jew fit-terroriżmu.

3. L-ilmentaturi huma riċerkaturi tal-libertajiet ċivili. Fit-28 ta’ Marzu 2022, huma bagħtu email lill-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali (FRO) fil-Frontex, fejn qajmu tħassib dwar l-Operazzjoni Konġunta Indalo bejn il-Frontex u Spanja fil-fruntiera tal-baħar bejn Spanja u l-Marokk [4], u l-intervisti ta’ informazzjoni mwettqa mill-persunal tal-Frontex. L-ilmentaturi indikaw li l-individwi kkonċernati huma miżmuma f'ċentri temporanji [5], u, f'konformità mal-liġi Spanjola, għandu jkollhom id-dritt għal assistenza legali.

4. L-ilmentaturi qajmu mistoqsijiet dwar kif jinkiseb “kunsens infurmat” mill-individwi qabel ma jibdew l-intervisti ta’ informazzjoni, u jekk humiex avżati li dan il-kunsens jista’ jiġi rtirat fi kwalunkwe mument. Huma staqsew jekk l-FRO għandux xi rwol ta’ monitoraġġ f’dan il-proċess u x’inhuma l-fehmiet tiegħu dwar l-għajnuna legali pprovduta. Huma staqsew ukoll kemm kienu saru riferimenti lill-pulizija Spanjola minn persunal involut fl-intervisti ta’ informazzjoni, u dwar il-possibbiltà li jitnedew Rapporti ta’ Inċidenti Serji (SIR)[6] jew “espressjonijiet ta’ tħassib”[7] dwar l-informazzjoni, f’konformità mar-regoli li jirregolaw il-mekkaniżmu tal-ilmenti tal-Frontex [8]. 

5. L-FRO wieġeb li tliet osservaturi tad-drittijiet fundamentali qed jimmonitorjaw l-Operazzjoni Konġunta Indalo. L-ilmentaturi kellhom skambji sussegwenti mal-FRO dwar il-kwistjoni, u, f’April 2022, wieħed mill-ilmentaturi ltaqa’ ma’ tim ta’ osservaturi tad-drittijiet fundamentali f’Almeria (Spanja).

6. L-ilmentaturi ma kinux sodisfatti bit-tweġibiet li rċevew mill-FRO u mill-osservaturi u rrikorrew għand l-Ombudsman f’Awwissu 2022.

L-inkjesta

7. L-Ombudsman fetħet inkjesta [9] dwar kif il-Frontex torganizza u twettaq intervisti ta' informazzjoni, inkluż dwar id-disponibbiltà tal-għajnuna legali, il-kunsens infurmat, is-sorveljanza esterna, u jekk l-intervisti jqisux il-vulnerabbiltajiet potenzjali tal-migranti jew is-sitwazzjonijiet diffiċli tad-detenzjoni tagħhom fiċ-ċentri temporanji. L-Ombudsman eżaminat ukoll kif l-uffiċjal għad-drittijiet fundamentali indirizza t-tħassib imqajjem mill-ilmentaturi.  

8. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irċieva t-tweġiba tal-Frontex u, separatament, tweġiba mill-FRO [10]. Sussegwentement, l-ilmentaturi għamlu kummenti bi tweġiba għat-tweġiba tal-Frontex [11]. Il-Frontex u l-FRO bagħtu wkoll informazzjoni addizzjonali lill-Ombudsman biex jimlew it-tweġibiet inizjali tagħhom.

9. L-Ombudsman Ewropew ikkonsulta wkoll lill-Ombudsman Spanjol, li ttratta lment relatat mal-istess kwistjoni dwar l-awtoritajiet Spanjoli li kienu qed jieħdu sehem fl-Operazzjoni Konġunta Indalo [12].  

Kif il-Frontex torganizza intervisti ta’ informazzjoni u tiżgura l-konformità mad-drittijiet fundamentali

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

10. L-ilmentaturi sostnew li n-natura legali tal-intervisti ta’ informazzjoni hija ambigwa, mhux l-inqas peress li ma hemm l-ebda definizzjoni fir-Regolament dwar il-Frontex 2019/1896 jew fil-Kodiċi tal-Fruntieri ta’ Schengen [13] li għalih jirreferi r-Regolament dwar il-Frontex fir-rigward tal-kontroll u l-verifiki fil-fruntieri. Filwaqt li l-liġi Spanjola tiddetermina l-istatus legali tal-migranti li jipprovdu informazzjoni matul l-intervisti (bħala vittmi jew suspettati) u tad-dikjarazzjonijiet tagħhom (evidenza jew intelligence jew it-tnejn), ir-regoli interni tal-Frontex ma jiddefinixxux dawn il-prattiki jew il-proċeduri. 

11. L-istatus tal-migranti matul id-detenzjoni tagħhom fiċ-ċentri temporanji fejn isiru l-laqgħat ta’ informazzjoni tal-Frontex huwa rregolat mil-liġi Spanjola. Dik il-liġi tipprevedi għajnuna legali għall-migranti matul l-intervisti. Madankollu, l-ilmentaturi jsostnu li l-individwi f’intervisti ta’ informazzjoni ta’ rutina ma għandhomx aċċess għal appoġġ legali. Barra minn hekk, ma hemm l-ebda rekord ta’ kunsens mogħti minn individwi li jagħmlu intervisti ta’ debriefing.

12. In-nuqqas ta’ għajnuna legali u ta’ kunsens ċar jirriskjaw li jimminaw id-drittijiet tal-individwi soġġetti għal intervisti ta’ informazzjoni. Mingħajr l-għajnuna legali, l-individwi li jiġu intervistati huma f’riskju għoli li jinkriminaw lilhom infushom meta jipprovdu l-informazzjoni. Barra minn hekk, il-persunal involut fit-twettiq ta’ intervisti ta’ informazzjoni jirreferi l-informazzjoni li jirċievi lill-pulizija Spanjola. Fir-rapporti tagħha, il-pulizija Spanjola tippreżenta l-informazzjoni miġbura matul l-intervisti ta’ informazzjoni bħala informazzjoni li ġabret hija stess. Din l-informazzjoni tista' tintuża bħala evidenza forensika li għandha titressaq għall-fini ta' prosekuzzjoni u quddiem il-qorti. L-ilmentaturi jsostnu li ma hemm l-ebda rekord bil-miktub ta’ dawn ir-riferimenti lill-pulizija Spanjola.

13. L-ilmenti qajmu wkoll tħassib dwar in-nuqqas ta’ sorveljanza esterna tal-intervisti ta’ informazzjoni, b’mod partikolari fejn ma jkun hemm l-ebda avukat jew osservatur tad-drittijiet fundamentali preżenti. Huma semmew ukoll in-nuqqas li jitqies, meta jiġu organizzati l-intervisti, jekk l-individwi humiex vulnerabbli jew il-kundizzjonijiet diffiċli tad-detenzjoni tagħhom fiċ-ċentri temporanji.

14. Fit-tweġiba tagħha, il-Frontex qalet li l-uffiċjali tal-korp permanenti tagħha (li jinkludi persunal tal-Frontex kif ukoll persunal minn korpi nazzjonali) skjerati bħala membri tat-timijiet ta' informazzjoni jwettqu kompiti u jeżerċitaw setgħat taħt struzzjonijiet mill-gwardji tal-fruntiera tal-Istat Membru ospitanti.[14] Id-deskrizzjoni tal-kompiti u l-istruzzjonijiet speċjali tagħhom huma parti mill-pjanijiet operazzjonali [15] li huma vinkolanti fuq il-Frontex, l-Istat Membru ospitanti u Stati Membri parteċipanti oħra. Jekk l-Istat Membru ospitanti jixtieq jipprovdi struzzjonijiet speċjali lill-membri tat-timijiet dwar l-intervisti ta’ informazzjoni (pereżempju li dawn għandhom jitwettqu fil-preżenza ta’ avukat), dawn l-istruzzjonijiet għandhom jissemmew fil-pjan operazzjonali rispettiv.

15. Il-laqgħat ta’ informazzjoni huma attività mmirata lejn il-ġbir ta’ informazzjoni billi jiġu intervistati l-migranti wara li jkunu qasmu l-fruntiera esterna tal-UE b’mod irregolari. Dawn jitwettqu bil-qbil tal-persuna intervistata fuq bażi volontarja, anonima u kunfidenzjali. L-informazzjoni miġbura mbagħad tiġi pproċessata u użata għall-analiżi tar-riskju u għall-identifikazzjoni ta' persuni suspettati b'kriminalità transfruntiera [16] L-istħarriġ jitwettaq minn tim konġunt ta' informazzjoni, li jikkonsisti minn “uffiċjali ta' informazzjoni” tal-Frontex, “medjaturi kulturali”[17] jew interpreti, u mexxej ta' tim mill-Istat Membru ospitanti. It-tim konġunt ta’ informazzjoni jaġixxi taħt l-istruzzjonijiet tal-mexxej tat-tim. L-uffiċjali ta’ informazzjoni mhumiex permessi jistabbilixxu kuntatt ma’ migranti li jkunu qasmu l-fruntiera tal-UE b’mod irregolari mingħajr il-permess tal-awtoritajiet tal-Istat Membru ospitanti. Huma għandhom joperaw f’koordinazzjoni ma’ dawn l-awtoritajiet.

16. Qabel ma jibda d-debriefing, l-uffiċjal tad-debriefing għandu jiżgura li l-kundizzjonijiet tal-intervista jkunu xierqa (pereżempju, dwar il-privatezza u t-tagħmir). L-uffiċjal tad-debriefing għandu jiġi infurmat dwar kwalunkwe kundizzjoni medika tal-migranti. It-tim konġunt ta’ informazzjoni jrid jiżgura li l-persuna intervistata tkun idonea biex twettaq l-intervista, tifhem l-iskop tagħha u tkun lesta li tipparteċipa. Jekk ma jkunux lesti li jipparteċipaw, l-uffiċjal tad-debriefing m'għandux jinsisti fuq l-intervista. Fejn dan iseħħ, l-istess individwu jista’ jiddeċiedi li jipprovdi informazzjoni fi stadju aktar tard.

17. Ladarba jibda d-debriefing, il-membri tat-tim ta’ debriefing konġunt iridu jidentifikaw lilhom infushom mal-intervistat u jispjegaw b’lingwa li jifhmu r-rwol tal-uffiċjal tad-debriefing, ir-raġunijiet għall-intervista u l-proċedura. Jekk l-uffiċjal tal-informazzjoni jidentifika f’dan l-istadju li l-migrant għandu kwistjonijiet ta’ saħħa, l-intervista għandha tieqaf u l-persuna intervistata għandha tiġi riferuta lill-awtoritajiet nazzjonali. Jekk il-persuna intervistata tesprimi interess li tfittex protezzjoni internazzjonali jew kienet vittma ta’ reat, l-uffiċjal tad-debriefing irid jirreferihom lill-awtoritajiet nazzjonali. Jekk l-intervistat jiddikjara ksur possibbli tad-drittijiet fundamentali tiegħu, l-uffiċjal tad-debriefing għandu jirreferihom għall-mekkaniżmu tal-ilmenti tal-Frontex.

18. L-uffiċjali ta' informazzjoni ma jintervistawx lill-minorenni. Jekk, matul intervista, persuna intervistata tiddikjara li hija minorenni jew li hija identifikata bħala persuna vulnerabbli, l-uffiċjal tad-debriefing irid iwaqqaf l-intervista u jinforma lill-awtoritajiet nazzjonali. L-uffiċjali ta’ informazzjoni jqisu l-vulnerabbiltajiet potenzjali u reali u jirrapportawhom f’konformità mal-proċeduri disponibbli (li jinkludu Rapporti dwar Inċidenti Serji rigward ksur possibbli tad-drittijiet fundamentali, riferimenti ta’ persuni vulnerabbli lill-awtoritajiet nazzjonali u rapporti perjodiċi dwar il-faċilitajiet fejn isiru d-debriefings).

19. L-anonimità tal-intervista hija żgurata. Jekk persuna intervistata tiżvela data personali ta’ persuni suspettati b’kriminalità transfruntiera, it-tim ta’ informazzjoni jinfurmahom li d-data tista’ tiġi kondiviża u użata mill-awtoritajiet rilevanti tal-infurzar tal-liġi tal-Istati Membri.

20. Il-Frontex iddikjarat li ż-żamma ta’ rekord tal-kunsens tal-intervistati għal debriefings tiżvela l-identità tagħhom, li jmur kontra l-iskop tal-anonimità, peress li l-informazzjoni pprovduta tista’ tkun konnessa mal-intervistat. Ir-rekwiżit tal-anonimità juri li ma hemm l-ebda riperkussjonijiet legali negattivi għall-persuna intervistata.

21. Ir-rapporti ta’ informazzjoni huma kunfidenzjali. Dawn huma separati minn rapporti oħra mill-operazzjoni konġunta. Dawn jitqassmu strettament fuq il-bażi tal-ħtieġa u d-dritt għall-għarfien.

22. Huwa l-obbligu tal-Istati Membri li jimplimentaw il-liġi tal-UE li tipprevedi salvagwardji għall-persuni suspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali, inkluż fir-rigward tal-aċċess għal avukat u l-għajnuna legali.[18] Il-Frontex tqis li hija stess mhijiex obbligata tipprovdi għajnuna legali.

23. Individwu jista' jitlob dritt għal assistenza legali fil-kuntest tad-dritt għal proċess ġust u d-dritt għal-libertà u s-sigurtà, kif iggarantit mill-Artikolu 47 u l-Artikolu 6 tal-Karta, u kif jirriżulta mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali u l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB). Madankollu, la l-Artikolu 47 u lanqas l-Artikolu 6 tal-Karta ma japplikaw għall-intervisti ta’ informazzjoni tal-Frontex minħabba li (a) l-intervisti ma jiffurmawx parti minn proċedimenti kriminali u lanqas ma jitwettqu f’kuntest li jista’ jkun assoċjat ma’ tali proċedimenti, u (b) il-QEDB iddeċidiet li (i) l-għajnuna legali għandha tingħata primarjament meta persuna tkun “akkużata b’reat kriminali”[19], u (ii) persuna ma titqiesx li tkun taħt “akkuża kriminali”, meta dik il-persuna tiġi interrogata fil-kuntest tal-kontroll tal-fruntieri u meta ma jkun hemm l-ebda suspett raġonevoli li wettqet reat.[20] Konsegwentement, il-fatt li persuna tiġi detenuta ma jimplikax awtomatikament li teżisti akkuża kriminali u għalhekk li għandha tiġi pprovduta għajnuna legali. L-intervista ta’ informazzjoni hija “sors anonimu ta’ informazzjoni fil-kuntest tal-ġestjoni tal-fruntieri”, qalet il-Frontex.

24. Bi tweġiba għall-mistoqsija tal-Ombudsman dwar is-sorveljanza esterna tad-debriefings, il-Frontex qalet li tikkoopera mal-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji tal-UE, u tista’ tikkoopera ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali. Barra minn hekk, il-Frontex stabbiliet il-Forum Konsultattiv għal pariri indipendenti dwar kwistjonijiet tad-drittijiet fundamentali [21]. Huwa stieden lill-Aġenzija tal-UE għall-Ażil (EUAA), l-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali (FRA) u l-Kummissarju Għoli tan-NU għar-Refuġjati kif ukoll organizzazzjonijiet rilevanti oħra biex jipparteċipaw fil-forum.

25. Fl-osservazzjonijiet tagħhom dwar it-tweġiba tal-Frontex, l-ilmentaturi argumentaw li l-intervisti ta’ informazzjoni jitwettqu f’kuntest assoċjat direttament ma’ proċedimenti kriminali relatati mal-kriminalità transfruntiera. Skop ta’ debriefings huwa li jiġu identifikati persuni suspettati b’kriminalità transfruntiera, li tiġi estratta informazzjoni relatata ma’ tali reati, inkluża data personali ta’ persuni suspettati, li tali informazzjoni tiġi skambjata mal-awtoritajiet nazzjonali u permezz tal-programm tal-Ipproċessar ta’ Data Personali għall-Analiżi tar-Riskju (PeDRA) mal-Aġenzija tal-UE għall-Kooperazzjoni fl-Infurzar tal-Liġi (Europol).

26. Barra minn hekk, id-debriefings isiru matul id-detenzjoni amministrattiva tal-migranti wara d-dħul irregolari tagħhom fl-Istat Membru, f'dan il-każ fit-territorju Spanjol.[22] Bħala tali, id-drittijiet kollha li jappartjenu għad-detenuti u minquxa fil-liġi nazzjonali għandhom jiġu ggarantiti, inkluż id-dritt għal assistenza legali. Dan id-dritt ġej biss mill-istatus ta’ detenut tal-migranti. Il-Frontex għandha tirrispetta l-liġi nazzjonali fil-qadi ta’ dmirijietha.

27. Ir-raġunijiet ta’ kunfidenzjalità ma jistgħux jiġġustifikaw in-nuqqas ta’ kunsens bil-miktub għal debriefings, minħabba d-diversi mekkaniżmi eżistenti li jiggarantixxu l-kunfidenzjalità (pereżempju, għal xhieda protetti). L-ilmentaturi sostnew li l-Frontex tonqos milli tiżgura sorveljanza esterna tad-debriefings. Għalkemm il-Frontex iddeskriviet diversi atturi ta’ monitoraġġ, l-intervisti ta’ informazzjoni jistgħu jitwettqu mingħajr il-preżenza tagħhom.

28. Fi tweġiba addizzjonali, il-Frontex infurmat lill-Ombudsman li, minn Frar 2023, l-osservaturi tad-drittijiet fundamentali għandhom aċċess għall-intervisti ta’ informazzjoni u jistgħu jimmonitorjawhom fuq talba. Barra minn hekk, fuq talba, l-FRO se jkollu aċċess għal rapporti ta’ intervisti ta’ informazzjoni dwar ir-rispett għad-drittijiet fundamentali.

29. F’Marzu 2023, l-FRO kkondivida mal-Ombudsman l-abbozz tal-Proċedura Operattiva Standard (SOP)[23] dwar ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-osservaturi tad-drittijiet fundamentali fl-attivitajiet operazzjonali tal-Frontex kif ukoll il-“Protokoll għall-ġbir ta’ informazzjoni”/il-linji gwida. Jenħtieġ li l-osservaturi jkollhom aċċess għad-dokumenti kollha rilevanti għall-implimentazzjoni tal-attività operazzjonali li l-FRO jkun assenjalhom u, speċjalment, dawk rilevanti għall-monitoraġġ tad-drittijiet fundamentali tal-attivitajiet operazzjonali. L-osservaturi għandu jkollhom ukoll aċċess għall-oqsma kollha li fihom isseħħ l-attività operazzjonali tal-Frontex. L-osservaturi jimmonitorjaw id-debriefings f’konsultazzjoni mill-qrib mal-“uffiċjal ta’ koordinazzjoni” tal-Frontex u t-tim ta’ debriefing. L-osservaturi jridu jirrispettaw il-linji gwida ta’ debriefing: irid jiġi pprovdut il-kunsens infurmat tal-persuna intervistata dwar il-preżenza tal-osservaturi; l-osservaturi ma jridux jinterferixxu matul l-intervista; l-osservaturi ma għandhomx jirreġistraw l-intervisti ta’ debriefing u t-teħid ta’ noti għandu jitnaqqas għal minimu; l-osservaturi ma għandhomx jikkummentaw matul jew jinterrompu l-intervista ta’ debriefing sakemm ma jkunx hemm ksur ċar tad-drittijiet fundamentali tal-persuna intervistata; l-osservaturi jistgħu jipprovdu feedback lit-tim ta’ debriefing wara t-tlestija tal-intervista u permezz tal-katina xierqa ta’ komunikazzjoni. Jekk il-migranti jiddikjaraw ksur possibbli tad-drittijiet fundamentali, l-osservaturi għandhom jagħmlu Rapport dwar Inċidenti Serji u/jew jinfurmawhom dwar il-mekkaniżmu tal-ilmenti.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

30. Fl-iffaċilitar tal-intervisti ta’ informazzjoni, il-Frontex trid tfittex li tipproteġi d-drittijiet tal-persuni interrogati filwaqt li tistinka biex tassisti lill-Istati Membri jiksbu l-aktar informazzjoni preċiża u affidabbli. Irid ikollha fis-seħħ is-salvagwardji legali u proċedurali meħtieġa kontra t-trattament ħażin tal-individwi kkonċernati.

31. Il-Frontex argumentat li, peress li d-debriefings mhumiex parti mill-investigazzjonijiet tal-ġustizzja kriminali jew komparabbli magħhom, l-obbligu li tiġi pprovduta għajnuna legali ma japplikax. Madankollu, jista’ jiġi argumentat li l-intervisti għandhom karatteristiċi simili għall-aspetti proċedurali tal-investigazzjonijiet kriminali.

32. Il-persuni intervistati jiġu interrogati bħala xhieda u/jew vittmi ta’ atti li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ proċedimenti kriminali. L-informazzjoni miġbura matul id-debriefings tista’ tkun kruċjali għal deċiżjonijiet sussegwenti mill-awtoritajiet nazzjonali bħal jekk issirx prosekuzzjoni jew le, u tista’ tiġi ppreżentata bħala evidenza importanti fi proċedimenti legali u proċedimenti oħra. Skont ir-regoli tal-Frontex dwar is-superviżjoni tal-Korp Permanenti tagħha [24], jitwettqu debriefings “biex jiġu identifikati persuni suspettati possibbli” involuti fil-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin ta’ persuni jew f’kriminalità transfruntiera oħra inkluż it-terroriżmu, u “biex jirreferuhom għat-tieni linja jew għall-pulizija speċjalizzata”. Il-Manwal tal-Frontex tal-2021 għall-pjanijiet operazzjonali għal operazzjonijiet konġunti [25] ma jeskludix li dawk intervistati jistgħu jsiru suspettati matul l-intervisti ta’ debriefing.  Irrispettivament minn jekk l-intervisti ta’ informazzjoni jaqsmux karatteristiċi ma’ aspetti proċedurali ta’ investigazzjonijiet kriminali jew le, dawn ċertament jikkostitwixxu sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà. Filwaqt li xi persuni intervistati jista’ jkollhom ħtiġijiet addizzjonali minħabba, pereżempju, kwistjonijiet ta’ saħħa u/jew esperjenzi trawmatiċi preċedenti, il-migranti irregolari kollha li jiġu intervistati jsibu ruħhom f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà minħabba l-bilanċ intrinsikament inugwali tal-poter li jikkaratterizza tali interazzjonijiet mal-awtoritajiet. L-iżbilanċ tal-poter huwa partikolarment akut meta persuna intervistata tiġi detenuta u għalhekk tkun kompletament dipendenti fuq l-awtoritajiet għar-rispett tad-drittijiet fundamentali tagħha. Din il-vulnerabbiltà tiżdied meta l-intervisti jsiru eżatt wara li jaslu minn passaġġ riskjuż fuq il-baħar jew fuq l-art [26].

33. Il-Frontex għandha d-dmir li tiggarantixxi d-drittijiet fundamentali tal-persuni kkonċernati.[27] Id-dritt għad-dinjità tal-bniedem huwa dritt fundamentali ewlieni stabbilit fil-Karta [28], u għandu jiġi rrispettat b'mod ċar fil-kuntest tal-intervisti ta' informazzjoni. Filwaqt li titqies il-vulnerabbiltà ta’ dawk intervistati, dan id-dritt jinkludi l-għoti ta’ salvagwardji bażiċi bħal informazzjoni dwar id-drittijiet tagħhom, l-aċċess għall-interpretazzjoni, il-possibbiltà li jirrieżaminaw u jiffirmaw ir-rekord tal-intervista, u l-aċċess għal mekkaniżmu indipendenti tal-ilmenti (b’sorveljanza xierqa).

34. Dawn is-salvagwardji jistgħu jiġu garantiti b’mod aktar effettiv jekk dawk intervistati li mhumiex familjari mal-liġijiet u l-kultura Ewropej ikollhom aċċess għall-għajnuna legali, b’mod partikolari jekk ikunu wkoll soġġetti għal detenzjoni. Skont il-liġi nazzjonali Spanjola, li l-Frontex trid tirrispetta fl-operazzjonijiet konġunti tagħha mwettqa fit-territorju tal-Istat rilevanti [29], l-għajnuna legali għall-migranti intervistati waqt li jkunu f’detenzjoni hija obbligatorja.

35. F'dan l-isfond, l-Ombudsman tqis li l-Frontex għandha tagħmel l-almu tagħha biex tiżgura li l-migranti li jipparteċipaw f'intervisti ta' informazzjoni jkollhom aċċess għall-għajnuna legali. Il-Frontex tista’ taqbel mal-Istati Membri ospitanti li tinkludi dispożizzjoni għal dan il-għan fil-pjan operazzjonali. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment għal titjib għal dan il-għan. L-Ombudsman tinnota wkoll li l-Ombudsman Spanjol irrakkomanda lill-awtoritajiet Spanjoli biex jinkludu fil-pjan operazzjonali d-dispożizzjoni li l-għajnuna legali għandha tingħata lill-migranti li huma soġġetti għal intervisti ta’ informazzjoni waqt li jkunu f’detenzjoni, f’konformità mal-liġi Spanjola.

36. Id-dritt għad-dinjità tal-bniedem jinkludi wkoll ir-rispett tal-awtonomija tal-intervistati li jagħżlu li ma jiħdux sehem f’intervisti ta’ informazzjoni. Il-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex innifsu jiddefinixxi l-informazzjoni bħala volontarja. [30] Madankollu, is-sejbiet tal-Ombudsman Spanjol [31] jissuġġerixxu li dan bilkemm jista' jkun il-każ.  

37. Iż-żamma ta’ rekords ta’ kunsens għall-parteċipazzjoni f’debriefings tgħin biex jiġi eliminat kwalunkwe dubju dwar in-natura volontarja tagħhom. Filwaqt li huwa importanti b’mod ċar li tiġi ggarantita l-anonimità ta’ dawk intervistati [32], dan ma jfissirx li mhuwiex possibbli li jiġi rreġistrat il-kunsens espliċitu tagħhom għall-intervista. Għall-kuntrarju, l-Ombudsman iqis li huwa importanti li jiġi rreġistrat il-kunsens ta' dawk intervistati, filwaqt li tiġi żgurata l-kunfidenzjalità tar-rapporti. Bl-istess mod, il-persuni intervistati għandhom ikunu jistgħu jiffirmaw ir-rekord tal-intervista, jekk ikun meħtieġ bl-assistenza ta’ avukat. 

38. Ir-regoli tal-Frontex dwar il-profili tal-Korp Permanenti (id-Deċiżjoni 17/2021) [33] jiddikjaraw b’mod espliċitu li għandu jkun hemm rapporti ta’ informazzjoni u li dawn ir-rapporti għandhom ikunu kunfidenzjali. Ir-regoli jsemmu wkoll aspett “informali” tad-debriefings. Dan jista’ jitqies li jimplika li hemm komunikazzjoni bejn l-uffiċjali ta’ informazzjoni u l-migranti barra minn intervista uffiċjali, u b’hekk ma tiġix irreġistrata fir-rapporti. Madankollu, kwalunkwe skambju informali jista’ jirriskja li jevita s-salvagwardji applikabbli. Il-Frontex għandha tiġbed l-attenzjoni tal-Bord tat-Tmexxija tagħha għall-ħtieġa li timmodifika d-deskrizzjoni tal-intervisti ta’ informazzjoni bħala “informali” fid-Deċiżjoni 17/2021 tagħha.

39. L-Ombudsman se jagħmel tliet suġġerimenti għal titjib biex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet identifikati hawn fuq.

40. Fl-aħħar nett, l-Ombudsman tenfasizza l-importanza li jiġi żgurat aċċess għad-debriefing tal-persuni intervistati għall-mekkaniżmu tal-ilmenti tal-Frontex u li jkun hemm sorveljanza tad-debriefings. Għalhekk, l-Ombudsman tilqa’ d-deċiżjoni reċenti tal-Frontex dwar l-osservaturi tad-drittijiet fundamentali, li issa huma awtorizzati jimmonitorjaw l-informazzjoni u jissottomettu rapporti lill-FRO. Madankollu, peress li l-osservaturi ma jistgħux ikunu preżenti fil-laqgħat ta’ informazzjoni kollha, l-iżgurar tal-preżenza ta’ rappreżentanti legali għal dawk intervistati jista’ jgħin biex tiġi indirizzata kwalunkwe lakuna fis-sorveljanza.

Kif l-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali indirizza t-tħassib imqajjem mill-ilmentaturi

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

41. L-ilmentaturi argumentaw li t-tweġibiet tal-FRO kienu vagi. Huma kkontestaw ukoll id-dikjarazzjonijiet tal-osservatur tad-drittijiet fundamentali li miegħu ltaqa’ wieħed mill-ilmentaturi. Huma sabu li d-dikjarazzjonijiet kienu kontradittorji.

42. L-FRO esprima l-fehma li l-ilmentaturi rċevew tweġiba fil-pront u xierqa għall-emails tagħhom, inkluża l-informazzjoni kollha li tista’ tiġi kondiviża f’dak iż-żmien ma’ partijiet terzi. L-FRO nnota li l-ilmentaturi (i) kienu qed jaġixxu fl-interess privat tagħhom bil-għan li jarrikkixxu r-riċerka tagħhom, (ii) ma kienu rreferew għall-ebda inċident partikolari jew ippreżentaw xi evidenza jew informazzjoni konkreta li setgħet skattat investigazzjoni immedjata f’każ speċifiku, u (iii) ma kinux ġew affettwati b’mod negattiv mill-attivitajiet tal-Frontex jew aġixxew biex jirrappreżentaw lil xi ħadd li kien.

43. L-osservaturi involuti mal-ilmentaturi u, kif imsemmi hawn fuq, moniter wieħed iltaqgħu ma’ wieħed mill-ilmentaturi personalment f’Almeria ftit wara l-ewwel kuntatt, fejn wieġbu l-mistoqsijiet imqajma u ġabru aktar informazzjoni mill-għarfien tal-ilmentatur dwar is-suġġett.

44. Fi Spanja, l-osservaturi ltaqgħu ma’ ċerti diffikultajiet biex jimmonitorjaw b’mod effettiv l-attivitajiet ta’ informazzjoni. F’xi okkażjonijiet, ma saret l-ebda informazzjoni matul iż-żmien li fih l-osservaturi kienu preżenti fiż-żoni operazzjonali. Dwar oħrajn, l-osservaturi ġew irrifjutati l-aċċess mill-Frontex biex ikunu preżenti u jimmonitorjaw l-informazzjoni. L-osservaturi setgħu jipparteċipaw f’xi intervisti ta’ informazzjoni, u kellhom laqgħat ma’ atturi li jipparteċipaw f’informazzjoni kif ukoll ma’ partijiet ikkonċernati esterni. L-aċċess mingħajr xkiel għall-attivitajiet operazzjonali tal-Frontex huwa ta’ importanza kbira biex tiġi mmonitorjata b’mod xieraq il-konformità mad-drittijiet fundamentali.

45. Fl-osservazzjonijiet tagħhom dwar it-tweġiba tal-Frontex, l-ilmentaturi rrikonoxxew l-isforzi mwettqa mill-Uffiċċju għad-Drittijiet Fundamentali, mill-FRO u mill-osservaturi.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

46. L-Ombudsman issib li l-mod kif l-FRO ttratta t-tħassib tal-ilmentaturi huwa raġonevoli. Huwa ċar li huwa ta’ tħassib li ċerti osservaturi ġew irrifjutati l-aċċess mill-Frontex biex ikunu preżenti u jimmonitorjaw il-laqgħat ta’ informazzjoni fi Spanja, kif stabbilit fil-paragrafu 44. Peress li l-Frontex sadanittant biddlet ir-regoli tagħha dwar il-monitoraġġ tal-informazzjoni, kif stabbilit fil-paragrafi 28 u 29, l-Ombudsman tqis li inkjesti ulterjuri dwar din il-kwistjoni mhumiex ġustifikati.

Konklużjoni

Fir-rigward ta' kif l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) tiżgura l-konformità mad-drittijiet fundamentali matul l-intervisti ta' informazzjoni, l-Ombudsman tagħlaq il-kwistjoni b'suġġerimenti għal titjib hawn taħt. Peress li l-FRO ttratta t-tħassib tal-ilmentaturi b’mod raġonevoli, l-Ombudsman ma ssibx amministrazzjoni ħażina mill-Frontex fir-rigward ta’ dan l-aspett tal-ilment.

Suġġerimenti għal titjib

1. Il-Frontex għandha tiżgura li, matul l-intervisti ta’ informazzjoni, il-persuni intervistati jiġu ttrattati f’konformità mad-dritt tagħhom għad-dinjità. Dan jinkludi l-għoti ta’ informazzjoni lil dawk intervistati dwar id-drittijiet tagħhom, l-aċċess għall-interpretazzjoni, il-possibbiltà li jirrieżaminaw u jiffirmaw ir-rekord tal-intervista, u l-aċċess għal mekkaniżmu indipendenti tal-ilmenti (b’sorveljanza xierqa). Dawn is-salvagwardji jistgħu jiġu implimentati b’mod aktar effettiv jekk il-migranti jkollhom aċċess għall-għajnuna legali. Il-Frontex għandha tinsisti mal-Istat Membru ospitanti li dan huwa inkluż fil-pjan operazzjonali.

2. Il-Frontex għandha tiggarantixxi d-dritt tal-migranti li jagħżlu jekk jiħdux sehem jew le f’intervisti ta’ informazzjoni. Għal dan il-għan, il-Frontex għandha tikkunsidra miżuri adegwati biex tiżgura (i) li l-kunsens tal-migranti għall-informazzjoni jiġi rreġistrat, (ii) dawk intervistati jew ir-rappreżentanti legali tagħhom jiffirmaw ir-rekord tal-intervista, u (iii) it-trattament kunfidenzjali ta’ dawn ir-rekords.

Għal dan il-għan, il-Frontex għandha tinsisti mal-Istat Membru ospitanti li d-dispożizzjonijiet għal dan il-għan huma inklużi fil-pjan operazzjonali.

3. Il-Frontex għandha tiġbed l-attenzjoni tal-Bord tat-Tmexxija għall-ħtieġa li tiġi mmodifikata d-deskrizzjoni tal-intervisti ta’ informazzjoni bħala “informali” fid-Deċiżjoni 17/2021 tagħha.

 

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 03/07/2023

 

[1] Ir-Regolament 2019/1896 dwar il-Gwardja Ewropea tal-Fruntiera u tal-Kosta: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32019R1896

[2] L-Artikolu 38 tar-Regolament 2019/1896. Il-pjanijiet operazzjonali jenħtieġ li jinkludu d-deskrizzjoni tar-responsabbiltajiet tal-parteċipanti, inkluż fir-rigward tar-rispett tad-drittijiet fundamentali, kif ukoll struzzjonijiet dwar kif jiġi żgurat li d-drittijiet fundamentali jiġu ssalvagwardjati.

[3] Il-korp permanenti jinkludi persunal tal-Frontex kif ukoll persunal minn korpi nazzjonali tal-Istati Membri tal-UE u l-Istati Assoċjati ma’ Schengen (l-Iżlanda, in-Norveġja, l-Iżvizzera u l-Liechtenstein).

[4] https://frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/frontex-continues-its-support-for-spain-nOvbKi

[5] Centros de Atencion Temporal de Extranjeros

[6] Inċidenti serji huma definiti bħala avveniment jew okkorrenza li jistgħu jaffettwaw jew ikunu rilevanti għall-missjoni tal-Frontex, l-immaġni tal-Frontex u/jew is-sikurezza u s-sigurtà tal-parteċipanti fl-operazzjonijiet, inkluż ksur tad-drittijiet fundamentali jew tad-dritt tal-UE jew internazzjonali. https://frontex.europa.eu/asset/Key_Documents/SIR_SOP.pdf

[7] Ara n-nota 8 f’qiegħ il-paġna għal aktar informazzjoni dwar x’jista’ jikkostitwixxi “espressjoni ta’ tħassib”.

[8] https://prd.frontex.europa.eu/wp-content/uploads/mb-decision-19_2022-on-the-complaints-mechanism.pdf, Rules on Complaints Mechanism, Art 13: Korrispondenza riċevuta mill-FRO li mhijiex ilment, iżda li madankollu tqajjem kwistjonijiet rilevanti għall-konformità mad-drittijiet fundamentali fl-attivitajiet tal-Aġenzija, tista’ tiġi ttrattata mill-FRO bħala espressjoni ta’ tħassib. 2. Ilment inammissibbli jista’ jiġi ttrattat mill-FRO bħala espressjoni ta’ tħassib meta jqajjem kwistjonijiet rilevanti għall-konformità tad-drittijiet fundamentali tal-Aġenzija. 3. L-FRO jista’ jindirizza espressjoni ta’ tħassib lid-Direttur Eżekuttiv jew lill-Bord tat-Tmexxija b’rakkomandazzjoni għal segwitu xieraq. Fejn rilevanti, l-FRO jista’ jindirizza wkoll espressjonijiet ta’ tħassib lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti .... 4. Il-korrispondenza riċevuta mill-FRO li mhijiex ilment, u li ma tqajjem l-ebda kwistjoni rilevanti għall-konformità mad-drittijiet fundamentali fl-attivitajiet tal-Aġenzija tiġi ttrattata bħala korrispondenza barra mill-mandat tal-FRO.

[9] L-ittra tal-Ombudsman lill-Frontex hija disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/mt/opening-summary/mt/160908

[10] It-tweġiba tal-Frontex hija disponibbli fuq https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/171747

[11] L-osservazzjonijiet tal-ilmentaturi huma disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/171748

[12] Fil-11 ta’ Novembru 2022, l-Ombudsman Spanjol għamel rakkomandazzjonijiet lid-Direttorat Ġenerali Spanjol tal-Pulizija: https://www.defensordelpueblo.es/resoluciones/planes-operativos-de-las-actuaciones-de-frontex-en-espana/

[13] Ir-Regolament (UE) 2016/399 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta' Marzu 2016 dwar Kodiċi tal-Unjoni dwar ir-regoli li jirregolaw il-moviment ta' persuni min-naħa għall-oħra tal-fruntiera (Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen), l-Artikolu 2 punti 10-13 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32016R0399)

[14] L-Artikolu 82(4) tar-Regolament 2019/1896

[15] L-Artikolu 38(3)(d) tar-Regolament 2019/1896

[16] L-Artikolu 90 tar-Regolament 2019/1896

[17] Il-medjaturi jew l-esperti kulturali jistgħu jipprovdu wkoll interpretazzjoni. Dawn huma sensittivi għall-fatturi lingwistiċi u kulturali li jista’ jkollhom impatt fuq id-direzzjoni tal-interrogazzjoni.

[18] Id-Direttiva 2013/48/UE dwar id-dritt ta' aċċess għas-servizzi ta' avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta' mandat ta' arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma' parti terza u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32013L0048 -, u d-Direttiva (UE) 2016/1919 dwar għajnuna legali għal persuni ssuspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali u għal persuni rikjesti fi proċedimenti ta' mandat ta' arrest Ewropew

[19] Ibrahim u Oħrajn vs ir-Renju Unit, nru 50541/08 u 3 oħrajn, sentenza tat-13 ta' Settembru 2016, paragrafu 249 (Teżisti akkuża kriminali "mill-mument li individwu jiġi nnotifikat uffiċjalment mill-awtorità kompetenti dwar allegazzjoni li huwa wettaq reat kriminali, jew mill-mument li fih is-sitwazzjoni tiegħu tkun ġiet affettwata b'mod sostanzjali minn azzjonijiet meħuda mill-awtoritajiet bħala riżultat ta' suspett kontrih".) https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-166680%22]}

[20] Beghal vs ir-Renju Unit nru 4755/16, sentenza tat-28 ta' Frar 2019, paragrafu 121. https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-191276%22]}

[21] L-Artikolu 108 tar-Regolament 2019/1896

[22] L-Ombudsman Spanjol sab li l-intervisti ta' informazzjoni jsiru jew direttament fil-portijiet tal-iżbark jew fiċ-ċentri temporanji, immedjatament wara li jseħħ l-iżbark

http://www.defensordelpueblo.es/resoluciones/planes-operativos-de-las-actuaciones-de-frontex-en-espana/

[23] Sadanittant, l-SOP ġie adottat. L-SOP mhuwiex ippubblikat fuq is-sit web tal-Frontex.

[24] Il-punt 4.2.1 tad-Deċiżjoni 17/2021 tal-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex li tistabbilixxi mekkaniżmu superviżorju għall-monitoraġġ tal-applikazzjoni
tad-dispożizzjonijiet dwar l-użu tal-forza mill-persunal statutorju tal-Korp Permanenti tal-Gwardja
Ewropea tal-Fruntiera u tal-Kosta: https://frontex.europa.eu/asset/Key_Documents/MB_Deċiżjoni/2021/MB_Deċiżjoni_7_2021_on_supervisory_mechanism.pdf

[25] Ikkonsultat fil-kuntest tal-inkjesta tal-Ombudsman OI/4/2021/MHZ: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/58639. Il-Frontex qieset dan id-dokument kunfidenzjali.

[26] L-Ombudsman Spanjol iddokumenta każijiet bħal dawn: http://www.defensordelpueblo.es/resoluciones/planes-operativos-de-las-actuaciones-de-frontex-en-espana/.

[27] L-Artikolu 80 tar-Regolament 2019/1896.

[28] L-Artikolu 1 tal-Karta

[29] L-Artikolu 82(3) u l-premessa 22 tal-Preambolu tar-Regolament 2019/1896

[30] Il-punt 4.2.1 tal-Anness I tad-Deċiżjoni ta’ Ġestjoni tal-Frontex 17/2021 li tadotta l-profili li għandhom ikunu disponibbli għall-Korp Permanenti tal-Gwardja Ewropea tal-Fruntiera u tal-Kosta u l-ippjanar annwali tagħhom għall-2022 u l-ippjanar pluriennali indikattiv. Din id-Deċiżjoni ġiet emendata fis-7 ta’ Lulju 2022 iżda mhux fl-Anness I tagħha. Id-Deċiżjoni 17/2021 tista’ tinstab fir-Reġistru Pubbliku tal-Frontex: https://prd.frontex.europa.eu/

[31] Punt 8 tar-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman Spanjol: https://www.defensordelpueblo.es/resoluciones/planes-operativos-de-las-actuaciones-de-frontex-en-espana/

[32] Il-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data (KEPD) qabel sab li l-informazzjoni li tinsab f'xi rapporti ta' informazzjoni tippermetti l-identifikazzjoni tal-persuna intervistata. L-EDPS għamel rakkomandazzjonijiet, inkluż li l-Frontex tieħu passi biex tiżgura li r-rapporti ta’ informazzjoni jkunu soġġetti għall-istandards u s-salvagwardji stabbiliti fir-Regolament 2018/1725 u fir-Regolament 2019/1896: https://edps.europa.eu/system/files/2023-05/edps_-_23-05-24_audit_report_frontex_executive_summary_en.pdf.
L-Ombudsman Spanjol sab ukoll li l-kunfidenzjalità tad-debriefings mhijiex żgurata.

[33] Il-punt 4.2.1 tal-Anness I tad-Deċiżjoni tal-Bord tat-Tmexxija 17/2021.