Cúlra an ghearáin

1. Is príomhthionscadail bhonneagair trasteorann iad tionscadail leasa choitinn a nascann córais fuinnimh thíortha an Aontais, rud a chuidíonn leis an Aontas a bheartas fuinnimh agus a chuspóirí aeráide a bhaint amach.^[1] Leagtar amach na critéir chun tionscadail leasa choitinn a shainaithint, a phleanáil agus a chur chun feidhme i Rialachán GTE-F.^[2]

2. Gach dhá bhliain tarraingíonn an Coimisiún Eorpach suas liosta de na tionscadail sin (liosta na dtionscadal leasa choitinn)^[3], a bhaineann tairbhe as nósanna imeachta brostaithe pleanála agus ceadanna, agus is féidir leo a bheith incháilithe do mhaoiniú ón Aontas faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE)^[4]. Cuireann an Coimisiún liosta na dtionscadal faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle. Mura ndiúltaíonn an Pharlaimint ná an Chomhairle don liosta, tiocfaidh sé i bhfeidhm.

3. Baineann an gearán le tionscadal chun críochfort gáis nádúrtha leachtaithe (GNL) ar snámh a thógáil ar oileán Krk na Cróite.^[5] Áiríodh an tionscadal den chéad uair ar liosta PCI in 2013 ^[6] agus áiríodh é ar gach liosta PCI ina dhiaidh sin. In 2017, fuair an tionscadal EUR 101.4 milliún de chistiú ón Aontas faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa don chéad chéim, is é sin aonad snámhach stórála agus athghásaithe a thógáil.^[7]

4. Chun go n-áireofar tionscadal gáis ar liosta na dtionscadal leasa choitinn, ní mór dó a bheith mar chuid den ‘Phlean Forbartha Gréasáin Deich mBliana don Ghás’ is déanaí a d’fhorbair an Líonra Eorpach d’Oibreoirí Córais Tarchurtha Gáis (ENTSOG).^[8] Sa chomhthéacs sin, déantar costais agus tairbhí tionscadail a mheasúnú ar bhonn modheolaíocht a d’fhorbair ENTSOG.^[9]

5. Bhí fadhb ag na gearánaigh, eagraíocht chomhshaoil Eorpach agus a cleamhnaí Cróitise, maidir leis an tionscadal a áireamh ar liosta na dtionscadal leasa choitinn agus maidir leis an gcinneadh cistiú SCE a dheonú dó. Measann na gearánaigh nach gcomhlíonann an tionscadal na rialacha ábhartha a leagtar amach i Rialachán GTE-F agus na critéir chun cistiú SCE a fháil ^[10].

6. I mí Aibreáin 2019, sheol naonúr Feisirí de Pharlaimint na hEorpa (FPEnna) litir chuig an gCoimisiún faoin tionscadal, inar cuireadh ar aghaidh na tuairimí agus na hargóintí céanna leis na gearánaigh. D'iarr siad ar an gCoimisiún an cistiú a tharraingt siar agus gan an tionscadal a áireamh ar an gceathrú liosta tionscadal leasa choitinn.^[11]

7. I mí na Bealtaine 2019, mhínigh an Coimisiún gur áiríodh an tionscadal ar liosta na dtionscadal leasa choitinn toisc go laghdaíonn sé spleáchas an réigiúin ar sholáthróir aonair, go n-osclaíonn sé an réigiún d’fhoinsí malartacha, go méadaíonn sé iomaíocht, agus go laghdaíonn sé costas an fhuinnimh. Dúirt an Coimisiún freisin go ndéanfadh sé anailís ar na hábhair imní a chuir na Feisirí in iúl i ndáil leis an tionscadal maidir lena chomhlíonadh leis na rialacha is infheidhme.

8. Agus iad míshásta le freagra an Choimisiúin, d’iompaigh na gearánaigh chuig an Ombudsman i mí Iúil 2019.

An fiosrúchán

9. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán ar an ngearán chun a áirithiú gur thug an Coimisiún aghaidh ar ábhair imní na ngearánach maidir le comhlíontacht an tionscadail (1) leis na critéir lena n-áireamh ar liosta na dtionscadal leasa choitinn, agus (2) leis na critéir maidir le cistiú SCE.

10.  Le linn an fhiosrúcháin, fuair an tOmbudsman freagra ón gCoimisiún maidir lena hiarraidh ar fhaisnéis. Chuir na gearánaigh in iúl nár aontaigh siad le freagra an Choimisiúin ach chinn siad gan barúlacha breise a chur isteach. Fuair foireann fiosrúcháin an Ombudsman nuashonrú ón gCoimisiún freisin maidir lena chuid oibre i ndáil le meastóireacht agus maoiniú TLCanna.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

11. D’áitigh na gearánaigh nach bhfuil tionchar trasteorann ag an tionscadal, atá ar cheann de na coinníollacha chun tionscadal a ainmniú mar thionscadal leasa choitinn.^[12] Dúirt siad freisin nach gcomhlíonann an tionscadal na critéir dhámhachtana chun cistiú SCE a fháil mar gheall ar easpa gné trasteorann agus toisc nach bhfuil an tionscadal ag céim ‘aibí’ nó ag céim sách forbartha.^[13] 

12. Maidir le tionchar trasteorann an tionscadail, dúirt na gearánaigh nach ndearna an Ungáir, faoin nós imeachta ábhartha ^[14], arb í, a mhaíonn siad, an t-aon tír eile a luaitear i ndáil leis an tionscadal ^[15], iarraidh fhoirmiúil chun an críochfort a úsáid.

13. Maidir le haibíocht an tionscadail, dúirt na gearánaigh nach bhfuil cur chun feidhme an tionscadail ag dul chun cinn. Thug siad dá n-aire nach raibh spéis leordhóthanach ag oibreoirí an críochfort a úsáid chun an tionscadal a dhéanamh brabúsach. Dúirt siad freisin gur thug an easpa leasa margaidh ar an tionscnóir an tionscadal a laghdú.

14. Bhí fadhb ag na gearánaigh freisin leis an anailís costais is tairbhe ar an tionscadal, ag rá gur íoslaghdaigh sé a chostais agus nár léirigh sé go diongbháilte na tairbhí a bhain leis. Mheas siad go raibh sé sin amhlaidh mar gheall ar an gcritéar inbhuanaitheachta nach bhfuil sainithe go maith agus nach mór do thionscadail gháis PCI a chomhlíonadh, rud a chuir teorainn leis na costais a d’fhéadfadh a bheith ag tionscadal arna ghiniúint ag tionchair chomhshaoil dhóchúla. Thagair na gearánaigh don fhíoras gur chuir an Ghníomhaireacht um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh (ACER) ábhair imní in iúl freisin maidir leis an measúnú ar inbhuanaitheacht agus ar chostais agus tairbhí na dtionscadal gáis.^[16]

15. Ó thaobh an Choimisiúin de, dúirt sé go gcomhlíonann an tionscadal na critéir maidir le bheith san áireamh ar liosta na dtionscadal leasa choitinn. Thug sé dá aire go bhfuil tionchar suntasach trasteorann ag an tionscadal, ós rud é go bhfuil córas gáis na Cróite nasctha le córas gáis na Slóivéine agus na hUngáire. Mhínigh sé go bhfuil acmhainneacht uasta an tionscadail níos airde ná riachtanais allmhairiúcháin bhliantúla na Slóivéine agus níos mó ná an ceathrú cuid de riachtanais allmhairiúcháin bhliantúla na hUngáire. Dúirt an Coimisiún freisin nach coinníollacha iad rannpháirtíocht dhíreach i gcur i gcrích an tionscadail nó léiriú oifigiúil spéise ó Bhallstát eile chun tionscadal a áireamh ar liosta tionscadal leasa choitinn, bunaithe ar an gcritéar trasteorann.

16. Nuair a chuir an Coimisiún an tionscadal ar an gceathrú liosta tionscadal leasa choitinn, rinne sé measúnú nua ar a chomhlíontacht leis na critéir a leagtar amach i Rialachán GTE-F. Is liosta nua é gach liosta tionscadal leasa choitinn, agus déanann an Coimisiún measúnú ar gach tionscadal ar an mbealach céanna gan beann ar cé acu a áiríodh nó nár áiríodh é i liosta roimhe seo. Cuireann sé sin ar a chumas forbairtí sa mhargadh a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar mheasúnú tionscadail a chur san áireamh. Mura gcomhlíonann tionscadal a bhí ar liosta tionscadal leasa choitinn roimhe seo critéir nuabhunaithe, nó mura raibh na tairbhí níos mó ná na costais a thuilleadh, ní chuirfí san áireamh ar an liosta nua é.

17. Thug an Coimisiún dá aire go ráthódh an tionscadal foinse agus bealach soláthair malartach le haghaidh gás nádúrtha, rud a bheadh ina shochar suntasach don tslándáil fuinnimh. I bhfianaise éabhlóid an mhargaidh gáis, tá an Coimisiún ag súil go n-úsáidfear an críochfort níos mó ná mar a thugtar le fios leis na léirithe spéise tosaigh. Dúirt sé freisin, fiú le ráta úsáide réasúnta íseal, go rachadh an críochfort chun tairbhe do thomhaltóirí trí iomaíocht sa mhargadh a mhéadú.

18. Dúirt an Coimisiún, dá mbeadh spéis leordhóthanach léirithe ag oibreoirí margaidh cheana féin i gcumas an chríochfoirt an tionscadal a dhéanamh inmharthana, nach mbeadh sé incháilithe do chistiú SCE. Thug sí dá haire go dtreisíonn an easpa leasa leordhóthanaigh an t-údar atá le cistí an Aontais a dheonú.

19. Maidir le haibíocht an tionscadail, dúirt an Coimisiún gur deonaíodh cistiú SCE don chéad chéim den tionscadal (aonad snámhach stórála agus athghásaithe a thógáil), rud a bhí go hiomlán i gcomhréir le tuairisc an tionscadail ar liosta na dtionscadal leasa choitinn. Thug an Coimisiún dá aire gur dhámh an tionscnóir tionscadail conradh don ^[17] seo in 2019 agus go bhfuair sé an t-aonad. Dá bhrí sin, dar leis an gCoimisiún, tá an tionscadal á chur chun feidhme ó thús 2019.

20. Dúirt an Coimisiún freisin go ndéanann sé faireachán rialta ar chomhlíontacht an tionscadail leis na coinníollacha deontais agus, dá sainaithneodh sé aon neamhrialtachtaí nó sárú oibleagáidí, go ndéanfadh sé bearta ceartaitheacha.

Measúnú an Ombudsman

21. Tá saineolas teicniúil speisialaithe de dhíth chun measúnú a dhéanamh ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann tionscadal na critéir a leagtar amach i Rialachán GTE-F nó cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann sé na critéir le haghaidh chistiú SCE. Dá bhrí sin, ní hé ról an Ombudsman meastóireacht a dhéanamh ar thionscadal de réir na gcritéar sin, ach a áirithiú go bhfuil mínithe soiléire tugtha ag an gCoimisiún dá chinntí. Ní fhéadfadh an tOmbudsman an mheastóireacht theicniúil ar thionscadal a cheistiú ach amháin dá mbeadh sí bunaithe ar fhianaise shoiléir ar earráid fhollasach measúnaithe.

22. Measann an tOmbudsman gur thug an Coimisiún aghaidh anois, ar bhealach soiléir agus uileghabhálach, ar na hargóintí a tharraing na gearánaigh anuas maidir le haibíocht an tionscadail agus a thionchar trasteorann. Bunaithe ar an bhfaisnéis a fuarthas le linn an fhiosrúcháin, ní aimsíonn an tOmbudsman aon rud a thugann le tuiscint go ndearna an Coimisiún earráid fhollasach mheasúnaithe nuair a chuir sé an tionscadal san áireamh ar liosta na dtionscadal leasa choitinn agus nuair a dheonaigh sé maoiniú AE dó.

23. Maidir le pointe na ngearánach nár luadh ach an Ungáir ar liosta na dtionscadal leasa choitinn i ndáil leis an tionscadal, tugann an tOmbudsman dá haire ráiteas an Choimisiúin go mbainfeadh Ballstáit eile, amhail an tSlóivéin, tairbhe as an tionscadal freisin. Tá an fíoras go bhféadfadh tíortha seachas an Ungáir tairbhe a bhaint as an tionscadal i gcomhréir le foclaíocht liosta na dtionscadal leasa choitinn, ina dtugtar tuairisc ar an tionscadal mar ‘chríochfort GNL luster Krk ina bhfuil píblínte nasctha agus aslonnaithe i dtreo na hUngáire agus níos faide i gcéin [...]’ (béim curtha leis).^[18]

24. Maidir le maoiniú AE a deonaíodh don tionscadal, measann an tOmbudsman gur mhínigh an Coimisiún go soiléir gurb í céim an tionscadail a fuair maoiniú an chéim chun aonad snámhach stórála agus athghásaithe a thógáil. Sholáthair an Coimisiún samplaí soiléire de na gníomhaíochtaí a rinne an tionscnóir tionscadail chun tacú lena thuairim go bhfuil na gníomhaíochtaí maoinithe á gcur chun feidhme.

25. Tugann an tOmbudsman dá haire athdhearbhú an Choimisiúin go ndearna sé measúnú nua ar chomhlíontacht an tionscadail leis na critéir a leagtar amach i Rialachán GTE-F sular áiríodh é ar an gceathrú liosta tionscadal leasa choitinn. Trí mheasúnú a dhéanamh ar gach tionscadal ar an mbealach céanna gan beann ar cé acu a áiríodh nó nár áiríodh é ar liosta roimhe sin, is féidir leis an gCoimisiún a shainaithint cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann tionscadal a liostaíodh roimhe sin na critéir maidir le bheith san áireamh ar liosta nua.

26. Maidir leis an measúnú ar chostais agus ar thairbhí tionscadal gáis PCI, admhaíonn an tOmbudsman go bhféadfadh tionchar a bheith ag an gcaoi a ndearnadh measúnú ar inbhuanaitheacht na dtionscadal sin ar a n-anailísí costais is tairbhe. Scrúdaigh an tOmbudsman an t-ábhar seo i gcomhthéacs fiosrúcháin a rinneadh le déanaí ^[19].

27. De réir an Choimisiúin, roimh an gceathrú liosta tionscadal leasa choitinn, rinneadh measúnú ar inbhuanaitheacht na dtionscadal gáis is iarrthóirí ar bhealaí éagsúla agus mar gheall ar easpa sonraí atá ar fáil go haonfhoirmeach, comhsheasmhach agus cruinn, cuireadh cosc ar mheasúnú iomlán sásúil agus comhsheasmhach. Ní raibh iarracht an Choimisiúin é sin a réiteach i gcomhthéacs an cheathrú liosta tionscadal leasa choitinn éifeachtach, toisc go raibh an cur chuige a mhol ENTSOG ag an am bunaithe ar thoimhdí nach léireodh gach tionscadal gáis ach tairbhí dearfacha.^[20]

28. Chinn an tOmbudsman nár cuireadh inbhuanaitheacht na dtionscadal gáis a áiríodh ar na liostaí TLC san áireamh go leordhóthanach. Chinn sí freisin, áfach, go bhfuil an Coimisiún ag obair chun feabhas a chur ar an modheolaíocht chun measúnú a dhéanamh ar thionscadail gáis is iarrthóirí ^[21]. F nó tionscadail leasa choitinn a bheidh ann amach anseo, cuirfear san áireamh sa mheasúnú inbhuanaitheachta leibhéal na n-astaíochtaí gás ceaptha teasa agus na dtionchar éifeachtúlachta, chomh maith leis an tionchar ar dhéine fhoriomlán gás ceaptha teasa an táirgthe fuinnimh i mBallstáit an Aontais agus na hastaíochtaí a bhaineann le feidhmiú an bhonneagair féin. Dá bhrí sin, chinn an tOmbudsman nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán. Baineann conclúid an Ombudsman sa chás sin leis an gcás seo freisin.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gconclúid seo a leanas:

Níl údar le haon fhiosrúcháin bhreise maidir leis an ngearán seo.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 16/12/2020

[1] Tá tuilleadh eolais faoi thionscadail leasa choitinn le fáil ag https://ec.europa.eu/energy/topics/infrastructure/projects-common-interest/key-cross-border-infrastructure-projects_en?redir=1#content-heading-1.

[2] Rialachán (AE) 347/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Aibreán 2013 maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=celex%3A32013R0347.

[3] Is féidir teacht ar liostaí tionscadal leasa choitinn ag https://ec.europa.eu/energy/topics/infrastructure/projects-common-interest/key-cross-border-infrastructure-projects_en.

[4] Is ionstraim chistiúcháin de chuid an Aontais í an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE) a thacaíonn le gréasáin thras-Eorpacha a fhorbairt i réimsí an iompair, an fhuinnimh agus na seirbhísí digiteacha, https://ec.europa.eu/inea/en/connecting-europe-facility.

[5] Tá tuilleadh eolais faoin tionscadal le fáil ar shuíomh gréasáin thionscnóir an tionscadail (LNG Croatia LLC), https://lng.hr/en/.

[6] Rialachán Tarmligthe (AE) 1391/2013 ón gCoimisiún an 14 Deireadh Fómhair 2013 lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 347/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le treoirlínte le haghaidh bonneagar tras-Eorpach fuinnimh a mhéid a bhaineann le liosta an Aontais de thionscadail leasa choitinn, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX% 3A32013R1391.

[7] Is ó mhí Feabhra 2018 go mí na Nollag 2020 sceideal cur chun feidhme na gníomhaíochta. Tuilleadh eolais: https://ec.europa.eu/inea/en/connecting-europe-facility/cef-energy/6.5.1-0018-hr-w-m-16.

[8] Rialachán GTE-F IARSCRÍBHINN III.2. Gach dhá bhliain, glacann ENTSOG ‘plean forbartha gréasáin deich mbliana’. Is féidir le tionscadail atá san áireamh sa phlean iarratas a dhéanamh ar bheith san áireamh ar liosta na dtionscadal leasa choitinn. Féach: https://www.entsog.eu/.

[9] Airteagal 11(1) de Rialachán GTE-F.

[10] Glao ar Thograí maidir le Tionscadail Leasa Choitinn faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa i réimse an bhonneagair thras-Eorpaigh fuinnimh, SCE-Fuinneamh-2016-2, https://ec.europa.eu/inea/sites/inea/files/cef_energy_2016_2_call_text_for_publication.pdf.

[11] Le linn an fhiosrúcháin, ghlac an Coimisiún an ceathrú liosta tionscadal leasa choitinn, lena n-áirítear an tionscadal fós, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32020R0389.

[12] Liostaítear na critéir in Airteagal 4 de Rialachán GTE-F, atá ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=celex%3A32013R0347

[13] SCE-Fuinneamh-2016-2, pointe 9.

[14] D’eagraigh an tionscnóir tionscadail glao dóibh siúd ar spéis leo an críochfort a úsáid chun meastachán a dhéanamh ar an éileamh ar sheirbhísí bunúsacha agus breise an chríochfoirt. Bhí an nós imeachta ar siúl ó mhí Eanáir 2018 go dtí mí Feabhra 2019 agus cuireadh síneadh leis roinnt uaireanta.

[15] Tagraíonn an tríú liosta tionscadal leasa choitinn do ‘chríochfort GNL Bhraisle Krk ina bhfuil píblínte nasctha agus aslonnaithe i dtreo na hUngáire agus níos faide i gcéin, lena n-áirítear na tionscadail leasa choitinn seo a leanas:

6.5.1 Críochfort GNL a fhorbairt in Krk (HR) suas le 2,6 bcm/a – Céim I agus píblíne nasctha Omišalj – Zlobin (HR)

6.5.5‘Stáisiún comhbhrúiteora 1’ ag córas tarchurtha gáis na Cróite

6.5.6 Críochfort GNL in Krk (HR) a leathnú os cionn 2,6 bcm/a – Céim II agus píblínte aslonnaithe Zlobin – Bosiljevo – Sisak – Kozarac – Slobodnica (HR).

[16] Tuairim 14/2019 ón nGníomhaireacht um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh, an 27 Meitheamh 2019 maidir le Dréachtphlean Forbartha TEN-YEAR NETWORK ENTSOG 2018, https://www.acer.europa.eu/Official_documents/Acts_of_the_Agency/Opinions/Opinions/ACER%20Opinion%2014-2019%20on%20the%20ENTSOG%20draft%20TYNDP%202018.pdf.

[17] Dheonaigh an tionscnóir conradh CGE, ar conradh tógála é a úsáidtear le haghaidh tionscadail mhóra nó chasta faoina bhfuil an conraitheoir freagrach as dearadh, tógáil agus cur i gcrích an tionscadail ar phraghas seasta agus faoi dháta socraithe. Aistríonn an conradh an chuid is mó de na rioscaí ón úinéir chuig an gconraitheoir a gceanglaítear air tionscadal críochnaithe a sheachadadh ar bhonn lándéanta.  

[18] Áirítear an tagairt seo don Ungáir agus níos faide i gcéin ar an dara, an tríú agus an ceathrú liosta tionscadal leasa choitinn. Rinneadh tagairt sa chéad liosta tionscadal leasa choitinn do ‘Soitheach Athbhunaithe GNL Bhraisle Krk agus píblínte aslonnaithe i dtreo na hUngáire, na Slóivéine agus na hIodáile’ [...].

[19] Cinneadh ón Ombudsman Eorpach i gcás 1991/2019/KR maidir le gníomhaíocht an Choimisiúin Eorpaigh i ndáil le measúnú inbhuanaitheachta do thionscadail gháis ar an Liosta reatha de Thionscadail Leasa Choitinn, https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/135095.

[20] Mhínigh an Coimisiún gurbh é ba chúis leis sin ná lasca breosla ó bhreoslaí iontaise truaillitheacha go breoslaí iontaise nach bhfuil chomh truaillitheach céanna, mar shampla ó ghual go gás, agus méid suntasach gáis in-athnuaite.

[21] Féach: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/364d69a4-1744-11eb-b57e-01aa75ed71a1/language-en?WT.mc_id=Searchresult&WT.ria_c=37085&WT.ria_f=3608&WT.ria_ev=search