Strasbourg, 21/12/2016

Fiosrúchán straitéiseach OI/6/2016/AB maidir le rialacha agus cleachtais an Choimisiúin Eorpaigh chun coinbhleachtaí leasa Comhairleoirí Speisialta a chosc

A Uachtaráin, a chara,

An 25 Bealtaine 2016, chuir mé tús le fiosrúchán straitéiseach ar rialacha agus cleachtais an Choimisiúin Eorpaigh chun coinbhleachtaí leasa na gComhairleoirí Speisialta a chosc. Clúdaíonn an fiosrúchán méid an scrúdaithe a rinne an Coimisiún sula gceaptar Comhairleoirí Speisialta, conas a dhéantar measúnú ar shaincheisteanna coinbhleachta leasa le linn a sainordaithe, chomh maith le rochtain phoiblí ar dhoiciméid agus ar fhaisnéis faoin nós imeachta ceapacháin.

An 7 agus an 8 Iúil 2016, rinne m’fhoireann fiosrúcháin iniúchadh ar dhoiciméid mar chuid den fhiosrúchán seo agus ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an gCoimisiún as a chomhoibriú le linn na cigireachta. Foilsíodh an tuarascáil chigireachta ar mo shuíomh gréasáin [1].

Léiríodh sa chigireacht go bhfuil dul chun cinn suntasach déanta ag an gCoimisiún maidir le gnéithe áirithe den nós imeachta, go háirithe idir 2015 agus 2016. Go háirithe, tá roinn an Choimisiúin atá freagrach as measúnú a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil an baol ann go mbeidh Comhairleoirí Speisialta i staid coinbhleachta leasa tar éis éirí níos stuama agus sainorduithe Comhairleoirí Speisialta á gceapadh acu agus na bearta is gá a dhéanamh chun rioscaí a mhaolú á dtarraingt suas acu. Ba mhaith liom an Coimisiún a mholadh as an bhfeabhsú seo, a bhí mar fhreagra i bpáirt ar fhiosrúcháin ó m'Oifig.

Creidim i gcónaí, áfach — tar éis anailís chúramach a dhéanamh ar na doiciméid a ndearnadh iniúchadh orthu — go bhfuil gá le tuilleadh feabhsuithe. Ba mhór agam, dá bhrí sin, dá bhféadfadh an Coimisiún freagra a thabhairt ar na ceisteanna seo a leanas maidir le (i) conas a eagraítear an nós imeachta chun Comhairleoirí Speisialta a cheapadh, (ii) measúnú an Choimisiúin ar choinbhleacht leasa roimh an gceapachán, (iii) an dualgas gníomhaíochtaí nua a dhearbhú tar éis an cheapacháin agus (iv) faisnéis a fhoilsiú.

I. Eagrú an nós imeachta chun Comhairleoirí Speisialta a cheapadh

1 - Le linn na cigireachta, thug m'fhoireann fiosrúcháin faoi deara go bhfuil feabhas tagtha ar uainiú na gcéimeanna laistigh den phróiseas foriomlán. Is díol sásaimh dom go háirithe gur cuireadh moltaí an Choimisiúin maidir le bearta maolaitheacha sna ráitis dearbhaithe, mar a thugtar orthu, in iúl go ginearálta do Cabinets na gCoimisinéirí sular ceapadh Comhairleoirí Speisialta. Ní hamhlaidh a bhí i gcónaí in 2015.

Tuigim, de réir na Rialacha maidir le Comhairleoirí Speisialta don Choimisiún [2], ‘[e] ní mór na trí dhoiciméad seo a leanas a bheith ag gabháil le hiarraidh ar chomhairleoir speisialta a cheapadh do AS ADMIN [...]: ráitis faoi mhionn agus dearbhuithe gníomhaíochtaí ón gcomhairleoir speisialta [...] ráiteas dearbhaithe ó Chomhalta an Choimisiúin’. Le linn na cigireachta, áfach, thug m’fhoireann fiosrúcháin dá haire gur síníodh an ráiteas dearbhaithe uaireanta an lá céanna leis an dearbhú gníomhaíochtaí, nó cúpla lá ina dhiaidh sin, rud a ardaíonn ceist faoi mhéid Chomh-Aireachtaí na gCoimisinéirí scrúdúcháin a bhfuiltear ag súil leis sula síneofar an ráiteas dearbhaithe. Go deimhin, leasaíodh roinnt ráiteas dearbhaithe ina dhiaidh sin chun toradh an mheasúnaithe ar choinbhleacht leasa a rinne an Ard-Stiúrthóireacht um Acmhainní Daonna agus um Shlándáil (AS HR, a tháinig in ionad AS ADMIN) a chur san áireamh.

D’fhéadfaí a áitiú gurbh iomchuí athbhreithniú a dhéanamh ar an nós imeachta sin ionas nach síneofar an ráiteas dearbhaithe go dtí go gcuirfidh AS HR a chonclúidí in iúl do Chomh-Aireachtaí na gCoimisinéirí. Chuirfeadh sé sin ar chumas na gComh-aireachtaí saineolas AS HR a chur san áireamh agus chuirfeadh sé cosc ar athruithe níos déanaí ar an ráiteas dearbhaithe. Ba mhór agam é dá bhféadfadh an Coimisiún freagra a thabhairt ar an bhféidearthacht sin.

II. Measúnú an Choimisiúin ar choinbhleacht leasa roimh an gceapachán

2 - Chinn m'fhoireann fiosrúcháin gur tháinig feabhas suntasach ar ábhar na ráiteas dearbhaithe idir 2015 agus 2016 agus gur leanadh na moltaí a d'eisigh AS HR do Cabinets go ginearálta in 2016. Rinne AS HR moltaí úsáideacha freisin maidir le raon feidhme shainordú an Chomhairleora ionchasaigh. Dealraíonn sé, áfach, le linn an nós imeachta ceapacháin, nach ndéanann an Coimisiún taighde neamhspleách breise thar a bhfuil le feiceáil i CV agus i ndearbhú gníomhaíochtaí an Chomhairleora Speisialta ionchasaigh.

Conas a thugann an Coimisiún aghaidh ar an riosca a bhaineann le dearbhú neamhiomlán a fháil?

3 - Níl sna comhaid a ndearnadh cigireacht orthu ach cás amháin ina bhfuil fianaise ann gur cuireadh an Comhairleoir Speisialta ionchasach ar an eolas faoi fhoclaíocht na mbeart maolaithe sa ráiteas dearbhaithe sular síníodh é.

An gcuirtear Comhairleoirí Speisialta ionchasacha ar an eolas go córasach agus an n-iarrtar orthu an ráiteas dearbhaithe agus na bearta maolaithe a d’fhéadfadh a bheith ann a fhormheas sula gceapfar iad? Mura ndéanann, an smaoineodh an Coimisiún ar é sin a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh Comhairleoirí Speisialta ar an eolas faoina bhfreagrachtaí?

4 - Thug m’fhoireann fiosrúcháin dá haire freisin, i gcásanna áirithe, gurbh fhearr le Comh-Aireachtaí na gCoimisinéirí ar dtús ‘Rogha A’[3] a úsáid sa ráiteas dearbhaithe agus roinnt beart maolaithe á gcur leis ag an am céanna. D’fhéadfadh sé sin a bheith mar gheall ar fhoirmliú ‘rogha B’ a d’fhéadfadh a bheith achrannach, ina luaitear ‘d’ainneoin an dearbhaithe gníomhaíochtaí agus an ráitis faoi mhionn lena ndearbhaítear nach bhfuil aon choinbhleacht leasa ann, d’fhéadfadh riosca a bheith ann do dhea-ainm an Choimisiúin [...]’.

D’fhéadfaí a rá go bhfuil sé níos iomchuí athbhreithniú a dhéanamh ar fhoirmliú reatha ‘rogha B’ ná leanúint de ghlacadh le húsáid mhícheart ‘rogha A’. Ba mhór agam tuairim an Choimisiúin a fháil ar an ábhar seo.

5 - Roinnt uaireanta, d’úsáid an Coimisiún ‘rogha B’ sa ráiteas dearbhaithe ach níor chuir sé gníomhaíochtaí áirithe san áireamh ós rud é ‘nach leor ann féin nasc teoiriciúil amháin idir gníomhaíocht eile agus an sainordú - a d’fhéadfaí a bhunú i mbeagnach gach cás ina bhfuil an sainordú foirmlithe go han-leathan- chun ceapachán an Chomhairleora Speisialta a eisiamh nó chun toimhde coinbhleachta leasa a ardú’[4].

Bheadh sé úsáideach dá bhféadfadh an Coimisiún mionléiriú a dhéanamh ar an argóint sin, agus samplaí mionsonraithe a thabhairt de cad is ‘nasc teoiriciúil’ ann idir sainordú an Chomhairleora Speisialta agus gníomhaíocht sheachtrach agus cad is féidir a mheas mar ‘nasc sonrach’.

6 - I líon teoranta cásanna, chinn m’fhoireann fiosrúcháin gur chosúil go raibh na bearta maolaithe ró-dhoiléir chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar fhorluí a d’fhéadfadh a bheith ann idir sainordú an Chomhairleora Speisialta agus a ghníomhaíochtaí seachtracha. Mar shampla, i gcás ina bhforáiltear i ráiteas dearbhaithe ‘nach ndéileálfaidh X ina [cháil/cáil] mar Chomhairleoir Speisialta le hábhair a bhaineann lena [ghníomhaíochtaí/gníomhaíochtaí sochracha]’ nó ‘gur chomhaontaigh X gan aon tionchar a imirt ar aon chinneadh ná ar aon ábhar ina bhféadfadh coinbhleacht leasa teacht chun cinn. Thairis sin, staonfaidh X, ina [cháil/cáil] mar Chomhairleoir Speisialta, ó dhéileáil le haon saincheist a bhfuil nasc aici le haon tasc eile a d’fhéadfadh a bheith á dhéanamh aige/aici.’

An bhféadfadh an Coimisiún barúil a thabhairt ar an ábhar seo?

7 - Leagtar amach sna Rialacha maidir le Comhairleoirí Speisialta ‘le linn thréimhse a gceapacháin, ní fhéadfaidh [Comhairleoirí Speisialta] naisc chonarthacha dhíreacha nó indíreacha a bheith acu leis an gCoimisiún seachas na naisc sin a eascraíonn as a gceapachán mar chomhairleoirí speisialta.’

An bhféadfadh an Coimisiún samplaí mionsonraithe a thabhairt de naisc a d’fhéadfadh a bheith comhoiriúnach le feidhm an Chomhairleora Speisialta? Go háirithe, an féidir le Comhairleoirí Speisialta feidhmeanna comhairleacha eile a dhéanamh don Choimisiún? Má tá, cé na cinn?

III. Dualgas gníomhaíochtaí nua a dhearbhú le linn an tsainordaithe

8 - Leis an gconradh arna shíniú idir an Coimisiún agus an Comhairleoir Speisialta, cuirtear d’oibleagáid ar an gComhairleoir an Coimisiún a chur ar an eolas faoi aon athrú ábhartha ar a ghníomhaíochtaí. Le linn na cigireachta, áfach, chinn m’fhoireann fiosrúcháin nach ndearnadh na dearbhuithe gníomhaíochta a nuashonrú go rialta i gcásanna áirithe.

Ós rud é go bhfuil feidhm an Chomhairleora Speisialta teoranta ó thaobh luacha saothair agus ama de, d’fhéadfaí a áitiú go mbeadh tionchar aige sin ar dhícheall an duine aonair a dhearbhuithe a thabhairt cothrom le dáta. D’fhéadfadh an Coimisiún breithniú a dhéanamh ar athbhreithniú a dhéanamh ar na Rialacha Nós Imeachta maidir le Comhairleoirí Speisialta nó ar a gconarthaí chun an oibleagáid aon phost nua a dhearbhú laistigh de sprioc-am socraithe a chur san áireamh . Réiteach eile a d’fhéadfadh a bheith ann is ea ríomhphoist chomhchoiteanna a sheoladh ag meabhrú do Chomhairleoirí Speisialta go bhfuil sé de dhualgas orthu a ndearbhuithe gníomhaíochtaí a thabhairt cothrom le dáta gach bliain (arna ríomh ó dháta an tosaithe mar Chomhairleoirí Speisialta).

An bhféadfadh an Coimisiún barúil a thabhairt maidir le conas is féidir leis a áirithiú go gcomhlíonfaidh Comhairleoirí Speisialta a n-oibleagáid aon ghníomhaíocht nua a dhearbhú le linn a sainordaithe?

9 - Nuair a dhearbhaíonn Comhairleoir Speisialta gníomhaíocht nua, an ndéanann an Coimisiún measúnú nua ar choinbhleacht leasa go huathoibríoch? Mura bhfuil, cad iad na cásanna ina measann an Coimisiún nach bhfuil gá leis agus cé a dhéanann an cinneadh sin?

IV. Foilsiú réamhghníomhach faisnéise maidir le Comhairleoirí Speisialta

10 - Cuireann an Coimisiún méid suntasach faisnéise ar fáil cheana féin maidir le Comhairleoirí Speisialta, lena n-áirítear a CVanna, ar a shuíomh gréasáin. Le linn na cigireachta, áfach, d’aimsigh m’fhoireann fiosrúcháin difríochtaí suntasacha i gcineál staideanna oibríochtúla na gComhairleoirí Speisialta, ó Chomhairleoirí Speisialta neamhíoctha a oibríonn ceithre lá in aghaidh na bliana go Comhairleoirí Speisialta ar luach saothair a bhféadfadh níos mó ná 50 lá oibre in aghaidh na bliana a bheith ag teastáil lena gcúraimí. I mo thuairimse, chuideodh faisnéis den chineál sin i ngach cás leis an bpobal i gcoitinne cur i bhfeidhm ‘phrionsabal na comhréireachta’ a thuiscint agus measúnú á dhéanamh ar choinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann.

Agus an méid sin á chur san áireamh, mholfainn don Choimisiún faisnéis bhreise a chur san áireamh san fhaisnéis maidir le Comhairleoirí Speisialta a fhoilsíonn sé gach bliain maidir le líon na laethanta oibre dá bhforáiltear sa chonradh agus cé acu a íoctar nó nach n-íoctar Comhairleoir Speisialta. An dtoileodh an Coimisiún leis sin? Mura bhfuil, mínigh cén fáth nach bhfuil?

11 - In Airteagal 5 de Choinníollacha Fostaíochta Sheirbhísigh Eile an Aontais Eorpaigh (CEOS), sainmhínítear Comhairleoir Speisialta mar "duine atá fostaithe, mar gheall ar a cháilíochtaí speisialta agus d'ainneoin fostaíocht shochrach i gcáil éigin eile, chun cúnamh a thabhairt do cheann d'institiúidí an Aontais go rialta nó ar feadh tréimhse shonraithe [...]". Mar sin féin, is beag faisnéis atá ar fáil maidir leis na cúraimí sonracha is féidir a iarraidh ar Chomhairleoirí Speisialta neamhinstitiúideacha a dhéanamh (ó thaobh cathaoirleacht a dhéanamh ar chruinnithe, ionadaíocht a dhéanamh ar an gCoimisinéir nó idirghníomhú le ranna an Choimisiúin, mar shampla) ná maidir leis an méid rochtana atá acu ar dhoiciméid rúnda. Dá bhfoilseofaí faisnéis níos mionsonraithe, d’fhéadfaí an pobal i gcoitinne a chur ar a suaimhneas maidir le cineál a sainorduithe.

Dá bhrí sin, mholfainn don Choimisiún faisnéis a fhoilsiú maidir leis an raon cúraimí is féidir a iarraidh ar Chomhairleoirí Speisialta a chomhlíonadh agus maidir leis na rialacha lena rialaítear a rochtain ar dhoiciméid rúnda. An bhféadfadh an Coimisiún freagra a thabhairt ar an ábhar seo?

12 - Ar deireadh, d’fhonn feabhas a chur ar thrédhearcacht an phróisis, chomh maith le muinín an phobail as neamhspleáchas na gComhairleoirí Speisialta, an smaoineodh an Coimisiún ar an dearbhú gníomhaíochtaí agus an ráiteas dearbhaithe ó Chomhairleoirí Speisialta a fhoilsiú go réamhghníomhach, tar éis dóibh a dtoiliú a fháil (mar shampla, sa chonradh arna shíniú ag na Comhairleoirí Speisialta), agus é á chur san áireamh gur dheonaigh an Coimisiún rochtain iomlán ar na doiciméid sin i gcónaí mar fhreagairt ar iarrataí ar rochtain ar dhoiciméid?

Bheimis buíoch díot as do fhreagra ar na ceisteanna agus na ceisteanna sin a fháil faoin 31 Márta 2017.

Má bhíonn aon cheist ag d’fhoireann maidir leis an bhfiosrúchán seo, féadfaidh siad teagmháil a dhéanamh le Alice Bossière (+ 32 2 283 34 01), oifigeach fiosrúcháin straitéiseach in oifig an Ombudsman.

Tusa ó chroí,

Emily O' Reilly

An tOmbudsman Eorpach

[1] http://www.ombudsman.europa.eu/fr/cases/correspondence.faces/fr/72884/html.bookmark

[2] http://ec.europa.eu/civil_service/docs/special_advisers/comm_c_2007_6655_1_en.pdf

[3] Áirítear sa ráiteas dearbhaithe ‘rogha A’ ina ndeimhníonn an Coimisinéir nach bhfuil aon choinbhleacht leasa ann agus ‘rogha B’ ina ndearbhaíonn an Coimisinéir freagrach ‘go bhféadfadh riosca a bheith ann do dhea-ainm an Choimisiúin’ ach ‘go bhfuil sé/sí toilteanach glacadh leis an riosca féideartha sin agus go measann sé/sí freisin go bhfuil sé inghlactha don Choimisiún ina iomláine’, trí bhearta maolaithe.

[4] Freagra an Choimisiúin ar litreacha a sheol an Fhaireachlann um Eoraip Chorparáideach, Tag. Ares(2015)4825607 - 04/11/2015 agus Tag. Ares(2015)5066951 - 13/11/2015.