Bhain an cás le hiarraidh ar rochtain phoiblí ar theachtaireacht téacs a sheol Uachtarán Phoblacht na Fraince chuig Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh i mí Eanáir 2024 maidir leis an gcaibidlíocht trádála idir an tAontas agus Mercosur.

I mí Iúil 2025, d’fhreagair an Coimisiún, á rá, cé gur tharla malartú den sórt sin go deimhin, nach bhféadfadh sé an teachtaireacht a iarradh a aimsiú. Thug an Coimisiún dá aire go bhfuarthas an teachtaireacht tríd an bhfeidhmchlár teachtaireachtaí meandracha ‘Signal’, ar gníomhachtaíodh an ghné ‘teachtaireachtaí atá ag imeacht’ ina leith. Dá bhrí sin, tháinig an Coimisiún ar an gconclúid nach raibh aon doiciméad ina sheilbh aige a thagann faoi raon feidhme na hiarrata.

D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán maidir leis an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún an iarraidh. Rinne a foireann fiosrúcháin iniúchadh ar chomhad an Choimisiúin maidir leis an iarraidh ar rochtain phoiblí agus thionóil sí cruinniú le hionadaithe ón gCoimisiún.

Bunaithe ar an gcigireacht agus ar an gcruinniú, ní fhéadfadh an tOmbudsman a chur as an áireamh gur scriosadh an teachtaireacht go huathoibríoch ó ghuthán an Uachtaráin tar éis an iarraidh a fháil. Léiríodh san fhiosrúchán freisin nár thug Comh-Aireacht Uachtarán an Choimisiúin aghaidh ar iarraidh an ghearánaigh ar feadh 15 mhí, cé nach ndearna an Ardrúnaíocht aon obair leantach ná aon mheabhrúchán chun faireachán a dhéanamh ar a próiseáil. Tháinig an tOmbudsman ar an gconclúid gurbh ionann láimhseáil an Choimisiúin ar an iarraidh sin agus drochriarachán.

Chun aghaidh a thabhairt air sin, mhol an tOmbudsman go ndéanfadh an Coimisiún athbhreithniú agus feabhas a chur ar láimhseáil iarrataí ar rochtain phoiblí a bhaineann le Comh-Aireacht an Uachtaráin nó le haon Choimisinéir agus go ndéanfadh sé faireachán gníomhach ar dhul chun cinn na n-iarrataí sin chun moilleanna míchuí a sheachaint.

Ina theannta sin, rinne an tOmbudsman dhá mholadh maidir le feabhsuithe. Ar an gcéad dul síos, ba cheart don Choimisiún a rialacha inmheánacha a oiriúnú chun a áirithiú go gcaomhnófar aon doiciméad atá faoi réir iarraidh ar rochtain phoiblí a luaithe a gheofar an iarraidh sin ar an doiciméad sin agus go dtí go mbeidh aon phróiseas chun agóid a dhéanamh i gcoinne diúltú rochtain a dheonú curtha i gcrích, gan beann ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann an doiciméad critéir chlárúcháin doiciméad an Choimisiúin. Ar an dara dul síos, ba cheart don Choimisiún na teachtaireachtaí téacs agus na teachtaireachtaí meandracha uile a mhalartaítear idir Cinn Stáit nó Rialtais, nó airí, agus Comhaltaí an Choimisiúin, lena n-áirítear iad siúd atá faoi réir scriosadh uathoibríoch tar éis eatramh ama áirithe, a chaomhnú go cuí ar feadh tréimhse réasúnta, i bhfianaise thábhacht dhóchúil na dteachtaireachtaí sin.

 

D’iarr an gearánach, a rinne ionadaíocht ar eagraíocht neamhrialtasach, rochtain phoiblí ar dhoiciméid a sheol agus a fuair an Coimisiún Eorpach maidir leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga atá beartaithe. Nocht an Coimisiún doiciméid áirithe, ach dhiúltaigh sé rochtain (iomlán) ar cheithre dhoiciméad, ag agairt na n-eisceachtaí maidir le leas an phobail a chosaint a mhéid a bhaineann le caidreamh idirnáisiúnta agus príobháideachas agus sláine an duine aonair a chosaint.

Rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar na doiciméid atá i gceist agus bhuail siad le hionadaithe ábhartha ón gCoimisiún. Le linn an chruinnithe, chuir an Coimisiún in iúl d’fhoireann fiosrúcháin an Ombudsman gur chinn sé rochtain níos leithne a sholáthar ar na doiciméid atá i gceist, i bhfianaise imeacht ama.

D’fháiltigh an tOmbudsman roimh chinneadh an Choimisiúin rochtain níos leithne a dheonú agus dhún sí an fiosrúchán mar a socraíodh.

Bhain an cás le diúltú an Choimisiúin Eorpaigh rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméid a bhaineann leis an gComhairle Trádála agus Teicneolaíochta idir an tAontas Eorpach agus na Stáit Aontaithe (TCT AE-SAM). D’iarr an gearánach, iriseoir, rochtain phoiblí ar dhoiciméid chuig Ard-Stiúrthóireacht na hIomaíochta (AS COMP) agus ó Ard-Stiúrthóireacht na hIomaíochta (AS COMP) ina luaitear TTC AE-SAM, chomh maith le cruinnithe agus miontuairiscí ionadaithe AS COMP, lena n-áirítear an Coimisinéir um Iomaíocht.

Le linn an fhiosrúcháin, rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar 50 doiciméad a shainaithin an Coimisiún mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme na hiarrata. Bunaithe ar an gcigireacht, rinne an tOmbudsman togra le haghaidh réitigh, ag iarraidh ar an gCoimisiún athmhachnamh a dhéanamh ar a sheasamh d’fhonn rochtain leathan phoiblí a thabhairt ar na doiciméid atá i gceist. Ina dhiaidh sin, dheonaigh an Coimisiún rochtain iomlán ar naoi ndoiciméad agus rochtain leathan ar 41 dhoiciméad, faoi réir foluithe chun sonraí pearsanta a chosaint amháin. Maidir le doiciméad amháin, chloígh an Coimisiún lena sheasamh go bhféadfadh a nochtadh an bonn a bhaint de leas an phobail a mhéid a bhaineann le caidreamh idirnáisiúnta.

Cé gur dhíol sásaimh don Ombudsman go ndearna an Coimisiún athmhachnamh ar a sheasamh agus gur thug sé rochtain leathan dó, thug sí dá haire go bhfuair an gearánach na doiciméid a iarradh tar éis dó fanacht ar feadh bliana. Dá bhrí sin, mheabhraigh sí don Choimisiún na torthaí a bhí uirthi roimhe seo, go háirithe ina fiosrúchán féintionscnaimh ar mhoilleanna sistéamacha ag an gCoimisiún maidir le hiarrataí ar rochtain phoiblí a láimhseáil, inar chuir sí moladh agus moltaí faoi bhráid an Choimisiúin maidir le haghaidh a thabhairt ar na moilleanna sistéamacha sin.