Cúlra

1. Tá cumhachtaí teoranta ag an Aontas i réimse an chánachais.[1] Go dtí seo, bhí tionchar indíreach den chuid is mó ag an Aontas ar chúrsaí cánachais trí bhunphrionsabail an mhargaidh inmheánaigh.

2. Féadfaidh Ballstáit AE a rialacha cánach féin a thabhairt isteach maidir le hallmhairiú agus úsáid gluaisteán atá cláraithe i mBallstáit eile. Tá rátaí cánach allmhairiúcháin gluaisteán measartha ard ag an Danmhairg, mar shampla, a mbíonn ioncam poiblí suntasach mar thoradh orthu. 

3. Ní mór do rialacha cánach den sórt sin - dá ngairtear táillí clárúcháin uaireanta - bunphrionsabail dhlí an Aontais a urramú, ar prionsabail iad a léirmhíníonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ar deireadh. Tá teorainneacha áirithe leagtha síos ag an gCúirt, mar shampla maidir le húsáid shealadach gluaisteán atá cláraithe i mBallstát eile.

4. Is cuideachta Ghearmánach é an gearánach a sholáthraíonn gluaisteáin lena n-úsáid go sealadach do mhargadh na Danmhairge. In 2018, rinne an gearánach gearán maidir le sárú [2] leis an gCoimisiún Eorpach agus d’áitigh sé go bhfuil sé i gceist go bunúsach le rialacha na Danmhairge sa réimse seo úsáid shealadach gluaisteán atá cláraithe i mBallstáit eile a íoslaghdú, d’fhonn ioncam ó chlárú gluaisteán allmhairithe a mhéadú. Sa ghearán maidir le sárú, d’áitigh an gearánach, ós rud é gur minic nach dtarchuireann cúirteanna na Danmhairge cásanna chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, nach bhféadfaí agóid éifeachtach a dhéanamh i gcoinne an chleachtais trí chúirteanna na Danmhairge. 

5. Thug an Coimisiún freagra agus thug sé cúiseanna nár mheas sé go ndearnadh sárú ar dhlí an Aontais.

6. Mheas an gearánach nár thug an freagra aghaidh go hiomlán ar na saincheisteanna a d’ardaigh sé ina ghearán agus, dá bhrí sin, chuaigh sé i dteagmháil leis an Ombudsman Eorpach.

An fiosrúchán

7. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán faoin gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún gearán sáraithe an ghearánaigh, go háirithe ar chuir sé ábhair imní uile an ghearánaigh san áireamh.

8. Chuir an Coimisiún a fhreagra isteach, a chuir an tOmbudsman ar aghaidh chuig an ngearánach le cuireadh chun barúlacha a chur isteach.

9. Ina dhiaidh sin, mhol an tOmbudsman réiteach go nglacfadh an Coimisiún seasamh i dtaobh an bhfuil na rialacha atá i gceist i gcomhréir le dlí an Aontais, agus go gcuirfeadh sé an gearánach ar an eolas dá réir.[3]

10. Mar thoradh ar fhreagra an Choimisiúin, thug an tOmbudsman faoi chéimeanna fiosrúcháin breise [4]. Ar bhonn na faisnéise a fuarthas, chinn an tOmbudsman togra réitigh eile a dhéanamh [5], ar ghlac an Coimisiún leis [6]. Chuir an gearánach fáilte roimh fhreagra an Choimisiúin.

An cheist

11. Chinn an gearánach nár tugadh aghaidh ar gach saincheist maidir leis an gceist an bhfuil rialacha na Danmhairge sa liosta thíos i gcomhréir le dlí an Aontais [7].

Liosta na rialacha a thuigtear nár thug an Coimisiún aghaidh go hiomlán orthu:

1. nach mór don léasóir dul i mbun gníomhaíochtaí léasaithe mótarfheithiclí tráchtála, rud a chiallaíonn go bhfuil cosc ar dhaoine neamhghairmiúla na rialacha maidir le cáin chlárúcháin chomhréireach a chur i bhfeidhm; 

2. nach dtugann iasachtú sealadach feithicle údar le cur i bhfeidhm na rialacha maidir le cáin chlárúcháin chomhréireach;

3. nach mór don léasóir a bheith ina úinéir ar an bhfeithicil léasaithe, rud a thugann le tuiscint, i measc nithe eile, go bhfuil cosc ar cheann a fholigean ó na rialacha maidir le cáin chlárúcháin chomhréireach a chur i bhfeidhm; 

4. nach mór an t-iarratas ar chead chun táille chlárúcháin chomhréireach a íoc a chur faoi bhráid Mhótar-Ghníomhaireacht na Danmhairge roimh thús na tréimhse léasaithe; 

5. (...)

6. spreagann an cháin chlárúcháin chomhréireach sin íocaíocht úis freisin ar an gcuid eile de cháin chlárúcháin iomlán (fhiliciúil);

7. nár cheart aon chomhaontú a bheith déanta maidir le ceannach na feithicle ag an léasaí ina dhiaidh sin;

8. nach mór nach raibh an fheithicil faoi úinéireacht an léasaí roimhe sin; 

9. nach bhféadfaidh an léasaí an ceannach a mhaoiniú go hiomlán;

10. nach féidir aon chomhaontuithe a dhéanamh ar feadh tréimhse is lú ná 30 lá, rud a chiallaíonn go n-eisiatar gnáthchíos gluaisteáin trasteorann; agus

11. (...)

Togra réitigh eile an Ombudsman

12.  Bhain an gearán maidir le sárú leis an gcomhréireacht le dlí an Aontais maidir le sraith rialacha nó coinníollacha sonracha a bhaineann le húsáid shealadach gluaisteán atá cláraithe ar an gcoigríoch.

13. Mar fhreagairt ar ghearán maidir le sárú den chineál sin [8], is dea-riarachán é don Choimisiún freagra nithiúil sonrach a thabhairt don saoránach. Ní hamháin gur ceist í sin a bhaineann le cumarsáid atá fabhrach do shaoránaigh, ach is ceist í freisin maidir le muinín an phobail a choinneáil sa nós imeachta um ghearáin maidir le sárú, nós imeachta atá aitheanta ag an gCoimisiún mar mhodh tábhachtach chun sáruithe ar dhlí an Aontais a bhrath [9]. 

14. Dá bhrí sin, d’fháiltigh an tOmbudsman roimh ghealltanas an Choimisiúin iarracht a dhéanamh ‘mínithe cuimsitheacha agus réasúnaithe a sholáthar do ghearánaigh ar a chinntí maidir le gearáin faoi sháruithe féideartha ar dhlí an Aontais’[10].

15. Ina fhreagra ar an bhfiosrúchán sin, chuir an Coimisiún in iúl go bhfuil saoirse áirithe ag údaráis na Danmhairge faisnéis a iarraidh ar dhaoine aonair a bhfuil baint acu le gluaisteáin a chur ar fáil lena n-úsáid go sealadach, agus go bhfuil ‘domhanleithead áirithe’ acu chun a fhíorú an gcomhlíontar na coinníollacha maidir le cáin chlárúcháin chomhréireach a chur i bhfeidhm, mar a leagtar amach i gcásdlí an Aontais.’ [11]

16. Is cinnte go bhfuil saincheisteanna den sórt sin maidir le bailiú faisnéise agus an tsaoirse chun cásanna riaracháin aonair a chinneadh ábhartha i measúnú foriomlán an Choimisiúin ar cé acu atá nó nach bhfuil sárú ar dhlí an Aontais ann. Mar sin féin, bhí an imní a chuir an gearánach in iúl don Choimisiún sa chás seo níos nithiúla, mar a bhain sé le rialacha dlíthiúla sonracha.

17. Is tasc casta é rialacha den sórt sin a scrúdú. Is cosúil nach bhfuil na rialacha atá faoi chonspóid in aon ionstraim reachtach shoiléir amháin ach freisin i dtreoracha riaracháin éagsúla nach mór a scrúdú go cúramach chun go dtiocfaidh an Coimisiún ar chonclúid maidir leis an staid dhlíthiúil.

18. D’aithin an tOmbudsman nach féidir a bheith ag súil i gcónaí go dtiocfaidh an Coimisiún ar chonclúid dhaingean agus chríochnaitheach maidir le gach riail aonair ar tarraingíodh aird air i ngearáin maidir le sárú. Mar a thug an tOmbudsman faoi deara ina togra réitigh tosaigh, má tá amhras ar an gCoimisiún maidir leis an gconclúid a d’fhéadfadh a bheith ann, is cinnte go bhfuil sé saor é sin a lua go sainráite. Ní chuireann an dea-riarachán de cheangal ar an gCoimisiún tuairimí dlíthiúla a chur in iúl go cinnte mura bhfuil an deimhneacht sin aige. Is rud difriúil é, áfach, gan aghaidh a thabhairt ar ábhar imní dlisteanach. Éilíonn dea-riarachán i gcás den chineál sin go dtaispeánfadh an Coimisiún gur scrúdaigh sé go nithiúil agus go sonrach an riail náisiúnta a cuireadh in iúl dó agus ar aontaigh sé í a scrúdú. Tugann sé sin le tuiscint, mar shampla, gur cheart don Choimisiún a fheasacht ar an riail atá faoi chonspóid a léiriú, lena n-áirítear gnéithe bunúsacha amhail an ionstraim dlí ina bhfuil an riail, cineál na rialach sin agus an chaoi a gcuirtear i bhfeidhm í sa chleachtas. I gcás amhrais maidir lena chomhréireacht le dlí an Aontais, is iomchuí na cúiseanna atá leis an amhras sin a lua.

19. Níor lig an t-ábhar a fuair an tOmbudsman le linn an fhiosrúcháin seo di teacht ar an gconclúid go bhfuair an gearánach freagraí nithiúla agus sonracha ar a imní maidir le neamhchomhréireacht fhéideartha rialacha na Danmhairge thuasluaite a tharraing sé ar aird an Choimisiúin.

20. Is cosúil nach raibh na rialacha atá faoi chonspóid fánach. Fiú dá measfaí go raibh tábhacht theoranta ag baint le cuid de na rialacha ina n-aonar, ba chúis imní don ghearánach gur cúis mhór imní iad, nuair a chuirtear le chéile iad, gur cheart aird a thabhairt orthu.

21. Ag an gcruinniú a tionóladh le linn an fhiosrúcháin seo, thug ionadaithe an Choimisiúin dá n-aire go raibh an comhad maidir le sárú sách sean faoin am sin (ag dul siar go 2018). Níor chuir siad as an áireamh go bhféadfadh torthaí nua nó breise a bheith mar thoradh ar fhorbairtí, nó go mbeadh sé ábhartha cumarsáid a athnuachan leis na húdaráis náisiúnta agus leis an ngearánach. Sa chás sin, bheadh gá le roinnt athchuairte de ghnáth ar an doiciméadacht ar an gcomhad. Thug ionadaithe an Choimisiúin dá n-aire, go ginearálta, gur rogha é i gcásanna den sórt sin cruinniú a chur ar bun leis an ngearánach chun faisnéis a mhalartú agus saincheisteanna a shoiléiriú.

22. D’fháiltigh an tOmbudsman roimh thuairim chuiditheach ionadaithe an Choimisiúin maidir le stádas reatha an ghearáin seo maidir le sárú. Bhí sí den tuairim go bhféadfadh scrúdú athnuaite ar an ábhar leas a bhaint as an doiciméadacht ar an gcomhad atá á nuashonrú. I dtéarmaí nithiúla, chun é a chur ar a chumas don Choimisiún aghaidh a thabhairt ar ábhair imní an ghearánaigh, ba cheart rochtain dhíreach a bheith ag foireann uile an Choimisiúin a bhfuil baint acu leis an measúnú ar an bpríomhábhar foinseach (rialacha na Danmhairge), tríd an ábhar sin a aistriú. Chuir an tOmbudsman fáilte freisin roimh lua ionadaithe an Choimisiúin gur féidir cruinnithe a thionól le gearánaigh. Is cosúil go mbeadh sé an-úsáideach cruinniú a reáchtáil sa chás seo. Ar deireadh, thug an tOmbudsman dá aire nach gá go gceanglófaí le dea-riarachán go ndéanfaí bearta breise faoi chuimsiú comhaid atá ann cheana. Ag brath ar na himthosca, d’fhéadfadh an Coimisiún a mheas go mbeadh sé níos iomchuí ó thaobh riaracháin de clárú comhad nua a chruthú chun foráil a dhéanamh maidir le soiléireacht nós imeachta níos fearr, chun tairbhe an Choimisiúin agus an ghearánaigh.

23. Bunaithe ar na torthaí thuas, mhol an tOmbudsman go ndéanfadh an Coimisiún Eorpach an méid seo a leanas:

1. Clárúchán comhad nua a chruthú ó thaobh riaracháin de lena scrúdú [12].

2. Cuireadh a thabhairt don ghearánach chuig cruinniú laistigh de chúpla seachtain.

3. I gcomhar leis an ngearánach, foinsí sonracha rialacha na Danmhairge atá faoi chonspóid a shainaithint, agus na foinsí sin - reachtaíocht, treoracha riaracháin nó a leithéidí - a aistriú chun a scrúdú iomlán ag foireann an Choimisiúin a éascú.

4. Soiléirítear go sonrach leis an ngearánach an coincheap ‘léasú’, chun a áirithiú go mbeidh an tuiscint chéanna ag an gCoimisiún agus ag an ngearánach ar an gcoincheap sin.

5. Scrúdú a dhéanamh ar rialacha na Danmhairge atá faoi chonspóid, agus a thuairim a chur in iúl don ghearánach i dtaobh an bhfuil na rialacha, ina n-aonar agus/nó i dteannta a chéile, i gcomhréir le dlí an Aontais, más féidir teacht ar dhearcadh soiléir den sórt sin. Mura féidir teacht ar thuairim shoiléir den sórt sin, ba cheart don Choimisiún a leagan amach cad iad, dar leis, na heilimintí a d’fhéadfadh labhairt i bhfabhar nó i gcoinne a mheas go bhfuil nó nach bhfuil na rialacha i gcomhréir le dlí an Aontais.

24. Ina fhreagra, ghlac an Coimisiún le moladh an Ombudsman an cás maidir le sárú a chlárú agus a scrúdú as an nua. Chuir sé in iúl go raibh sé ar intinn aige cuireadh a thabhairt don ghearánach chuig cruinniú.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gconclúid gur ghlac an Coimisiún Eorpach lena moladh an cás um shárú a chlárú agus a scrúdú as an nua.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún Eorpach ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly

An tOmbudsman Eorpach

Strasbourg, 21/02/2023

[1] https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/92/ general-tax-policy [Bileoga eolais/ga/bileog/92/beartas ginearálta cánach]

[2] Tuilleadh eolais faoi ghearáin maidir le sárú: https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/applying-eu-law_en

[3] Togra le haghaidh réitigh an 24 Lúnasa 2021.

[4] Bhuail foireann fiosrúcháin an Ombudsman le hionadaithe ón gCoimisiún i mí an Mheithimh 2022. Seoladh an tuarascáil ar an gcruinniú sin chuig an ngearánach, a chuir a bharúlacha agus a fhaisnéis mhionsonraithe isteach maidir le rialacha dlíthiúla na Danmhairge atá faoi chonspóid.

[5] Togra réitigh an 31 Deireadh Fómhair 2022.

[6] Freagra an 25 Eanáir 2023.

[7] Is é seo an liosta dá ndearna an tOmbudsman tagairt ina togra réitigh tosaigh i mí Lúnasa 2021. Tá na pointí le lúibíní folmha marcáilte amhlaidh toisc gur chuir an gearánach in iúl don Ombudsman go bhfuil siad iomarcach anois mar gheall ar athbhreithniú ar reachtaíocht ábhartha na Danmhairge. Tá an focal ‘léasóir’ fós sa liosta, ach tá amhras curtha in iúl ag an ngearánach maidir le cé acu a thuigeann nó nach dtuigeann an Coimisiún agus údaráis na Danmhairge an téarma sin ar bhealach atá go hiomlán comhleanúnach. Dá bhrí sin, ba chuid de thogra réitigh an Ombudsman é go ndéanfaí é sin a shoiléiriú go hiomlán.

[8] Ina togra réitigh tosaigh, rinne an tOmbudsman idirdhealú idir an cás seo agus cásanna ina bhféadfadh an Coimisiún staonadh ó scrúdú iomlán a dhéanamh ar ghearán maidir le sárú, amhail i gcás inarb é cuspóir an ghearáin maidir le sárú sásamh aonair a lorg nó i gcás ina bhféachann an gearánach leis an gCoimisiún a chur i mbun plé faoina argóintí agus a thuairimí pearsanta.

[9] ‘... leanfaidh an Coimisiún de luach a chur ar an ról ríthábhachtach atá ag gearánaigh aonair maidir le fadhbanna níos leithne a shainaithint le forfheidhmiú dhlí an Aontais a dhéanann difear do leasanna na saoránach agus na ngnólachtaí’ (Sampla ó thuarascáil bhliantúil 2017 ón gCoimisiún maidir le faireachán a dhéanamh ar dhlí an Aontais, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1600101058476&uri=CELEX%3A52017DC0370). Féach le déanaí freisin an Teachtaireacht ón gCoimisiún dar teideal “Enforcing EU law for a Europe that delivers” [Dlí an Aontais a fhorfheidhmiú le haghaidh Eoraip a dhéanann beart de réir a briathair], e.g. lch. 20, ar barr, https://commission.europa.eu/system/files/2022-10/com_2022_518_1_en.pdf

[10] Freagra an Choimisiúin an 15 Nollaig 2021 ar thogra tosaigh an Ombudsman maidir le réiteach.

[11] ‘is faoi údaráis chánach na Danmhairge atá sé a fhíorú an gcomhlíontar na coinníollacha maidir le cáin chlárúcháin chomhréireach a chur i bhfeidhm, mar a leagtar amach i gcásdlí an Aontais. Tá domhanleithead áirithe acu ina leith sin’(Litir ón gCoimisiún an 19 Nollaig 2019 chuig an ngearánach, mar a luaitear ina fhreagra san fhiosrúchán seo.)

[12] Faoi rialacha caighdeánacha an Choimisiúin: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.C_.2017.018.01.0010.01.ENG&toc=OJ%3AC%3A2017%3A018%3ATOC