Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Il-proċedura ta’ ċertifikazzjoni tippermetti li l-uffiċjali, li huma membri tal-grupp ta’ funzjoni tal-assistenti (AST) ta’ grad 5 u ogħla, jinħatru amministraturi (AD), u jsiru membri tal-grupp ta’ funzjoni AD. Biex jagħmlu dan, iridu jintgħażlu għal programm ta’ taħriġ obbligatorju, li jridu jlestu b’suċċess. L-għażla ssir abbażi tar-rapporti perjodiċi tagħhom, imsemmija fl-Artikolu 43, il-livell ta’ edukazzjoni u taħriġ tagħhom, u billi jitqiesu l-ħtiġijiet tas-servizzi. Il-kandidati li jtemmu b’suċċess il-programm ta’ taħriġ imbagħad jiġu kkwalifikati biex japplikaw għal pożizzjonijiet AD vakanti li jikkorrispondu għall-grad tagħhom. Il-proċedura ta' ċertifikazzjoni hija bbażata fuq l-Artikolu 45a tar-Regolamenti tal-Persunal [1].

2. Il-kriterji għall-klassifikazzjoni tal-kandidati magħżula għall-programm ta’ taħriġ imsemmi hawn fuq huma definiti fl-Artikolu 5 tad-Dispożizzjonijiet Ġenerali ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (“GIPs”) adottati fl-2007. Il-kandidati jirċievu punti, li jingħataw kif ġej:

"(ii) Punti skont l-ogħla livell ta' edukazzjoni miksub mill-kandidat: (minn 0 sa 10 punti)

Il-kandidati se jingħataw punti skont il-livell ta' edukazzjoni tagħhom – kif muri mill-kwalifiki/diplomi rikonoxxuti uffiċjalment mill-Istat Membru jew mill-pajjiż terz li fih inħarġu – kif ġej: …

f) Livell universitarju ta' tul legali tal-istudji ta' mill-inqas 4 snin: 8 punti

g) It-tielet stadju tal-livell universitarju "(ċiklu tat-troisième"): 10 punti

Kandidat għandu jingħata l-punti li jikkorrispondu għall-ogħla livell ta' edukazzjoni li jkun laħaq.

(iii) Punti skont l-esperjenza professjonali reċenti miksuba fl-istituzzjonijiet fl-oqsma ta' prijorità: Se jingħataw punti lill-uffiċjali li jkunu kisbu esperjenza professjonali fi ħdan l-istituzzjonijiet matul l-aħħar 10 snin f'mill-inqas 2 mill-oqsma ta' prijorità elenkati (il-lista dettaljata hija disponibbli fil-GIPs tal-2007)."

3. L-ilmentatur huwa uffiċjal AST 6 tal-Kummissjoni Ewropea, li jaħdem għad-Direttorat Ġenerali għall-Informatika. Fl-2007, huwa talab li jipparteċipa fil-proċedura ta’ ċertifikazzjoni sabiex jikseb pożizzjoni fil-grupp ta’ funzjonijiet AD. Bl-applikazzjoni tiegħu, huwa hemeż kopja tad-Diploma tal-Inġinerija tiegħu fit-Teknoloġiji tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni ("Diploma tal-Inġinerija") mogħtija mill-Università tax-Xjenza u t-Teknoloġija ta' Lille, Franza, fil-21 ta' Ġunju 1994.

4. L-ilmentatur ma ntgħażilx biex jieħu sehem fil-programm ta’ taħriġ. Għalhekk, ismu ma kienx jidher fil-lista stabbilita mill-Awtorità tal-Ħatra.

5. Fis-7 ta’ Jannar 2008, il-kwerelant ressaq appell quddiem il-Kumitat Konġunt [2] dwar in-nuqqas ta’ ismu mil-lista rilevanti.

6. Fl-1 ta’ Frar 2008, il-Kumitat Konġunt ċaħad l-appell tal-kwerelant. L-Awtorità tal-Ħatra sussegwentement żammet id-deċiżjoni tagħha li ma tinkludix l-isem tal-kwerelant fil-lista ta' kandidati għall-proċedura ta' ċertifikazzjoni fl-2007. Ir-raġunijiet mogħtija kienu li huwa naqas milli jilħaq in-numru ta’ punti ta’ limitu meħtieġa għall-ammissjoni fil-programm ta’ taħriġ.

7. Fis-26 ta' Frar 2008, il-kwerelant ressaq ilment skont l-Artikolu 90(2) mal-Awtorità tal-Ħatra dwar in-numru ta' punti li kien ingħata rigward kemm l-esperjenza professjonali tiegħu kif ukoll il-livell ta' edukazzjoni tiegħu. L-ilmentatur indika li (i) kien kiseb esperjenza professjonali f’diversi oqsma ta’ prijorità elenkati, jiġifieri, “Teknoloġiji tal-informazzjoni”,“Baġit, Finanzi u Kuntratti” u “Relazzjonijiet interistituzzjonali”, u (ii) id-Diploma tal-Inġinerija tiegħu kienet diploma ta’ livell universitarju tat-tielet stadju “ekwivalenti għal Master”. Huwa ddikjara li kellu jingħata 10 punti minflok tmienja għal-livell ta' studji tiegħu.

8. Fit-tweġiba tagħha, l-Awtorità tal-Ħatra ċaħdet l-ilment. Hija rreferiet għan-numru ta’ punti mogħtija lill-ilmentatur rigward l-esperjenza professjonali tiegħu. L-esperjenza professjonali ewlenija tiegħu kienet inkisbet fil-qasam tat-"Teknoloġiji tal-informazzjoni", li għalihom ingħataw punti. Huwa ddikjara li l-esperjenza miksuba fiż-żewġ oqsma l-oħra, jiġifieri, fil-"Baġit, Finanzi u Kuntratti "u "Relazzjonijiet interistituzzjonali" ma kinitx rilevanti.

9. Fir-rigward tan-numru ta’ punti mogħtija lill-ilmentatur għal-livell ta’ edukazzjoni tiegħu, l-Awtorità tal-Ħatra ddikjarat li, skont iċ-ċart stabbilita mill-EPSO dwar l-ekwivalenza tad-diplomi differenti miksuba fl-Istati Membri tal-UE, id-Diploma tal-Inġinerija tiegħu ma setgħetx titqies bħala “ċiklu troisième”. Għalhekk, l-Awtorità tal-Ħatra qieset li l-ilmentatur kien ingħata tmien punti b’mod korrett fir-rigward tal-livell ta’ edukazzjoni tiegħu.

10. L-ilmentatur aċċetta l-ispjegazzjoni tal-Awtorità tal-Ħatra rigward l-għadd ta’ punti mogħtija għall-esperjenza professjonali tiegħu.

11. Madankollu, huwa kkontesta d-deċiżjoni tiegħu dwar in-numru ta’ punti mogħtija għal-livell ta’ edukazzjoni tiegħu. Fit-18 ta’ Awwissu 2008, huwa ressaq ilment quddiem l-Ombudsman Ewropew.

Fuq is-suġġett tal-investigazzjoni

12. Fl-ilment tiegħu, l-ilmentatur allega li l-Kummissjoni qieset b’mod żbaljat li d-Diploma tal-Inġinerija tiegħu, mogħtija minn università Franċiża, ma kinitx ekwivalenti għal Lawrja ta’ Master. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni naqset milli tagħtih 10 punti għal-livell ta’ edukazzjoni tiegħu għall-finijiet tal-proċedura ta’ ċertifikazzjoni. Huwa argumenta li xi wħud mill-kollegi tiegħu, li kienu ggradwaw ukoll minn universitajiet Franċiżi, kienu ngħataw 10 punti għal-Lawrji ta' Masters rispettivi tagħhom, wara li ressqu lment skont l-Artikolu 90(2).

13. L-ilmentatur sostna li l-Kummissjoni għandha (i) tagħtih 10 punti għad-Diploma tal-Inġinerija tiegħu u (ii), bħala kwistjoni ta’ prinċipju, twettaq rikonoxximent aktar ekwu tad-diplomi miksuba fl-Istati Membri.

14. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar l-allegazzjoni u l-allegazzjonijiet ta' hawn fuq.

15. L-Ombudsman talab ukoll lill-Kummissjoni (i) tispjega għaliex qieset li ċart stabbilita mill-EPSO pprovdiet informazzjoni aktar affidabbli dwar il-livell ta' ċerti studji minn ċertifikati pprovduti mill-Ministeri Nazzjonali tal-Edukazzjoni (tali ċertifikat inħareġ għall-ilmentatur); u (ii) speċifikament tikkummenta dwar l-argument tal-ilmentatur li xi wħud mill-kollegi tiegħu, li kienu kisbu l-istess tip ta' diploma bħal tiegħu, ingħataw 10 punti fil-proċedura tal-għażla, wara li ressqu lment skont l-Artikolu 90(2).

L-inkjesta

16. Fis-16 ta’ Settembru 2008, l-Ombudsman fetaħ inkjesta dwar l-allegazzjoni tal-kwerelant u l-allegazzjonijiet ta’ hawn fuq.

17. Fil-25 ta’ Novembru 2008, il-Kummissjoni bagħtet l-opinjoni tagħha. L-Ombudsman bagħatha lill-ilmentatur bi stedina biex jagħmel osservazzjonijiet, li huwa ppreżenta fit-3 ta' Diċembru 2008.

18. Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kummissjoni u l-osservazzjonijiet tal-kwerelant, l-Ombudsman, fis-26 ta' Ottubru 2009, għamel sejba proviżorja ta' amministrazzjoni ħażina u, skont l-Artikolu 3(5) tal-Istatut tiegħu, ippropona soluzzjoni amikevoli lill-Kummissjoni.

19. Fil-15 ta’ Marzu 2010, il-Kummissjoni bagħtet ir-risposta tagħha. Fl-ittra tagħha, hija spjegat li ma aċċettatx il-proposta għal soluzzjoni amikevoli. L-Ombudsman bagħat it-tweġiba lill-ilmentatur, bi stedina biex jissottometti osservazzjonijiet. L-ilmentatur bagħat l-osservazzjonijiet tiegħu fl-24 ta' Marzu 2010.

20. Fid-19 ta' Jannar 2011, skont l-Artikolu 3(6) tal-Istatut tiegħu, l-Ombudsman għamel abbozz ta' rakkomandazzjoni lill-Kummissjoni.

21. Permezz ta' ittra datata l-21 ta' Marzu 2011, il-Kummissjoni wieġbet għall-abbozz ta' rakkomandazzjoni tal-Ombudsman. Kopja ta’ din l-ittra ntbagħtet lill-persuna li ressqet l-ilment. Permezz ta' e-mail tal-4 ta' April 2011, il-kwerelant bagħat l-osservazzjonijiet tiegħu.

L-analiżi u l-konklużjonijiet tal-Ombudsman

A. L-allegat nuqqas tal-Kummissjoni li tikkunsidra d-Diploma tal-Inġinerija tal-ilmentatur bħala ekwivalenti għal Lawrja ta’ Masters

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

(i) L-allegata deċiżjoni inġusta li jingħataw tmien punti lill-ilmentatur għad-Diploma tal-Inġinerija tiegħu

22. L-ilmentatur argumenta li d-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Ħatra li tagħtih biss tmien punti għad-Diploma tal-Inġinerija tiegħu kienet inġusta. Skont id-Digriet Franċiż 99-747 tat-30 ta' Awwissu 1999, huwa qies li dan kien ekwivalenti għal lawrja ta' Master's.

23. L-ilmentatur hemeż ċertifikat mill-Università ta' Lille, bid-data tal-11 ta' Lulju 2008, li rrefera speċifikament għad-Diploma tal-Inġinerija tal-ilmentatur, li jgħid: "[S]kont id-Digriet Franċiż 99-747 tat-30 ta' Awwissu 1999 kif emendat dwar il-grad ta' Master, l-għoti ta' din id-diploma awtomatikament jagħti l-grad ta' Master". L-ilmentatur hemeż ukoll dokumentazzjoni mill-Ministeru tal-Edukazzjoni Franċiż, li skontha Diploma tal-Inġinerija għandha klassifikazzjoni tal-kreditu ta’ 300 punt [3], l-istess klassifikazzjoni mogħtija lid-Diplomas DEA u DESS qabel l-1999 jew, skont l-istandards attwali, lawrja ta’ Master ta’ livell 2.

24. Il-Kummissjoni ddikjarat li ma xtaqitx tikkontesta l-validità taċ-ċertifikat maħruġ mill-università Franċiża bid-data tal-11 ta' Lulju 2008, li ddikjara li d-Diploma tal-Inġinerija tal-ilmentatur kienet ekwivalenti għal lawrja ta' Master's.

25. Madankollu, sabiex jintgħażlu l-kandidati intitolati li jattendu t-taħriġ għall-proċedura ta’ ċertifikazzjoni fl-2007, u biex jiġi żgurat it-trattament ugwali tagħhom, il-Kummissjoni kellha (i) tqabbel il-livell ta’ studji tal-kandidati kollha mill-Istati Membri kollha u (ii) mhux biss tqabbel it-tul tal-istudji meħtieġa biex tinkiseb diploma, iżda, barra minn hekk, tqis il-fatt li d-diplomi setgħu nkisbu qabel l-1999, jiġifieri, id-data meta tnieda l-proċess ta’ Bolonja [4], meta l-istrutturi edukattivi nazzjonali fi ħdan l-UE ma kinux omoġenji.

26. Għar-raġuni ta’ hawn fuq, l-EPSO fassal ċart, li ġiet annessa mal-formola tal-applikazzjoni għall-proċedura ta’ ċertifikazzjoni tal-2007. Fir-rigward tad-diplomi Franċiżi, l-EPSO żied livell supplimentari ta’ edukazzjoni mat-tieni stadju tal-istudji universitarji. Huwa sejjaħ dan il-livell ġdid " it-tielet stadju universitarju" ("ċiklu troisième") u indika li jeħtieġ erba 'snin biex jitlesta.

27. F’dan il-każ, l-unika diploma sottomessa mill-ilmentatur kienet Diploma tal-Inġinerija fit-“Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni”, mogħtija mill-Università tax-Xjenza u t-Teknoloġija ta’ Lille, Franza, fil-21 ta’ Ġunju 1994, wara ħames snin ta’ studju. Madankollu, “ma kien hemm l-ebda indikazzjoni mkien” li din id-diploma kienet tikkorrispondi għat-tielet stadju universitarju (“ċiklu troisième”). B’mod aktar speċifiku, ma kien hemm xejn li jindika li l-ilmentatur kiseb diploma oħra minbarra d-diploma msemmija hawn fuq, li ngħatat wara t-tlestija tat-tieni ċiklu ta’ edukazzjoni universitarja.

28. Ma ngħatat l-ebda indikazzjoni bħal din fiċ-ċertifikat universitarju Franċiż ippreżentat mill-ilmentatur. Iċ-ċertifikat sempliċement iddikjara li: "[P] skont id-Digriet Franċiż 99-747 tat-30 ta' Awwissu 1999, kif emendat, dwar il-grad ta' Master, l-għoti ta' din id-Diploma awtomatikament jagħti lid-detentur il-grad ta' Master". Hija ma għamlitx ċar liema livell ta’ Master kien ikkonċernat (livell 1 jew 2).

29. Il-Kummissjoni spjegat ukoll li, fi Franza, il-Lawrji ta' Master huma maqsuma f'żewġ livelli: il-livell ta' Master 1 (li jikkorrispondi għal dak li qabel kien il-"Maîtrise"Franċiż), u l-livell ta' Master 2 (li jikkorrispondi għal dak li qabel kien id-DEA/DESS). Il-livell ta’ Master 2 biss tqies bħala “ċiklu ta’ troisième”. Sabiex jinkiseb Master livell 2, Master livell 1 għandu l-ewwel jinkiseb, jew diploma minn "Grande Ecole". Barra minn hekk, l-ammissjoni fil-livell ta’ Master 2 ma kinitx awtomatika, iżda suġġetta għall-għażla.

(ii) Fir-rigward tal-allegata differenza fit-trattament bejn l-ilmentatur u l-kollegi tiegħu

30. Il-Kummissjoni indikat li tnejn mill-uffiċjali li ressqu lment skont l-Artikolu 90(2) kontra d-deċiżjoni li jiġu esklużi mil-lista ta’ uffiċjali awtorizzati jattendu t-taħriġ kienu rċevew risposta pożittiva.

31. Fir-rigward tal-ewwel uffiċjal li seta ' jattendi l-programm ta ' taħriġ, id-diploma tiegħu, intitolata " diploma post-universitarja fl-istudji arkivjali" kienet meqjusa bħala " diploma taċ-ċiklu tat-troisième" minħabba li kienet preċeduta minn lawrja, "BA Honours in Modern Languages and Literature " (Unuri tal-BA fil-Lingwi u l-Letteratura Moderni).

32. Fir-rigward tat-tieni uffiċjal, id-diploma tiegħu, mogħtija fl-2007, kienet intitolata "Master 2 Science and Technology".

33. Fl-osservazzjonijiet tiegħu, l-ilmentatur tenna li d-Diploma tal-Inġinerija tiegħu kienet ekwivalenti għal-livell ta’ Master 2 minħabba li, skont id-dokumentazzjoni mill-Ministeru tal-Edukazzjoni Franċiż, kellha klassifikazzjoni tal-kreditu ta’ 300 punt, l-istess klassifikazzjoni, jiġifieri, bħad-Diploma DEA u DESS.

Il-valutazzjoni preliminari tal-Ombudsman li twassal għal proposta ta' soluzzjoni amikevoli

34. F’dan il-każ, il-Kummissjoni indikat li d-deċiżjoni kkontestata mil-lanjant ittieħdet fuq il-bażi taċ-ċart stabbilita mill-EPSO. Il-Kummissjoni ddikjarat li din iċ-ċart ma pprovdiet l-ebda dettall dwar diplomi speċifiċi, bħal dik miksuba mill-ilmentatur.

35. Fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni spjegat fid-dettall is-sistema attwali rigward l-għoti ta’ diplomi Franċiżi, u ammettiet li d-diplomi DEA u DESS jidhru li huma l-ekwivalenti ta’ Master livell 2. Madankollu, hija naqset milli tieħu pożizzjoni dwar l-affermazzjoni tal-ilmentatur li d-Diploma tal-Inġinerija tiegħu, mogħtija fl-1994, kellha klassifikazzjoni ta’ kreditu ta’ 300 punt, l-istess bħad-Diplomas DEA u DESS mogħtija qabel l-1999. L-ilmentatur issottometta dan l-argument fl-ilment tiegħu lill-Ombudsman, u rrefera għad-dokumentazzjoni rilevanti mill-Ministeru tal-Edukazzjoni Franċiż [5]. L-Ombudsman iddispjaċiha għan-nuqqas tal-Kummissjoni li tindirizza din il-kwistjoni.

36. L-Ombudsman qabel li l-Awtorità tal-Ħatra teżerċita diskrezzjoni wiesgħa meta tivvaluta l-kwalifiki tal-kandidati u tiddetermina jekk il-kwalifiki akkademiċi tagħhom humiex biżżejjed biex jiġu ammessi għall-proċedura ta' ċertifikazzjoni rilevanti. Madankollu, huwa kien tal-fehma li d-deċiżjonijiet dwar il-livell ta' diplomi primarjament jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri [6].

37. Għalhekk deher raġonevoli li l-Kummissjoni għandha tevita li tagħmel ġeneralizzazzjonijiet dwar il-livell ta' diplomi miksuba qabel il-proċess ta' Bolonja jekk iċ-ċart tal-EPSO ma tindika l-ebda ekwivalenza f'termini tas-sistema ta' wara Bolonja għal diploma partikolari. Minflok, kull diploma għandha tiġi vvalutata individwalment mill-awtoritajiet nazzjonali rilevanti.

38. L-ilmentatur argumenta li, sabiex il-Kummissjoni titqies li aġixxiet b’mod diliġenti [7], hija kellha tikkuntattja lill-awtoritajiet Franċiżi sabiex tiċċara l-livell tad-diploma tiegħu. Madankollu, ma kienx evidenti mill-opinjoni tal-Kummissjoni li sar kuntatt bħal dan. Dan seta' kien każ ta' amministrazzjoni ħażina.

39. Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman għamel il-proposta li ġejja għal soluzzjoni amikevoli, skont l-Artikolu 3(5) tal-Istatut tiegħu:

"Il-Kummissjoni tista' tirreferi għall-awtoritajiet Franċiżi, bħall-"Commission nationale de la Certification professionnelle", sabiex tiddetermina l-livell tad-diploma tal-ilmentatur, miksuba qabel it-tnedija tal-proċess ta' Bolonja, meta mqabbla mad-diplomi miksuba wara dak il-proċess.

Jekk l-argument tal-ilmentatur li d-Diploma tal-Inġinerija tiegħu hija ekwivalenti għaċ-"ċiklu tat-troisième" jiġi ppruvat li huwa minnu, l-Ombudsman iqis li jkun xieraq li l-Kummissjoni tipprevedi l-adozzjoni ta' miżuri mfassla biex iwasslu għal riżultat ġust biex jiġu solvuti t-talbiet tal-ilmentatur."

L-argumenti ppreżentati lill-Ombudsman wara l-proposta tiegħu għal soluzzjoni amikevoli

It-tweġiba tal-Kummissjoni

40. Il-Kummissjoni rreferiet għall-fatt inkontestabbli li l-istituzzjonijiet tal-UE jgawdu minn marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni meta jqabblu l-valur rispettiv tad-diplomi miksuba fid-diversi Stati Membri, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-politika ta’ reklutaġġ tagħha, u li dan il-marġni ta’ diskrezzjoni ma jistax jiġi kkontestat mill-armonizzazzjoni fil-livell Ewropew, mid-direttivi tal-UE, jew mill-proċess ta’ Bolonja.

41. Il-Kummissjoni ddikjarat li l-għan tal-Proċess ta’ Bolonja kien li jiġi stabbilit qafas komuni għad-diplomi Ewropej, ibbażat fuq tliet ċikli ta’ studji, iċċertifikati minn, rispettivament, il-lawrja ta’ “Baċellerat”, il-lawrja ta’ “Master’s” u l-lawrja ta’ “Dottorat”.

42. Għall-proċedura ta’ ċertifikazzjoni fl-2007, l-ilmentatur issottometta “diploma fl-Inġinerija u t-Teknoloġiji tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni”, maħruġa minn Università Franċiża. Il-Kummissjoni ddikjarat li, anki jekk wieħed jassumi li, skont il-leġiżlazzjoni Franċiża (id-Digriet 99-747 tat-30 ta’ Awwissu 1999) id-diploma tal-ilmentatur (miksuba wara erba’ snin ta’ studji), għandha titqies bħala ekwivalenti għal lawrja ta’ “Master” (miksuba wara ħames snin ta’ studji), ma jistax, madankollu, jiġi dedott, għall-finijiet tad-determinazzjoni tan-numru ta’ punti tar-rikorrent fil-proċedura ta’ ċertifikazzjoni, li l-Kummissjoni għandha l-obbligu li tittratta d-diploma tiegħu bħala ekwivalenti għal żewġ diplomi, jiġifieri, lawrja ta’“Baċellerat”(miksuba wara tliet snin ta’ studji), u, sussegwentement, lawrja ta’“Master’s”(miksuba mat-tlestija ta’ sentejn oħra ta’ studji). F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni rreferiet għas-sentenza tal-Qorti Ġenerali (li dak iż-żmien kienet il-Qorti tal-Prim’Istanza) tal-11 ta’ Diċembru 2008, fil-kawża Reali vs il-Kummissjoni [8]. Għalhekk, il-Kummissjoni qieset li d-diploma tal-ilmentatur ġiet ivvalutata b’mod korrett bħala diploma mogħtija wara t-tieni ċiklu tal-edukazzjoni universitarja (ċiklu diplôme de deuxième).

43. Barra minn hekk, il-Kummissjoni indikat li, waqt it-twettiq tal-proċedura ta' ċertifikazzjoni, hija kellha l-obbligu li tosserva l-prinċipju ta' ugwaljanza fit-trattament fl-evalwazzjoni tad-diplomi rispettivi tal-kandidati. Is-sitwazzjoni tal-ilmentatur ma setgħetx titqabbel ma' dik tal-kollega tiegħu li kiseb 10 punti għal-lawrja ta' Master's tiegħu. Dan l-uffiċjal kiseb l-ewwel diploma, u mbagħad kompla jistudja sabiex jikseb diploma ta’ livell ogħla. Għal dik ir-raġuni, l-ilment tiegħu skont l-Artikolu 90(2) irriżulta fir-rikonoxximent tad-diploma tiegħu bħala lawrja ta' Master's. Dan ma kienx il-każ għal dan l-ilmentatur.

44. Il-Kummissjoni kkonkludiet li, fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, ma setgħetx taċċetta l-proposta tal-Ombudsman għal soluzzjoni amikevoli.

L-osservazzjonijiet ulterjuri tal-ilmentatur

45. Fl-osservazzjonijiet tiegħu, l-ilmentatur tenna l-fehma tiegħu li l-Kummissjoni missha vvalutat id-diploma tiegħu bħala lawrja ta' Master. Huwa ddikjara li, taħt is-sistema edukattiva Franċiża fiż-żmien tal-istudji tiegħu, kien hemm diversi modi kif wieħed jikseb lawrja ta' Master's.

46. L-ilmentatur tenna li xtaq li d-diploma tiegħu tiġi evalwata bl-istess mod bħal dik ta’ wieħed mill-kollegi tiegħu li ressaq ilment skont l-Artikolu 90(2) tar-Regolamenti tal-Persunal. Fil-fehma tiegħu, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament kien ġie manifestament miksur. Huwa argumenta wkoll li, meta ressaq l-ilment tal-Artikolu 90(2), huwa ssottometta “l-evidenza li d-diploma tiegħu kienet Master” u li kellu wkoll it-tieni diploma (DEUG A)[9], u “it-tieni diploma tal-Inġinerija”.

47. Fl-aħħar nett, l-ilmentatur iddikjara li, minkejja l-proposta tal-Ombudsman, il-Kummissjoni ma kinitx ikkuntattjat lill-awtoritajiet Franċiżi sabiex tiddetermina l-livell tad-diploma tiegħu.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman wara l-proposta tiegħu għal soluzzjoni amikevoli

48. L-Ombudsman irrimarka għal darb'oħra li, meta vvalutat id-diploma universitarja tal-ilmentatur għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-proċedura ta' ċertifikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni ma setgħetx tinjora l-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti dwar il-kwalifiki universitarji. Din il-fehma kienet ċertament sostnuta mis-sentenza fil-kawża Reali, li għaliha rreferiet il-Kummissjoni stess [10], u l-pożizzjoni li ħadet l-istituzzjoni f’dak il-każ, kif irrappurtat fis-sentenza ta’ hawn fuq [11].

49. L-Ombudsman għalhekk kien imħasseb li, f'dan il-każ, il-Kummissjoni naqset milli timplimenta l-proposta tiegħu. L-istituzzjoni la kkuntattjat lill-awtoritajiet Franċiżi, u lanqas ma pprovdiet lill-Ombudsman bi spjegazzjoni bbażata fuq il-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti dwar għaliex ma setgħetx tqis id-diploma tal-ilmentatur bħala “diploma tat-tielet ċiklu”. Billi ddikjarat li "Anke fuq is-suppożizzjoni li l-leġiżlazzjoni Franċiża … tinvolvi ekwivalenza …", il-Kummissjoni minflok irreferiet għal sitwazzjoni ipotetika li tista' tinqala' taħt il-liġi Franċiża. Anki jekk l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni tad-dritt Franċiż rilevanti kienet korretta, id-dikjarazzjoni tagħha ma wrietx li hija kienet ivverifikat il-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti qabel ma adottat il-pożizzjoni tagħha.

50. Barra minn hekk, l-Ombudsman innota li l-Artikolu 5 tal-GIPs ma stipulax li l-kandidati li jipparteċipaw fil-proċedura ta' ċertifikazzjoni kellhom ikollhom żewġ diplomi konsekuttivi (lawrja ta' Baċellerat miksuba wara tliet snin ta' studju, segwita minn lawrja ta' Master, miksuba wara sentejn ta' studju). Pjuttost, huwa rrefera għar-rekwiżit tat-tielet ċiklu ta' diploma ta' edukazzjoni universitarja ('diploma tat-tielet ċiklu'), iżda ma kkjarifikax kemm-il sena ta' studju għandhom jitlestew sabiex tiġi rikonoxxuta bħala diploma tat-tielet ċiklu.

51. Filwaqt li ċ-ċart tal-EPSO tista’ ċertament tkun ta’ għajnuna fid-definizzjoni ta’ x’jikkostitwixxi diploma tat-tielet ċiklu, l-ekwivalenza bejn diploma tat-tielet ċiklu f’termini tas-sistema ta’ Bolonja, u d-diplomi mogħtija qabel ma beda l-proċess ta’ Bolonja, kellha tiġi ddeterminata abbażi tal-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti. Madankollu, il-Kummissjoni ma wrietx li ħadet inkunsiderazzjoni l-leġiżlazzjoni msemmija iktar ’il fuq.

52. Barra minn hekk, f'dan il-każ, il-kwistjoni rilevanti kienet jekk il-kwalifiki akkademiċi tal-ilmentatur kinux biżżejjed biex jinħatar bħala amministratur [12]. Deher li kien l-Istat Membru li ħareġ id-diploma li kellu jiddetermina l-livell ta’ dik il-kwalifika. Għalhekk, il-Kummissjoni kellha tiddeċiedi biss jekk kandidat li jkollu kwalifika rilevanti kienx ikkwalifikat biżżejjed biex isir amministratur. Dan kien ikun konformi mal-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-ġurisprudenza rilevanti, li l-Ombudsman irrefera għalihom fil-paragrafu 36 hawn fuq. Fi kliem ieħor, filwaqt li kien inkontestabbli li l-Kummissjoni ma kienet taħt l-ebda obbligu li tittratta d-diploma tal-ilmentatur bħala diploma tat-tielet ċiklu għall-finijiet tal-proċedura ta’ ċertifikazzjoni, l-istituzzjoni kellha l-ewwel tivverifika l-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti f’dan ir-rigward, jew mill-inqas id-dispożizzjoni li għaliha rrefera l-ilmentatur, sabiex tasal għal ġudizzju sod.

53. Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman qieset li l-Kummissjoni naqset milli tipprovdi raġunijiet validi għaliex ma kkunsidratx id-diploma tal-ilmentatur bħala diploma tat-tielet ċiklu minħabba li ma wrietx li l-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti ġiet ikkunsidrata. Dan kien każ ta' amministrazzjoni ħażina, u b'riżultat ta' dan l-Ombudsman ma setax jasal għal deċiżjoni dwar l-allegazzjoni tal-ilmentatur.

54. Fid-dawl tas-sejba ta' amministrazzjoni ħażina msemmija hawn fuq, l-Ombudsman għamel l-abbozz ta' rakkomandazzjoni li ġej.

"Il-Kummissjoni għandha tirreferi għal-leġiżlazzjoni Franċiża rilevanti meta tispjega għaliex id-diploma tal-ilmentatur ma tistax titqies bħala diploma tat-tielet ċiklu għall-finijiet tal-proċedura ta' ċertifikazzjoni."

L-argumenti ppreżentati lill-Ombudsman wara l-abbozz ta' rakkomandazzjoni tiegħu

It-tweġiba tal-Kummissjoni

55. Fir-risposta tagħha, il-Kummissjoni ddikjarat li ma kkuntattjatx lill-awtoritajiet Franċiżi rilevanti qabel l-abbozz ta' rakkomandazzjoni tal-Ombudsman minħabba li qieset li diġà kellha l-informazzjoni meħtieġa biex tipprova li d-diploma tal-ilmentatur ma kinitx diploma tat-tielet ċiklu. L-allegat nuqqas tagħha li tikkuntattja lill-awtoritajiet rilevanti Franċiżi għalhekk ma kienx jikkostitwixxi każ ta' amministrazzjoni ħażina, kif iddikjarat mill-Ombudsman fl-abbozz ta' rakkomandazzjoni tiegħu.

56. Il-Kummissjoni ddikjarat li ma kien hemm l-ebda dubju li d-diploma tal-ilmentatur kienet biżżejjed biex jinħatar bħala amministratur għall-finijiet tal-proċedura ta' ċertifikazzjoni. Il-kwistjoni ewlenija kienet li jiġi deċiż jekk, fid-dawl tad-diploma tal-ilmentatur, kellux jingħata tmien punti (għal diploma tat-tieni ċiklu) jew għaxar punti (għal diploma tat-tielet ċiklu).

57. Il-Kummissjoni rreferiet għall-“Gwida Internazzjonali għall-Kwalifiki fl-Edukazzjoni tan-NARIC”[13] li skontha tinkiseb diploma ta’ inġinier wara t-tieni ċiklu ta’ studji. Dan ġie kkonfermat mill-ilmentatur innifsu fl-osservazzjonijiet tiegħu tat-22 ta’ Marzu 2010, li fihom kiteb dan li ġej:

"Barra minn hekk, diploma ta' inġinier tinkiseb ukoll wara żewġ ċikli ta' studji: l-ewwel diploma tat-tip DEUG, DUT [14], BTS [15] jew Liċenzja + id-Diploma tal-Inġinier"[16].

58. Il-Kummissjoni ddikjarat ukoll li, skont il-"Manwal Internazzjonali tal-Universitajiet"[17] tal-UNESCO,"[i]l-grad ta' Master ilu jingħata mill-1999 lil detenturi ta' lawrji tal-Inġinerija ta' …"u huwa "it-tieni stadju tal-livell ta' niversità tal-[U]: iċ-ċiklu deuxième."

59. Barra minn hekk, l-iskola li ħarġet id-diploma tal-ilmentatur, l-Ecole nouvelle d'Ingénieurs en Communication, iddikjarat fuq is-sit web tagħha [18] li d-diploma tal-Inġinerija hija magħmula minn żewġ ċikli: ċiklu bażiku ta' sentejn u ċiklu tal-Inġinerija ta' tliet snin.

60. L-ilmentatur kiseb il-"Liċenzja" tiegħu (l-ewwel ċiklu) fl-1989 u mbagħad studja d-diploma tal-Inġinerija tiegħu mill-1992 sal-1994. Għalhekk, id-diploma tiegħu hija diploma tat-tieni ċiklu peress li mhuwiex possibbli li jinbeda t-tielet ċiklu eżatt wara l-ewwel ċiklu ta’ studji.

61. Madankollu, wara l-abbozz ta' rakkomandazzjoni tal-Ombudsman, il-Kummissjoni kkuntattjat lill-awtorità pubblika Franċiża Centre français d'Information sur la reconnaissance académique et professionnelle des diplômes (ENIC-NARIC France [19]) biex tikseb informazzjoni speċifika dwar id-diploma tal-ilmentatur. Fit-tweġiba tagħha tal-1 ta' Frar 2011 [20], l-awtorità pubblika Franċiża kkonfermat li d-diploma tal-ilmentatur hija diploma tat-tieni ċiklu fi Franza.

62. Il-Kummissjoni kkonkludiet li, mill-informazzjoni diġà fil-pussess tagħha u l-konsultazzjoni tagħha mal-awtoritajiet pubbliċi Franċiżi, id-diploma tal-ilmentatur hija kwalifika tat-tieni ċiklu fi Franza.

L-osservazzjonijiet ulterjuri tal-ilmentatur

63. Fl-osservazzjonijiet tiegħu, l-ilmentatur tenna l-fehma tiegħu li l-Kummissjoni missha vvalutat id-diploma tiegħu bħala lawrja ta' Master u li l-istituzzjoni missha tatu 10 punti għad-diploma tiegħu.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman wara l-abbozz ta' rakkomandazzjoni tiegħu

64. L-Ombudsman jirringrazzja lill-Kummissjoni għall-kjarifiki fit-tweġiba tagħha għall-abbozz ta' rakkomandazzjoni tiegħu. Huwa jinnota li, skont tliet sorsi differenti (NARIC, il-Manwal Internazzjonali tal-Universitajiet tal-UNESCO u s-sit web tal-Ecole nouvelle d'Ingénieurs en Communication li ħarġet id-diploma tal-ilmentatur) jirriżulta li d-diploma tal-ilmentatur hija kwalifika tat-tieni ċiklu. Minn dan isegwi li l-għoti ta’ tmien punti għad-diploma tiegħu ta’ Engineering fil-proċedura ta’ ċertifikazzjoni kien konformi mar-regoli rilevanti.

65. L-Ombudsman jilqa' l-fatt li l-Kummissjoni segwiet ir-rakkomandazzjoni tiegħu li tikkuntattja lill-awtoritajiet Franċiżi permezz tan-Netwerks ENIC-NARIC. Huwa jqis li ma hemm l-ebda raġuni oħra biex ikompli l-inkjesta tiegħu dwar dan l-ilment.

66. F'dan il-każ, l-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet Franċiżi wriet li l-opinjoni inizjali tal-Kummissjoni dwar il-livell tad-diploma tal-ilmentatur kienet korretta. Madankollu, l-Ombudsman huwa konvint li, jekk teżisti inċertezza dwar il-livell tad-diplomi ta' uffiċjal, l-Istituzzjoni għandha titlob opinjoni awtorevoli mill-awtoritajiet nazzjonali rilevanti qabel ma tiddeċiedi dwar il-kwistjoni. Dan huwa partikolarment importanti meta l-uffiċjal jikkontesta l-valutazzjoni tal-Awtorità tal-Ħatra tad-diplomi tiegħu/tagħha u jkun konformi mal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba. Ser issir rimarka oħra hawn taħt f'dan ir-rigward.

B. Konklużjonijiet

Fuq il-bażi tal-inkjesta tiegħu dwar dan l-ilment, l-Ombudsman jagħlaqha bil-konklużjoni li ġejja:

Ma hemm l-ebda raġuni għal aktar inkjesti dwar dan l-ilment.

L-ilmentatur u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Kumment ieħor

Għall-finijiet tal-ġestjoni tar-riżorsi umani tagħha, il-Kummissjoni tista’ tikkunsidra li tistabbilixxi prattika li permezz tagħha tikkuntattja sistematikament lill-awtoritajiet nazzjonali rilevanti permezz tal-ENIC-NARIC qabel ma tiddeċiedi dwar il-livell ta’ diplomi nazzjonali tal-persunal tagħha, sakemm ma jkollhiex diġà informazzjoni aġġornata mill-awtoritajiet imsemmija.

 

P. Nikiforos Diamandouros

Magħmul fi Strasburgu fl-4 ta' Lulju 2011

---

[1] L-Artikolu 45a tar-Regolamenti tal-Persunal jaqra kif ġej: "1. B'deroga mill-Artikolu 5 (3) (b) u (c), uffiċjal fil-grupp ta' funzjoni AST jista', mill-grad 5, jinħatar għal pożizzjoni fil-grupp ta' funzjoni AD, bil-kundizzjoni li:

(a) ikun intgħażel skont il-proċedura stabbilita fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu biex jieħu sehem fi programm ta’ taħriġ obbligatorju kif stabbilit fil-punt (b) ta’ dan il-paragrafu,

(b) ikun lesta programm ta’ taħriġ definit mill-Awtorità tal-Ħatra li jinkludi sett ta’ moduli ta’ taħriġ obbligatorju, u

(c) ikun fuq il-lista mfassla mill-Awtorità tal-Ħatra ta’ kandidati li jkunu għaddew minn eżami orali u bil-miktub li juri li jkun ħa sehem b’suċċess fil-programm ta’ taħriġ imsemmi fil-punt (b) ta’ dan il-paragrafu. Il-kontenut ta' dan l-eżami għandu jiġi stabbilit skont l-Artikolu 7(2)(c) tal-Anness III.

2. L-Awtorità tal-Ħatra għandha tfassal abbozz ta' lista ta' uffiċjali AST magħżula biex jieħdu sehem fil-programm ta' taħriġ imsemmi qabel abbażi tar-rapporti perjodiċi tagħhom imsemmija fl-Artikolu 43 u l-livell ta' edukazzjoni u taħriġ tagħhom u b'kont meħud tal-ħtiġijiet tas-servizzi. Dan l-abbozz għandu jiġi sottomess lil kumitat konġunt għall-opinjoni tiegħu."

[2] Il-Kumitat Konġunt huwa inkarigat li jittratta l-appelli kontra d-deċiżjonijiet tal-Awtorità tal-Ħatra dwar il-promozzjoni jew l-għoti ta’ punti ta’ mertu.

[3] Skont il-Proċess ta’ Bolonja, kull sena l-edukazzjoni ta’ livell ogħla tiġi assenjata ċertu numru ta’ punti ta’ kreditu. Għal Master 2, in-numru ta’ punti ta’ kreditu jammonta għal 300.

[4] L-għan tal-Proċess ta' Bolonja huwa li tinħoloq Żona Ewropea ta' Edukazzjoni Għolja sal-2010, li fiha l-istudenti jkunu jistgħu jagħżlu minn firxa wiesgħa u trasparenti ta' korsijiet ta' kwalità għolja u jibbenefikaw minn proċeduri ta' rikonoxximent bla xkiel. Id-Dikjarazzjoni ta’ Bolonja ta’ Ġunju 1999 tat bidu għal sensiela ta’ riformi meħtieġa biex l-Edukazzjoni Għolja Ewropea ssir aktar kompatibbli u komparabbli, u aktar kompetittiva u attraenti għall-istudenti u l-akkademiċi kemm mill-Ewropa kif ukoll minn kontinenti oħra.

[5] L-ilmentatur issottometta kopji stampati mis-sit web tal-Ministeru Franċiż għall-Edukazzjoni (ara http://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/cid20186/schema-des-etudes-superieures-en-france.html).

[6] Ara, b’analoġija, il-Kawża C-108/88 Jaenicke Cendoya v il-Kummissjoni [1988] Ġabra 2739, il-paragrafi 49, 550 u 51, u l-Kawża T-2/90 Ferreira de Freitas v il-Kummissjoni [1991] Ġabra II-103. F’dawn iż-żewġ kawżi, il-qrati rispettivi ddeċidew li r-rekwiżit ta’ lawrja universitarja bħala kundizzjoni għall-ammissjoni għall-kompetizzjoni għandu neċessarjament jiġi interpretat fid-dawl ta’ kif tali lawrja hija ddefinita fil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih il-kandidat ikun lesta l-istudji li huwa jinvoka.

[7] Il-Kawża C-47/07 P Masdar (UK) Ltd vs il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej [2008] Ġabra I-9761- il-paragrafu 93.

[8] Il-Kawża F-136/06 Reali vs il-Kummissjoni, sentenza tal-11 ta’ Diċembru 2008, għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra.

[9] DEUG hija l-abbrevjazzjoni Franċiża għad-"Diplôme d'Etudes Universitaires Générales".

[10] Ara l-paragrafi 27 u 35, pereżempju, tas-sentenza fil-kawża Reali F-136/06:

"27. Fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, skont l-Artikolu 55(2)(d) tar-Regoli tal-Proċedura tiegħu, talab lill-Kummissjoni tibgħatlu d-dokumenti rilevanti eżistenti li kienu jiddeskrivu l-implimentazzjoni tal-“Proċess ta’ Bolonja” fl-Istati Membri.

35. Peress li, f’dan il-każ, huwa rilevanti li tiġi kkunsidrata l-leġiżlazzjoni Taljana dwar il-kwalifiki universitarji għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kondizzjonijiet tal-impjieg, kif issostni l-Kummissjoni stess, il-Kummissjoni ma tistax topponi, abbażi tal-Artikolu 42 tar-Regoli tal-Proċedura, li t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jieħu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet tad-Digriet tal-5 ta’ Mejju 2004 għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima.”

[11] Ara l-paragrafi 69, 70, u 73, pereżempju, fis-sentenza tal-Kawża Reali:

"69.Għalhekk, fin-nuqqas ta' regoli Komunitarji dwar il-livell ta' kwalifiki akkademiċi, l-uniku sors xieraq huwa neċessarjament il-liġi nazzjonali. Il-Kummissjoni, filwaqt li tibbaża ruħha fuq is-sentenza Jaenicke Cendoya vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, issostni li, meta pubblikazzjoni jew deċiżjoni Komunitarja tinkludi riferiment għal kwalifiki akkademiċi, din il-pubblikazzjoni jew din id-deċiżjoni tirreferi impliċitament għad-dritt nazzjonali.

70. F’dan il-każ, il-Kummissjoni ssostni li hija ħadet inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti. L-ewwel nett, hija qieset li r-rikorrenti kienet tissodisfa l-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 2(1)(d) tad-DĠI. It-tieni nett, fir-rigward tad-determinazzjoni tal-grad tar-rikorrenti, il-Kummissjoni kkalkolat it-tul tal-esperjenza professjonali fid-dawl tal-perijodi reali ta’ impjieg indikati fuq il-karta ta’ klassifikazzjoni stabbilita mill-amministrazzjoni u mehmuża bħala anness mar-risposta. F’dan ir-rigward, hija kellha tikkalkola l-esperjenza miksuba mir-rikorrent mid-data li fiha huwa effettivament kiseb id-diploma li tissodisfa l-kundizzjonijiet minimi ta’ reklutaġġ, skont l-Artikolu 2 tad-DĠI. Dawn il-kwalifiki minimi nkisbu mir-rikorrent meta kiseb il-“Laurea in scienze agrarie” f’Awwissu 1985. Għalhekk, ma setgħet titqies l-ebda esperjenza professjonali relatata ma’ data aktar bikrija.

73. It-tieni nett, il-Kummissjoni ssostni li l-leġiżlazzjoni Taljana biss għandha tittieħed inkunsiderazzjoni. Tali interpretazzjoni tal-ekwivalenza tad-diplomi li l-universitajiet Taljani setgħu għażlu li jadottaw mhijiex deċiżiva."

[12] Fil-każ Reali, il-mistoqsija kienet tikkonċerna kif għandu jiġi kkalkulat it-tul ta' żmien tal-esperjenza tal-applikant.

[13] "International Guide to Qualifications in Education" -"NARIC" ("Ċentri Nazzjonali ta' Informazzjoni dwar ir-Rikonoxximent Akkademiku"), ir-raba' edizzjoni, pp 310-311.

[14] Bil-Franċiż, DUT tfisser "Diplôme Universitaire Technique".

[15] Bil-Franċiż, BTS tfisser "Brevet de Technicien Supérieur".

[16] Traduzzjoni mill-verżjoni oriġinali Franċiża: "Par ailleurs, l'obtention d'un diplôme d'ingénieur se fait également en deux cycles: un premier diplôme de type DEUG, DUT, BTS ou Licence + le diplôme d'ingénieur."

[17] Manwal Internazzjonali tal-Universitajiet, 2010 UNESCO, pp 1164-1165.

[18] Ara http://www.telecom-lille.eu/formations_ingenieurs

[19] "ENIC" tfisser " Network Ewropew ta' Ċentri ta' Informazzjoni".

[20] Fit-tweġiba tiegħu lill-Kummissjoni, is-Centre français d'Information sur la reconnaissance académique et professionnelle des diplômes (ENIC-NARIC France) iddikjara dan li ġej (verżjoni oriġinali Franċiża):

"Ce diplôme a effectivement été crée en France en 1990, par l'arrêté du 5 novembre 1990 portant création du diplôme d'ingénieur en technologie de l'Information et de la Communication de l'Université de Lille I et de l'Institut national des Télécommunications. Le diplôme d'ingénieur est un diplôme de 2ème cycle en France."