Εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ^[1]

Ιστορικό της καταγγελίας

1. Το 2015, καθώς ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου στην ΕΕ έφθασε σε πρωτοφανή επίπεδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το «Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο για τη Μετανάστευση».[2] Ένα από τα μέτρα που εισήγαγε το Θεματολόγιο ήταν η «προσέγγιση των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης», στο πλαίσιο της οποίας οι οργανισμοί της ΕΕ και τα κράτη μέλη συνεργάζονται για τη διαχείριση της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

2. Στην Ελλάδα, η προσέγγιση των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη διαφόρων εγκαταστάσεων διαχείρισης της μετανάστευσης στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Οι εγκαταστάσεις αυτές, που ονομάζονται Πολυδύναμα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (MPRICs ή RICs) ή Κλειστά Κέντρα Ελεγχόμενης Πρόσβασης (CCAC),[3] φιλοξενούν όσους φθάνουν δια θαλάσσης στην περιοχή ενώ περνούν από διαδικασίες ταυτοποίησης, καταγραφής και ασύλου ή επιστροφής.

3. Στο πλαίσιο της προσέγγισης των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) είναι παρών στις εγκαταστάσεις αυτές, βάσει επιχειρησιακών σχεδίων που έχουν συναφθεί με την Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, ο EUAA τοποθετεί χειριστές υποθέσεων, τα καθήκοντα των οποίων περιλαμβάνουν την υποστήριξη των ελληνικών αρχών (Ελληνική Υπηρεσία Ασύλου, GAS) κατά τη διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου.[4] Οι χειριστές υποθέσεων του EUAA διεξάγουν συνεντεύξεις με αιτούντες άσυλο («συνεντεύξεις ασύλου»), και μπορούν επίσης να συντάσσουν γνώμες σχετικά με τις αιτήσεις ασύλου μετά από συνεντεύξεις, όταν αυτό ζητείται από το GAS.[5] Τα πρακτικά των συνεντεύξεων και οι γνώμες χρησιμοποιούνται στη συνέχεια από τις ελληνικές αρχές για τη λήψη ατομικών αποφάσεων σχετικά με τις αιτήσεις ασύλου.

4. Οι καταγγέλλοντες είναι δύο μη κυβερνητικές οργανώσεις που παρέχουν νομική υποστήριξη σε αιτούντες άσυλο στο MPRIC της Σάμου.

5. Στις 24 και 28 Νοεμβρίου 2022, ένας από τους καταγγέλλοντες επικοινώνησε με τον EUAA για να εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA διεξήγαγαν συνεντεύξεις με αιτούντες άσυλο που θεωρούνταν «ευάλωτοι αιτούντες», δεδομένου ότι ήταν θύματα εμπορίας ανθρώπων. Ισχυρίστηκαν ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA συχνά δεν εξέτασαν δεόντως τις τραυματικές εμπειρίες των εν λόγω αιτούντων, γεγονός που είχε αρνητικό αντίκτυπο τόσο στην αξιολόγηση των αιτημάτων ασύλου τους (δεδομένου ότι έλειπαν βασικές πληροφορίες από τον φάκελο), όσο και στην πρόσβασή τους σε πρόσθετη στήριξη (όπως ειδικές εγγυήσεις κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου, προσαρμοσμένες συνθήκες υποδοχής κ.λπ.). Παρείχαν αποδεικτικά στοιχεία για τις εικαζόμενες ελλείψεις, ζήτησαν από τον EUAA να επανεξετάσει αρκετές μεμονωμένες περιπτώσεις και να κοινοποιήσει τυχόν σφάλματα που διέπραξαν οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων στις ελληνικές αρχές, ώστε οι τελευταίες να μπορέσουν να λάβουν υπόψη τις πληροφορίες αυτές πριν αποφασίσουν σχετικά με τις σχετικές αιτήσεις ασύλου.  

6. Στις 13 Ιουνίου 2023 ένας από τους καταγγέλλοντες απέστειλε εκ νέου επιστολή στον EUAA, με την οποία εξέφρασε παρόμοιες ανησυχίες σε σχέση με άλλους κατονομαζόμενους ευάλωτους αιτούντες, δηλαδή θύματα βασανιστηρίων και απάνθρωπης μεταχείρισης. Ο καταγγέλλων επισήμανε επίσης ότι, κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, ορισμένοι αιτούντες άσυλο είχαν αναφέρει επαναπροωθήσεις [6] από τις ελληνικές αρχές, αλλά ότι, εξ όσων γνωρίζουν οι καταγγέλλοντες, ο EUAA δεν έδωσε συνέχεια στις εν λόγω εκθέσεις.

7. Ο EUAA δεν απάντησε σε κανένα από τα ηλεκτρονικά μηνύματα των καταγγελλόντων.

8. Στις 30 Ιανουαρίου 2024, δυσαρεστημένοι από την έλλειψη απάντησης και αδράνειας του EUAA επί του θέματος, οι καταγγέλλοντες απευθύνθηκαν στη Διαμεσολαβήτρια.

Η έρευνα

9. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο EUAA αντιμετωπίζει καταγγελίες για παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του στην Ελλάδα.

10. Ο Διαμεσολαβητής ζήτησε πρώτα από τον EUAA να απαντήσει στα ηλεκτρονικά μηνύματα των καταγγελλόντων. Στη συνέχεια, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε τις παρατηρήσεις των καταγγελλόντων σχετικά με την απάντηση του EUAA στα εν λόγω ηλεκτρονικά μηνύματα.

11. Στη συνέχεια, η ερευνητική ομάδα της Διαμεσολαβήτριας επιθεώρησε έγγραφα του EUAA σχετικά με την καταγγελία, την κατάσταση στις εγκαταστάσεις της Σάμου και τον τρόπο με τον οποίο ο EUAA χειρίζεται αναφορές για εικαζόμενες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων εν γένει [7].

12. Μετά τον εν λόγω έλεγχο, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από τον EUAA να απαντήσει σε διάφορες ερωτήσεις και έλαβε τις παρατηρήσεις των καταγγελλόντων σχετικά με την απάντηση του EUAA στις ερωτήσεις αυτές.

Συνεντεύξεις για το άσυλο και η παρακολούθησή τους

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

Όσον αφορά τη διεξαγωγή συνεντεύξεων για θέματα ασύλου

13. Στην καταγγελία τους προς τη Διαμεσολαβήτρια, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι οι χειριστές υποθέσεων του EUAA συχνά αποτυγχάνουν, κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων ασύλου, να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον ευνοϊκό για την αποκάλυψη των τραυματικών εμπειριών των αιτούντων άσυλο. Οι χειριστές υποθέσεων δεν θα λαμβάνουν επίσης υπόψη τους δείκτες ευπάθειας όταν προκύπτουν κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων και δεν θα λαμβάνουν επαρκή μέτρα παρακολούθησης (κυρίως παραπέμποντας την ευπάθεια που εντοπίζεται στο GAS, ώστε να μπορούν να χορηγούνται στους αιτούντες άσυλο πρόσθετα δικαιώματα και διασφαλίσεις, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ). Αυτές οι αποτυχίες θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την απαγόρευση της επαναπροώθησης σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα ασύλου.

14. Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις απαντήσεις του EUAA (οι τελευταίες περιγράφονται λεπτομερώς στα σημεία 16 έως 21), οι καταγγέλλοντες αναγνώρισαν ότι ο EUAA δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις εθνικές αρχές στη λήψη αποφάσεων σχετικά με αιτήσεις ασύλου. Ωστόσο, τόνισαν ότι ο Οργανισμός πρέπει να εξακολουθήσει να διασφαλίζει ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Αυτό σημαίνει ότι, όταν εντοπίζονται τρωτά σημεία από τους χειριστές υποθέσεων του EUAA κατά τη διάρκεια συνέντευξης, αυτά θα πρέπει να καταγράφονται και το GAS θα πρέπει να ενημερώνεται, ώστε να μπορεί να εφαρμόζει τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας. Κατά την άποψη των καταγγελλόντων, η αδυναμία των ελληνικών αρχών να εντοπίσουν τα τρωτά σημεία πριν από τις συνεντεύξεις δεν μπορεί να απαλλάξει τους χειριστές υποθέσεων του EUAA από την εξέταση δεικτών τρωτότητας κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων. Αντιθέτως, καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον ρόλο των χειριστών υποθέσεων του EUAA όσον αφορά τη συμβολή στη διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής προστασίας των ευάλωτων αιτούντων άσυλο.

15. Οι καταγγέλλοντες πρόσθεσαν περαιτέρω ότι τα μέτρα που έλαβε ο EUAA για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων κατά τη διάρκεια της έρευνας παρέμειναν ανεπαρκή. Ειδικότερα, όσον αφορά τον προσδιορισμό των δεικτών τρωτότητας, οι καταγγέλλοντες εξέφρασαν την άποψη ότι οι νεοθεσπισθείσες διαδικασίες του EUAA δεν επαρκούσαν για τη διασφάλιση της έγκαιρης αντιμετώπισης επειγόντων τρωτών σημείων (για παράδειγμα ιατρικών). Όσον αφορά την κατάρτιση, τόνισαν ότι το γεγονός ότι η κατάρτιση προσφέρεται από τον Οργανισμό δεν σημαίνει ότι παρακολουθείται. Ζήτησαν μια διαρθρωμένη προσέγγιση των αναγκών κατάρτισης, με βάση ένα υποχρεωτικό και τακτικά επικαιροποιούμενο πρόγραμμα κατάρτισης.

16. Ο EUAA τόνισε τη δέσμευσή του για την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε όλες τις δραστηριότητές του [10] και υπογράμμισε τις διαρθρωτικές προσπάθειες που κατέβαλε για την περαιτέρω διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων αυτών τα τελευταία χρόνια, και συγκεκριμένα την ανάπτυξη του μηχανισμού κλιμάκωσης [11] και του μηχανισμού καταγγελιών [12] για την αντιμετώπιση των παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τον διορισμό υπευθύνου θεμελιωδών δικαιωμάτων υπεύθυνου για τον μηχανισμό καταγγελιών, την ανασύσταση του συμβουλευτικού φόρουμ και την έγκριση της στρατηγικής του EUAA για τα θεμελιώδη δικαιώματα.

17. Ο EUAA αναγνώρισε ότι οι ελλείψεις κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων ασύλου είναι βέβαιο ότι θα ανακύπτουν κατά καιρούς, λόγω του μη αυτοματοποιημένου και πολύπλοκου χαρακτήρα των εν λόγω διαδικασιών. Ωστόσο, ο Οργανισμός υπογράμμισε ότι έχει θεσπίσει πλαίσιο για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των εν λόγω ελλείψεων. Συγκεκριμένα, ο EUAA και η Ελλάδα έχουν συνάψει γενική προκαταρκτική συμφωνία σχετικά με τα καθήκοντα, τις ρυθμίσεις εργασίας, τις τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες (ΤΔΛ), καθώς και τα μέτρα κατάρτισης (συμπεριλαμβανομένης της καθοδήγησης και της παρακολούθησης). Ενώ οι χειριστές υποθέσεων εργάζονται καθημερινά με το GAS, ο EUAA διασφαλίζει την εποπτεία τους μέσω της παρουσίας επικεφαλής ομάδων και υπαλλήλων επιτόπιας υποστήριξης. Οι επικεφαλής ομάδων βοηθούν τους χειριστές υποθέσεων να προετοιμάζονται για συνεντεύξεις και μπορούν επίσης να επανεξετάζουν το υλικό που παράγουν πριν από τη διαβίβασή του στο GAS. Μπορούν επίσης να αναφέρουν στον EUAA κάθε είδους βοήθεια που χρειάζονται οι χειριστές υποθέσεων (όπως κατάρτιση). Οι υπάλληλοι επιτόπιας υποστήριξης είναι υπεύθυνοι για τον συντονισμό και την παρακολούθηση της επιτόπιας στήριξης του EUAA, διασφαλίζοντας ότι οι χειριστές υποθέσεων εργάζονται σύμφωνα με το επιχειρησιακό σχέδιο, τα καθήκοντα που τους ανατίθενται, τις ρυθμίσεις εργασίας, τις ΤΔΛ και τον κώδικα δεοντολογίας του EUAA.

18. Όσον αφορά τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς των καταγγελλόντων σχετικά με τον εντοπισμό και τον χειρισμό ευάλωτων υποθέσεων, ο EUAA εξήγησε ότι οι αρμοδιότητες των υπαλλήλων του είναι περιορισμένες.

19. Πράγματι, οι χειριστές υποθέσεων του EUAA στις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν από τους καταγγέλλοντες τοποθετήθηκαν για να στηρίξουν το GAS και όχι άλλους εθνικούς φορείς που είναι αρμόδιοι για τη διενέργεια αξιολογήσεων τρωτότητας. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω χειριστές υποθέσεων κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων επικεντρώνονται στην «εφαρμογή των αναγκαίων διαδικαστικών εγγυήσεων» που απαιτούνται προκειμένου οι αιτούντες άσυλο να τεκμηριώνουν δεόντως τις αιτήσεις ασύλου τους. Δεν αποσκοπούν στη διενέργεια αξιολόγησης τρωτότητας —η οποία θα έπρεπε να έχει διενεργηθεί πριν από τη διεξαγωγή της συνέντευξης. Εάν προκύψουν τρωτά σημεία κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA μπορούν να υλοποιήσουν ορισμένες ειδικές δράσεις (για παράδειγμα διαλείμματα) και να ζητήσουν από το GAS να αναπρογραμματίσει ή να παρατείνει τις συνεντεύξεις, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις αρχές των κρατών μελών. Μολονότι οι χειριστές υποθέσεων δεν μπορούν να κινήσουν διαδικασίες παραπομπής για τρωτότητα, κοινοποιούν ωστόσο τους δείκτες τρωτότητας στο GAS για δική του εξέταση και παρακολούθηση. Αυτό γινόταν προφορικά, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σε ορισμένες περιπτώσεις μέσω γραπτού σημειώματος.

20. Ο EUAA τόνισε περαιτέρω ότι οι χειριστές υποθέσεων παρακολουθούν κατάρτιση, καθοδήγηση κατά την εργασία, εργαστήρια και παρακολούθηση για τη διασφάλιση της ποιότητας της εργασίας τους.

21. Τέλος, ο EUAA εξήγησε ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνας, θέσπισε διάφορα μέτρα για τη βελτίωση του χειρισμού των τρωτών σημείων κατά τη διάρκεια και μετά τις συνεντεύξεις. Από το 2025, ο EUAA έχει αρχίσει να εφαρμόζει το δικό του σχέδιο κατάρτισης και καθοδήγησης για τους χειριστές υποθέσεων στην Ελλάδα, επιλέγοντας απευθείας τους συμμετέχοντες στην κατάρτιση. Ως εκ τούτου, όλοι οι χειριστές υποθέσεων από το MPRIC Σάμου ολοκλήρωσαν την κατάρτιση σχετικά με τα τρωτά σημεία έως το τέλος του 2025. Από το τέλος του 2024, έχει επίσης καταστεί υποχρεωτική για τους χειριστές υποθέσεων η συμπλήρωση γραπτού «σημειώματος για τον φάκελο» για όλες τις συνεντεύξεις. Το παρόν σημείωμα —το οποίο επισημαίνει όλες τις ευπάθειες που εντοπίστηκαν— υποβάλλεται στο GAS μετά τη συνέντευξη, για επακόλουθες ενέργειες.

Όσον αφορά τη συνέχεια που δόθηκε από τον EUAA στις συνεντεύξεις για το άσυλο

22. Οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι ο EUAA δεν διέθετε κατάλληλο μηχανισμό για τον εντοπισμό και τη διόρθωση των σφαλμάτων που διέπραξαν οι αρμόδιοι υπάλληλοι. Κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας τους, ο EUAA δεν είχε ακόμη δημιουργήσει τον μηχανισμό καταγγελιών του. Δεν μπόρεσαν να λάβουν πληροφορίες σχετικά με εναλλακτικά μέσα υποβολής καταγγελιών ή σχετικά με τον τρόπο επεξεργασίας τους από τον EUAA. Θεώρησαν ότι αυτή η έλλειψη μέσων προσφυγής είναι ασυμβίβαστη με το δικαίωμα κάθε αιτούντος σε δίκαιη και αποτελεσματική αξιολόγηση της αίτησής του ασύλου.

23. Ο EUAA τόνισε ότι υπάρχουν μηχανισμοί διασφάλισης της ποιότητας που διασφαλίζουν τον εντοπισμό και τη διόρθωση των σφαλμάτων. Συγκεκριμένα, διάφορα μέτρα συμβάλλουν στη διασφάλιση της ποιότητας της συνέντευξης πριν από τη διαβίβαση του φακέλου στο GAS. Οι επικεφαλής των ομάδων εξετάζουν όλες τις γνώμες που συντάσσουν οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA, καθώς και ένα δείγμα συνεντεύξεων. Εάν διαπιστωθούν ελλείψεις, μπορούν να εφαρμοστούν μέτρα παρακολούθησης, για παράδειγμα με τη διεξαγωγή συμπληρωματικής συνέντευξης, εάν είναι αναγκαίο. Ωστόσο, η επανεξέταση κάθε συνέντευξης δεν είναι δυνατή για λόγους φόρτου εργασίας και, ως εκ τούτου, δίνεται προτεραιότητα στις υποθέσεις με βάση την πολυπλοκότητά τους και την εμπειρογνωσία των χειριστών υποθέσεων («προσέγγιση βάσει κινδύνου»). Λαμβανομένων υπόψη των αυστηρών προθεσμιών που ορίζει η εθνική νομοθεσία για την εξέταση των συνεντεύξεων ασύλου, δεν υπάρχει δυνατότητα για πρόσθετα επίπεδα επανεξέτασης.

24.  Μετά τη διαβίβαση του φακέλου στο GAS, ένα άλλο εργαλείο που χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό σφαλμάτων είναι οι εκθέσεις ανατροφοδότησης ποιότητας, μια εξέταση δείγματος περατωθεισών υποθέσεων, η οποία διενεργείται από κοινού από τον EUAA και το GAS. Οι εκθέσεις ανατροφοδότησης ποιότητας χρησιμοποιούνται για την παροχή καθοδήγησης σε όλους τους χειριστές υποθέσεων. Επιπλέον, οι χειριστές υποθέσεων των οποίων η υπόθεση έχει αναλυθεί λαμβάνουν επίσης εξατομικευμένη ανατροφοδότηση και έχουν την ευκαιρία να τη συζητήσουν με τους δύο αξιολογητές της. Ο EUAA εξήγησε ότι «δεδομένου ότι οι QFR διεξάγονται από κοινού μεταξύ του EUAA και της GAS, η GAS έχει άμεση επίγνωση του αποτελέσματος της διαδικασίας και, ως εκ τούτου, μπορεί να λάβει κάθε διορθωτικό μέτρο που κρίνει αναγκαίο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση»[13].Η διαδικασία αυτή «δεν αποσκοπεί στη «διόρθωση» μεμονωμένων περιπτώσεων» και, ως εκ τούτου, «δεν μπορεί να επέλθει μεταβολή στην έκβαση [μιας μεμονωμένης περίπτωσης] (δηλαδή σε πρώτο βαθμό)».[14] Αυτό οφείλεται τόσο στην ανωνυμοποίηση των φακέλων, η οποία συνεπάγεται ότι ο EUAA δεν γνωρίζει ποιος υπάλληλος εργάστηκε σε ποια υπόθεση, όσο και στο γεγονός ότι οι QFR διεξάγονται σε περατωθείσες υποθέσεις - για τις οποίες η GAS δεν είναι πλέον η αρμόδια αρχή.

25. Ο EUAA υπενθύμισε ότι οι ενέργειες των χειριστών υποθέσεων του EUAA δεν αποτελούν χωριστό βαθμό ή διαδικαστικό βήμα, αλλά πραγματοποιούνται απλώς για τη διευκόλυνση των εθνικών αρχών. Οι εν λόγω αρχές παραμένουν αποκλειστικά αρμόδιες για τις αποφάσεις ασύλου. 

26. Τέλος, ο EUAA δήλωσε ότι ο μηχανισμός καταγγελιών του θεσπίστηκε το 2024.

27. Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις απαντήσεις του EUAA, οι καταγγέλλοντες τόνισαν ότι η προσέγγιση του «δείγματος» που εφάρμοσε ο EUAA άφησε πολλές υποθέσεις ανεξέλεγκτες με δυνητικά εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες για μεμονωμένους αιτούντες. Υπογράμμισαν περαιτέρω τις αντιφάσεις όσον αφορά τα QFR, με τον EUAA να εξηγεί, αφενός, ότι ο χειριστής υποθέσεων είναι ανώνυμος και, αφετέρου, ότι οι χειριστές υποθέσεων λαμβάνουν εξατομικευμένη ανατροφοδότηση.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή που οδήγησε σε σύσταση

28. Ο EUAA έχει την υποχρέωση να εγγυάται, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων σύμφωνα με τις απαιτήσεις που ορίζονται από την ενωσιακή και την εθνική νομοθεσία για το άσυλο.[15] Η υποχρέωση αυτή εξακολουθεί να ισχύει ακόμη και όταν οι δράσεις του EUAA συνίστανται αποκλειστικά σε καθήκοντα που εκτελούνται με υποστηρικτικό ρόλο και χωρίς εξουσία λήψης αποφάσεων.[16] Επιπλέον, σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, ο EUAA θα πρέπει να ενεργεί με τη δέουσα επιμέλεια σε όλες τις δραστηριότητές του.

29. Κατά συνέπεια, ο EUAA θα πρέπει να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίζει ότι τα μέλη των ομάδων του που αποστέλλονται συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους όταν ασχολούνται με ευάλωτους αιτούντες άσυλο κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων ασύλου. [17] Σύμφωνα με τον κανονισμό του EUAA [18] και τον κώδικα δεοντολογίας του EUAA που ίσχυε κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας [19], αυτό σημαίνει ότι οι χειριστές υποθέσεων που τοποθετούνται σε ομάδες υποστήριξης του EUAA για το άσυλο θα πρέπει, τουλάχιστον, να είναι σε θέση να λαμβάνουν αποτελεσματικά υπόψη και να αναλαμβάνουν δράση σχετικά με τους δείκτες τρωτότητας κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων και να διεξάγουν τις εν λόγω συνεντεύξεις κατά τρόπο ώστε οι αιτούντες άσυλο που έχουν τραυματιστεί από προηγούμενες εμπειρίες να είναι σε θέση να καταθέσουν δεόντως προς υποστήριξη των αιτημάτων ασύλου τους. Διαφορετικά, η στήριξή τους προς τις εθνικές αρχές δεν μπορεί να είναι επαρκής και οι εθνικές αποφάσεις σχετικά με τις αιτήσεις ασύλου ενδέχεται να είναι πλημμελείς, γεγονός που θα μπορούσε τελικά να έχει σοβαρές συνέπειες για τις ανθρώπινες ζωές [20]. 

30. Ενώ οι εθνικές αρχές θα πρέπει να εντοπίζουν ειδικές ανάγκες που ενδέχεται να προκύψουν από τρωτά σημεία εντός εύλογου χρονικού διαστήματος από την υποβολή της αίτησης διεθνούς προστασίας (δηλαδή, κατά κανόνα, πριν από τη διεξαγωγή της συνέντευξης),[21] ο EUAA παραδέχθηκε ότι αυτό δεν συμβαίνει πάντα [22].

31. Η αδυναμία των εθνικών αρχών να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά τον εντοπισμό τρωτών σημείων σε προγενέστερο στάδιο της διαδικασίας δεν μπορεί να απαλλάξει τους χειριστές υποθέσεων του EUAA από το καθήκον τους να αντιμετωπίζουν επαρκώς τις εν λόγω υποθέσεις κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων. Αντιθέτως, όπως υπενθύμισε το Δικαστήριο σε πρόσφατη υπόθεση σχετικά με τον Frontex, η αρχή της καλόπιστης συνεργασίας θα πρέπει να ενθαρρύνει τους οργανισμούς της ΕΕ να στηρίζουν τις εθνικές αρχές, ώστε οι εν λόγω αρχές να εκτελούν τα καθήκοντά τους κατά τρόπο που να σέβεται πλήρως το δίκαιο της ΕΕ για το άσυλο και τα θεμελιώδη δικαιώματα [23]. Η στήριξη των αρμόδιων εθνικών αρχών (εν προκειμένω των ελληνικών αρχών) για την αντιμετώπιση των τρωτών σημείων σε κάθε στάδιο της διαδικασίας στην οποία εμπλέκεται ο EUAA —με αποτέλεσμα την εξέταση και την αναφορά κάθε υπόθεσης που ενδέχεται να έχει αγνοηθεί— αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εν λόγω στήριξης.

32. Για την εκπλήρωση των ανωτέρω υποχρεώσεων, ο EUAA πρέπει να διασφαλίζει ότι 1) οι χειριστές υποθέσεων του EUAA είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι για την αντιμετώπιση ευάλωτων αιτούντων άσυλο, 2) υπάρχει διαδικασία επισήμανσης στις εθνικές αρχές των δεικτών τρωτότητας που εντοπίζονται κατά τη διάρκεια συνέντευξης και 3) υπάρχει διαδικασία για την αναφορά σφαλμάτων που διαπράττονται από χειριστές υποθέσεων του EUAA κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων και για τη διόρθωσή τους, κατά περίπτωση.

Κατάρτιση των χειριστών υποθέσεων του EUAA

33. Από την επιθεώρηση της Διαμεσολαβήτριας διαπιστώθηκε ότι, πριν από το 2025, οι χειριστές υποθέσεων του EUAA δεν ήταν επαρκώς εξοπλισμένοι για να αντιμετωπίσουν ευάλωτους αιτούντες άσυλο πριν από τη διεξαγωγή των συνεντεύξεων που ανέφεραν οι καταγγέλλοντες. Ως εκ τούτου, ο Οργανισμός δεν ήταν σε θέση να εγγυηθεί στους εν λόγω αιτούντες άσυλο ότι η υπόθεσή τους θα διεκπεραιωνόταν δίκαια και αμερόληπτα.

34. Παρά τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος και έχοντας λάβει σαφείς και επανειλημμένες προειδοποιήσεις από τους καταγγέλλοντες, καθώς και τακτικές πληροφορίες από τους επικεφαλής των ομάδων σχετικά με τις ανάγκες κατάρτισης, ο EUAA χρειάστηκε περισσότερο από ένα έτος μετά τη δική του έκθεση ποιοτικής ανατροφοδότησης για το 2023 και την άσκηση παρακολούθησης για την εφαρμογή γενικής κατάρτισης σχετικά με την τρωτότητα, καθώς και ειδικής κατάρτισης σχετικά με την εμπορία ανθρώπων και τη συνέντευξη ευάλωτων αιτούντων. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον κανονισμό EUAA, ο οποίος προβλέπει ότι αποτελεί ευθύνη του Οργανισμού να επαληθεύει και να διασφαλίζει ότι οι συμμετέχοντες στις ομάδες υποστήριξης για το άσυλο έχουν λάβει την κατάρτιση που σχετίζεται με τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητές τους «πριν ή κατά την αποστολή».[24] Αυτό συνιστούσε κακοδιοίκηση.

35. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι, το 2025, ο EUAA άρχισε να εφαρμόζει το δικό του σχέδιο κατάρτισης και καθοδήγησης για τους αρμόδιους χειριστές υποθέσεων στην ελληνική επιχείρηση, διασφαλίζοντας έτσι ότι διατηρεί τον έλεγχο της κατάρτισης των χειριστών υποθέσεων που δραστηριοποιούνται σε ομάδες υποστήριξης για το άσυλο. Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα. Ωστόσο, δεν είναι σαφές για τον Διαμεσολαβητή αν η θέσπιση του εν λόγω σχεδίου θα επαρκεί για την αντιμετώπιση της περίπτωσης κακοδιοίκησης που περιγράφεται ανωτέρω, καθώς η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο και την εφαρμογή του σχεδίου. Επιπλέον, δεδομένου ότι ο EUAA δεσμεύεται από τις ίδιες υποχρεώσεις που απορρέουν από τον κανονισμό του σε όλους τους τόπους στους οποίους δραστηριοποιείται, θα πρέπει να αντληθούν διδάγματα από την εμπειρία στη νήσο Σάμο, προκειμένου να προληφθούν παρόμοια ζητήματα σε άλλους τόπους.  

36. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια συνιστά στον EUAA να διασφαλίσει ότι όλοι οι χειριστές υποθέσεων που συμμετέχουν σε ομάδες υποστήριξης για το άσυλο —δεδομένου ότι είναι πολύ πιθανό να καλέσουν σε συνέντευξη ευάλωτους αιτούντες— θα πρέπει να λαμβάνουν υποχρεωτική, εξειδικευμένη και τακτική κατάρτιση σχετικά με την τρωτότητα και τα θύματα εμπορίας ανθρώπων. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει να εποπτεύεται από τον EUAA και η αποτελεσματικότητά της θα πρέπει να αξιολογείται τακτικά. Οι απαιτήσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε όλα τα μελλοντικά επιχειρησιακά σχέδια, σε όλες τις τοποθεσίες όπου ο EUAA παρέχει επιχειρησιακή στήριξη που συνεπάγεται άμεση επαφή με τους αιτούντες άσυλο.

Επισήμανση των δεικτών τρωτότητας που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων με τις ελληνικές αρχές

37. Όσον αφορά τον εντοπισμό και την επισήμανση των δεικτών τρωτότητας κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, οι χειριστές υποθέσεων που τοποθετούνται σε ομάδες υποστήριξης για το άσυλο δεσμεύονται, βάσει του κώδικα δεοντολογίας του EUAA, να προωθούν την παροχή επαρκούς βοήθειας στους αιτούντες άσυλο και να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στους αιτούντες που ενδέχεται να έχουν ειδικές ανάγκες ^[25].

38. Υπό το πρίσμα αυτής της υποχρέωσης, η Διαμεσολαβήτρια σημειώνει με ανησυχία ότι, με βάση την απάντηση του EUAA, έως και το 2024, όταν οι χειριστές υποθέσεων προσδιόρισαν νέους δείκτες τρωτότητας, αυτό κοινοποιήθηκε στο GAS με επίσημο τρόπο (μέσω «σημειώματος για τον φάκελο») μόνο σε ορισμένα σενάρια, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι πληροφορίες αυτές διαβιβάστηκαν «μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου» ή ακόμη και «προφορικά». Η πρακτική αυτή δεν φαίνεται συμβατή με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον κώδικα δεοντολογίας του EUAA, ούτε με τον κανονισμό του EUAA, ο οποίος προβλέπει ότι τα επιχειρησιακά σχέδια θα πρέπει να αναφέρουν λεπτομερώς, στο πλαίσιο των προϋποθέσεων και της οργάνωσης της αποστολής ομάδων υποστήριξης για το άσυλο, «μέτρα για την παραπομπή (...) θυμάτων εμπορίας ανθρώπων (...) και οποιωνδήποτε άλλων ατόμων που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση στις αρμόδιες εθνικές αρχές για κατάλληλη συνδρομή».[26] Η προϋπόθεση αυτή υπενθυμίζεται στη στρατηγική του EUAA για τα θεμελιώδη δικαιώματα.[27] Ωστόσο, τα επιχειρησιακά σχέδια που ίσχυαν κατά τον χρόνο υποβολής των καταγγελιών δεν περιλάμβαναν τέτοια μέτρα και το τρέχον σχέδιο φαίνεται ασαφές επί του θέματος μέχρι σήμερα [28].

39. Λαμβανομένου υπόψη του αντικτύπου που μπορεί να έχει ο χαρακτηρισμός ως «ευάλωτου» στην πρόσβαση σε δικαιώματα, καθώς και του εφαρμοστέου νομικού πλαισίου, η πρακτική υποβολής εκθέσεων στη νήσο Σάμο κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας συνιστούσε κακοδιοίκηση. 

40. Η Διαμεσολαβήτρια εκτιμά το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνάς της, ο EUAA έλαβε μέτρα για την αντιμετώπιση του ζητήματος της επισήμανσης των δεικτών τρωτότητας που προέκυψαν κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων. Ειδικότερα, οι χειριστές υποθέσεων του EUAA υποχρεούνται πλέον να καταρτίζουν, για όλες τις συνεντεύξεις (σε αντίθεση με επιλεγμένες στο παρελθόν), ένα «σημείωμα για τον φάκελο» που κοινοποιείται στο GAS. Σε αυτό το «σημείωμα στον φάκελο», πρέπει να επισημαίνεται κάθε δείκτης ευπάθειας που εντοπίζεται στη συνέντευξη.

41. Τούτου λεχθέντος, η Διαμεσολαβήτρια επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή του EUAA στο γεγονός ότι αυτό το βήμα μπορεί να είναι αποτελεσματικό μόνο εάν δοθεί σαφής εντολή στους χειριστές υποθέσεων να διερευνήσουν, ακόμη και προκαταρκτικά, κάθε δείκτη τρωτότητας που δεν εμφανίζεται ήδη στον φάκελο κατά τη διάρκεια της συνέντευξης. Επιπλέον, και για να διασφαλιστεί ότι ο EUAA συμμορφώνεται πλήρως με τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, ο Οργανισμός θα πρέπει να εξετάσει τη δυνατότητα να ζητήσει από το GAS να παράσχει ανατροφοδότηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε τους δείκτες που προσδιορίζονται στο σημείωμα και να είναι σε θέση να αντιδράσει στην εν λόγω ανατροφοδότηση. Αυτό ισχύει ιδίως όταν πρόκειται για τρωτά σημεία που απαιτούν ιατρική περίθαλψη, η οποία μπορεί να απαιτεί ταχεία δράση και παρακολούθηση εκτός της διαδικασίας ασύλου.

42. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια συνιστά τα επιχειρησιακά σχέδια του EUAA να καθορίζουν σαφώς τα μέτρα για την παραπομπή των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και τυχόν άλλων ατόμων που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση στις αρμόδιες εθνικές αρχές για κατάλληλη βοήθεια. Επιπλέον, όσον αφορά το «σημείωμα για τον φάκελο», ο EUAA θα πρέπει να ζητεί επιβεβαίωση από τις εθνικές αρχές σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων δεικτών τρωτότητας, ιδίως όσον αφορά τα ιατρικά τρωτά σημεία. Εάν ο EUAA δεν είναι ικανοποιημένος με τη συνέχεια που δόθηκε από τις εθνικές αρχές, θα πρέπει να αναφέρει το θέμα στο διοικητικό συμβούλιο. 

Διαδικασία χειρισμού σφαλμάτων που διαπράττονται από χειριστές υποθέσεων του EUAA κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων

43. Όσον αφορά τη συνέχεια που δίνει ο EUAA σε πιθανά σφάλματα που διαπράττονται από χειριστές υποθέσεων, το γεγονός ότι υπάρχει εθνική διαδικασία προσφυγής για αποφάσεις ασύλου δεν απαλλάσσει τον EUAA από την παροχή κατάλληλης συνέχειας σε τέτοια σφάλματα κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων, γεγονός που θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο στις εν λόγω αποφάσεις.

44. Βάσει της εξέτασης των εγγράφων από την ίδια, η Διαμεσολαβήτρια δεν είναι ενήμερη για τυχόν επακόλουθες ενέργειες του EUAA για τη διόρθωση του χειρισμού μιας μεμονωμένης υπόθεσης, σε σχέση με τις αναφορές των καταγγελλόντων για πιθανά σφάλματα που διαπράχθηκαν από χειριστές υποθέσεων κατά τη διάρκεια ορισμένων συνεντεύξεων ασύλου. Αυτό είναι ένα θέμα ανησυχίας.

45. Πράγματι, από την έρευνα προκύπτει ότι ο EUAA δεν διασφαλίζει τη συστημική επανεξέταση όλων των πρακτικών των συνεντεύξεων πριν από τη διαβίβασή τους στις ελληνικές αρχές, αλλά δίνει προτεραιότητα στις υποθέσεις με βάση την πολυπλοκότητά τους και την εμπειρογνωσία των χειριστών υποθέσεων. Αυτό οφείλεται σε λόγους φόρτου εργασίας, σε συνδυασμό με τις αυστηρές προθεσμίες που ορίζονται από την εθνική νομοθεσία. Η Διαμεσολαβήτρια αναγνωρίζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει εν προκειμένω ο EUAA.

46. Στην περίπτωση αυτή, φαίνεται ακόμη πιο σημαντικό να υπάρχει κατάλληλη διαδικασία για την παραλαβή και τον χειρισμό των αναφορών σφαλμάτων που έγιναν κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, παραμένει ασαφές πώς οι αιτούντες ή τα τρίτα μέρη θα μπορούσαν να υποβάλλουν τέτοιες εκθέσεις στον EUAA και πώς θα τις χειριζόταν στη συνέχεια ο EUAA. Πράγματι, μολονότι είναι ευπρόσδεκτο το γεγονός ότι ο μηχανισμός καταγγελιών του EUAA έχει πλέον θεσπιστεί, δεν φαίνεται να έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση καταγγελιών σχετικά με το περιεχόμενο της συνέντευξης. Ο μηχανισμός καταγγελιών αφορά αποκλειστικά «συγκεκριμένες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων» και, επιπλέον, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προσβολή απόφασης περί ασύλου που λαμβάνεται από τις εθνικές αρχές. Δεν είναι σαφές αν μια καταγγελία σχετικά με συνέντευξη (η οποία αποτελεί το προπαρασκευαστικό στάδιο πριν από την απόφαση ασύλου) θα μπορούσε να θεωρηθεί αρκετά «συγκεκριμένη» ελλείψει απόφασης, ενώ μια καταγγελία που υποβάλλεται μετά τη λήψη της απόφασης θα μπορούσε πιθανώς να θεωρηθεί ότι προσβάλλει την ίδια την απόφαση και, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί απαράδεκτη.

47. Εκτός από το ζήτημα του πεδίου εφαρμογής της, τα εφαρμοστέα χρονοδιαγράμματα (30 εργάσιμες ημέρες για την αξιολόγηση του παραδεκτού μιας καταγγελίας, έξι μήνες για την εξέτασή της και, εκ πρώτης όψεως, κανένα ανασταλτικό αποτέλεσμα) και η φύση των πιθανών μέτρων παρακολούθησης (πειθαρχικές κυρώσεις, παραπομπή στις αρμόδιες αρχές για αστικές ή ποινικές διαδικασίες και αποζημίωση)[29] δεν είναι κατάλληλα ούτε για την επανεξέταση ούτε για την παρακολούθηση των αναφορών σφαλμάτων που διαπράττονται κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων με αιτούντες άσυλο (για παράδειγμα, με τον επαναπρογραμματισμό των συνεντεύξεων αυτών ή την αναστολή της λήψης αποφάσεων επί του φακέλου).

48. Κατά την άποψη της Διαμεσολαβήτριας, απαιτούνται άλλοι δίαυλοι, οι οποίοι θα επέτρεπαν την ταχύτερη και λιγότερο επαχθή από διοικητική άποψη επεξεργασία εκθέσεων, όπως αυτές που υποβλήθηκαν αρχικά στον EUAA από τους καταγγέλλοντες. Αυτό θα πρέπει να είναι προς το συμφέρον τόσο του EUAA όσο και του αιτούντος άσυλο. Μια δυνατότητα θα μπορούσε να είναι, για παράδειγμα, να συμπεριληφθεί η επίμαχη υπόθεση στο δείγμα των υποθέσεων για έλεγχο πριν από τη διαβίβαση.

49. Τέλος, η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι, ακόμη και όταν εντοπίζονται σφάλματα από τον EUAA και το ίδιο το GAS στο πλαίσιο έκθεσης ανατροφοδότησης ποιότητας, δεν λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Μολονότι ο EUAA εξηγεί ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η επανεξέταση προορίζεται να διενεργηθεί σε «περατωθείσες υποθέσεις», το γεγονός ότι μια υπόθεση έχει περατωθεί σε επίπεδο GAS δεν σημαίνει ότι η κοινοποίηση του εν λόγω σφάλματος καθίσταται περιττή. Ο αιτών μπορεί να συνεχίσει να συμμετέχει (ή θα συμμετάσχει) σε άλλες διαδικασίες όπου οι πληροφορίες αυτές θα μπορούσαν να είναι σχετικές.

50. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, εκτός εάν η συνέντευξη του αιτούντος έχει επιλεγεί ως μέρος δείγματος προς επανεξέταση πριν από τη διαβίβαση στις ελληνικές αρχές, δεν υπάρχει διαδικασία για την αποτελεσματική διαχείριση των αναφορών σφάλματος που διαπράχθηκε κατά τη διάρκεια συνέντευξης, μεταξύ άλλων με την εξέταση των σχετικών εγγράφων. Ακόμη και όταν η συνέντευξη ενός ατόμου περιλαμβάνεται στο δείγμα των QFR και εντοπίζονται σφάλματα, δεν εφαρμόζονται διορθωτικά μέτρα σε μεμονωμένες περιπτώσεις.

51. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι το ισχύον σύστημα επανεξέτασης περιέχει κενά εποπτείας που ενδέχεται να οδηγήσουν σε σφάλματα που δεν έχουν εντοπιστεί ή δεν έχουν αντιμετωπιστεί κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, τα οποία θα μπορούσαν να αποτρέψουν τη διόρθωση των εν λόγω σφαλμάτων ή, εάν ο φάκελος έχει ήδη διαβιβαστεί στο GAS, την έγκαιρη κοινοποίησή τους στον επόμενο φορέα, ώστε να μπορούν να λάβουν κατάλληλα διορθωτικά μέτρα (όπως η εκ νέου διεξαγωγή της συνέντευξης ή η αναστολή προγραμματισμένης επιστροφής). Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε κακοδιοίκηση σε παρόμοια υπόθεση πριν από οκτώ χρόνια [30].

52. Συνολικά, η Διαμεσολαβήτρια διαπιστώνει ότι η παράλειψη του EUAA να παράσχει στους αιτούντες άσυλο κατάλληλη διαδικασία για την αναφορά σφαλμάτων που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων και για τον έλεγχο των εν λόγω εκθέσεων από τον EUAA συνιστά κακοδιοίκηση.

53. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, η Διαμεσολαβήτρια συνιστά στον EUAA να θεσπίσει εσωτερική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένου ενός κεντρικού σημείου επαφής, που θα επιτρέπει σε τρίτους ή αιτούντες να αναφέρουν σφάλματα κατά τη διεξαγωγή συνέντευξης για το άσυλο. Επιπλέον, όταν λαμβάνει ισχυρισμούς ότι διαπράχθηκε τέτοιο σφάλμα, ο EUAA θα πρέπει να αξιολογεί το ζήτημα εγκαίρως. Εάν η υπόθεση εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της ομάδας υποστήριξης του EUAA για το άσυλο, θα πρέπει να ληφθούν αμέσως μέτρα για τη διόρθωση του σφάλματος. Σε περιπτώσεις στις οποίες ο EUAA λαμβάνει γνώση σφάλματος μετά τη διαβίβαση του υλικού που προτείνεται από την ομάδα υποστήριξης για το άσυλο στο GAS (για παράδειγμα στο πλαίσιο QFR), ο EUAA θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται ταχέως στις αρμόδιες εθνικές αρχές και στον αιτούντα, ώστε να μπορούν να ληφθούν δεόντως υπόψη σε επικείμενες διαδικασίες, όπως προσφυγές ή μεταγενέστερες αιτήσεις.

54. Η Διαμεσολαβήτρια θα ενημερώσει τους ομολόγους της στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών σχετικά με τις διάφορες συστάσεις της που διατυπώνονται στην παρούσα ενότητα, ώστε οι τελευταίοι να ελέγξουν, εάν αποφασίσουν να το πράξουν, τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των χειριστών υποθέσεων του EUAA και των εθνικών υπαλλήλων που είναι αρμόδιοι για το άσυλο.

Παρακολούθηση των εικαζόμενων παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων από κράτος μέλος υποδοχής

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

55. Οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι του EUAA δεν διερεύνησαν τακτικά πιθανές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τις ελληνικές αρχές —ιδίως επαναπροωθήσεις και βία στα σύνορα— οι οποίες αναφέρθηκαν από αιτούντες άσυλο κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων ασύλου. Κατά την άποψη των καταγγελλόντων, ο EUAA, μη διασφαλίζοντας ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι διερευνούν και αναφέρουν τις εν λόγω παραβιάσεις, διατρέχει τον κίνδυνο να καταστεί συνένοχος της κατάστασης αυτής με παράλειψη, καθώς η σιωπή του θα επέτρεπε να συνεχιστούν οι εν λόγω παραβιάσεις χωρίς κυρώσεις στο ίδιο το περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιείται ο Οργανισμός.

56. Οι καταγγέλλοντες θεώρησαν επίσης ότι η μη διασφάλιση της ορθής διερεύνησης και αναφοράς των εμπειριών αυτών αντιβαίνει σε αρκετές από τις υποχρεώσεις του EUAA. Αυτό περιλάμβανε ιδίως την υποχρέωση των χειριστών υποθέσεων του EUAA να αναφέρουν κάθε παράβαση που διαπράττεται από το κράτος μέλος υποδοχής ή τα όργανα της ΕΕ στο πλαίσιο επιχειρησιακών δραστηριοτήτων [31], την υποχρέωση έγκαιρης και ακριβούς ανταλλαγής πληροφοριών με τις εθνικές αρχές [32] και την υποχρέωση αναστολής ή τερματισμού των αποστολών σε περίπτωση σοβαρών ή συνεχών παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το κράτος μέλος υποδοχής [33].

57. Όσον αφορά το τελευταίο, οι καταγγέλλοντες επέκριναν περαιτέρω την καθυστέρηση του Οργανισμού στη θέσπιση εσωτερικού μηχανισμού για την εξέταση εξωτερικών εκθέσεων σχετικά με παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τα κράτη μέλη. Ζήτησαν την ανάπτυξη σαφών και διαφανών διαδικασιών για την καταγραφή των παραβιάσεων, διασφαλίζοντας ότι ο υπεύθυνος θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΥΘΔ) του EUAA και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερώνονται αναλόγως. 

58. Ο EUAA εξήγησε ότι μπορεί να εξετάζει τις εν λόγω αναφορές εικαζόμενων παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το κράτος μέλος υποδοχής μόνο στο πλαίσιο των περιορισμένων περιπτώσεων που ορίζονται στο άρθρο 18 παράγραφος 6 στοιχείο γ) του κανονισμού του, το οποίο προβλέπει την αναστολή ή τον τερματισμό των ομάδων υποστήριξης του EUAA για το άσυλο σε περιπτώσεις «παραβάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων ή των υποχρεώσεων διεθνούς προστασίας από το κράτος μέλος υποδοχής που είναι σοβαρής φύσης ή είναι πιθανό να συνεχιστούν». Ωστόσο, ο Οργανισμός λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις αναφορές μη συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις διοχετεύει ανάλογα με την περίπτωση —για παράδειγμα στον ΥΘΔ, στο διοικητικό συμβούλιο ή στις εθνικές αρχές, όταν κρίνει ότι οι εν λόγω αναφορές είναι αρκετά σοβαρές.

59. Όσον αφορά την εσωτερική υποβολή εκθέσεων, από το 2024 ο EUAA επεξεργάζεται έναν «μηχανισμό κλιμάκωσης», ο οποίος θα επιτρέπει τον δομημένο και συστημικό εντοπισμό, την υποβολή εκθέσεων και την κλιμάκωση των παραβιάσεων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως τέτοιες βάσει του άρθρου 18 παράγραφος 6 στοιχείο γ).  

60. Ο EUAA εξήγησε περαιτέρω ότι δεν συμμετέχει σε δραστηριότητες διαχείρισης των συνόρων. Δεδομένου ότι τα περιστατικά επαναπροώθησης δεν είναι σημαντικά για την αίτηση ασύλου, δεν απαιτούν κατ’ ανάγκη έρευνα κατά τη διάρκεια της συνέντευξης για το άσυλο. Αντ’ αυτού, οι αιτούντες θα ενημερώνονται σχετικά με τη δυνατότητα υποβολής καταγγελίας στον ΥΘΔ του ελληνικού Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου· και οι αρμόδιοι υπάλληλοι θα αποστέλλουν αναφορά συμβάντος στη διοίκηση του EUAA, η οποία με τη σειρά της ενημερώνει τις ελληνικές αρχές. Ο EUAA τόνισε ότι δεν είχε εντοπίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι εμπόδιζαν τους αιτούντες να αποκαλύψουν τέτοιες εμπειρίες.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

61. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι επαναπροωθήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων.[34] Ο EUAA δεν είναι υπεύθυνος για πιθανές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων που διαπράττονται από την Ελλάδα ή οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος στο οποίο δεν εμπλέκονται. Ωστόσο, ο Οργανισμός δεν μπορεί να αγνοήσει τις ενδείξεις ότι ενδέχεται να σημειώνονται τέτοιες παραβιάσεις. Στο πλαίσιο προηγούμενης έρευνας κατά του Frontex, ο Διαμεσολαβητής είχε ήδη προειδοποιήσει σχετικά με τις σοβαρές νομικές επιπτώσεις και τις επιπτώσεις στη φήμη που μπορεί να έχει η συνέχιση της συνεργασίας με κράτος μέλος υπεύθυνο για παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων [35]. Ο Διαμεσολαβητής υπενθύμισε επίσης (παράγραφος 31) πρόσφατη νομολογία στην οποία το Δικαστήριο έχει δηλώσει σαφώς ότι το καθήκον καλόπιστης συνεργασίας δεν σημαίνει τυφλή εμπιστοσύνη στις ενέργειες ενός κράτους μέλους, αλλά, αντιθέτως, συνεπάγεται την υποστήριξή του για τη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ και τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα [36].

62. Εάν διενεργηθούν σωστά, οι ατομικές συνεντεύξεις με τους αιτούντες άσυλο παρέχουν την ευκαιρία να εντοπιστούν οι παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων που μπορούν να καταγγείλουν, δεδομένης της άμεσης επαφής με τα πιθανά θύματα των εν λόγω παραβιάσεων ή τους εκπροσώπους τους.

63. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι, κατ’ αρχήν, πρέπει να παρέχεται στους αιτούντες άσυλο κάθε δυνατότητα να καταγγέλλουν παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους, μεταξύ άλλων και από το κράτος μέλος. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να καταγράφονται συστηματικά και να διαβιβάζονται στους σχετικούς φορείς εντός του EUAA (συμπεριλαμβανομένου του ΥΘΔ, δεδομένου του ρόλου του βάσει του άρθρου 18 παράγραφος 6 του κανονισμού για τον EUAA), καθώς και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσει το τελευταίο να εκπληρώσει τον ρόλο του ως θεματοφύλακα των Συνθηκών και προστάτη του προϋπολογισμού της ΕΕ, ενσωματώνοντας τις πληροφορίες αυτές στα εποπτικά του καθήκοντα. Η υποχρέωση αυτή απορρέει από την εντολή του EUAA και αντικατοπτρίζει το θετικό καθήκον διασφάλισης της λογοδοσίας για παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων [37].

64. Με βάση την επιθεώρηση των εγγράφων του EUAA και λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων διαδικαστικών αλλαγών που εισήγαγε ο EUAA, η Διαμεσολαβήτρια δεν μπορεί ακόμη να συναγάγει τελικά συμπεράσματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του (μελλοντικού) μηχανισμού κλιμάκωσης. Σημειώνει, ωστόσο, ότι δεν φαίνεται να απαιτείται η υποβολή εκθέσεων στην Επιτροπή. Για τον λόγο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια καλεί τον EUAA, όταν απαντά στη σύστασή της, να της παρέχει ενημέρωση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση του μηχανισμού κλιμάκωσης και τα επόμενα βήματα για την έγκριση και την εφαρμογή του. Για να στηρίξει τον EUAA στην τρέχουσα διαδικασία ανάπτυξης μιας δομημένης και συστηματικής προσέγγισης για τον εντοπισμό, την αναφορά και την κλιμάκωση των παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει δύο σχετικές προτάσεις βελτίωσης κατωτέρω.

65. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει επίσης ότι, στο παρελθόν,[38] ο EUAA είχε εκφράσει την προθυμία του να δημοσιοποιήσει τους κανόνες του για τον τερματισμό ή την αναστολή των αποστολών. Επιβεβαιώνει ότι η διαφάνεια αυτή θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη τόσο στο υφιστάμενο όσο και στο μελλοντικό πλαίσιο υποβολής εκθέσεων και ενθαρρύνει τον EUAA να τηρήσει τη δέσμευσή του.

Συστάσεις

Με βάση την έρευνα σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, η Διαμεσολαβήτρια διατυπώνει τις ακόλουθες τέσσερις συστάσεις προς τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο:

1. Ο EUAA θα πρέπει να διασφαλίζει ότι όλοι οι χειριστές υποθέσεων που συμμετέχουν σε ομάδες υποστήριξης για το άσυλο —δεδομένου ότι είναι πολύ πιθανό να καλέσουν σε συνέντευξη ευάλωτους αιτούντες— λαμβάνουν υποχρεωτική, εξειδικευμένη και τακτική κατάρτιση σχετικά με την τρωτότητα και τα θύματα εμπορίας ανθρώπων. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει να εποπτεύεται από τον EUAA και η αποτελεσματικότητά της θα πρέπει να αξιολογείται τακτικά. Οι απαιτήσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε όλα τα μελλοντικά επιχειρησιακά σχέδια, σε όλες τις τοποθεσίες όπου ο EUAA παρέχει επιχειρησιακή στήριξη που συνεπάγεται άμεση επαφή με τους αιτούντες άσυλο.
2. Τα επιχειρησιακά σχέδια του EUAA θα πρέπει να καθορίζουν σαφώς τα μέτρα για την παραπομπή των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και κάθε άλλου προσώπου που βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση στις αρμόδιες εθνικές αρχές για κατάλληλη βοήθεια.
3. Όσον αφορά το «σημείωμα για τον φάκελο», ο EUAA θα πρέπει να ζητήσει επιβεβαίωση από τις εθνικές αρχές σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων δεικτών τρωτότητας, ιδίως όσον αφορά τα ιατρικά τρωτά σημεία. Εάν ο EUAA δεν είναι ικανοποιημένος με τη συνέχεια που δόθηκε από τις εθνικές αρχές, θα πρέπει να αναφέρει το θέμα στο διοικητικό συμβούλιο.
4. Ο EUAA θα πρέπει να θεσπίσει εσωτερική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένου κεντρικού σημείου επαφής, που θα επιτρέπει σε τρίτους ή αιτούντες να αναφέρουν σφάλματα κατά τη διεξαγωγή συνέντευξης για το άσυλο. Επιπλέον, όταν λαμβάνει ισχυρισμούς ότι διαπράχθηκε τέτοιο σφάλμα, ο EUAA θα πρέπει να αξιολογεί το ζήτημα εγκαίρως. Εάν η υπόθεση εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της ομάδας υποστήριξης του EUAA για το άσυλο, θα πρέπει να ληφθούν αμέσως μέτρα για τη διόρθωση του σφάλματος. Σε περιπτώσεις στις οποίες ο EUAA λαμβάνει γνώση σφάλματος μετά τη διαβίβαση του υλικού που προτείνεται από την ομάδα υποστήριξης για το άσυλο στο GAS (για παράδειγμα στο πλαίσιο QFR), ο EUAA θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται ταχέως στις αρμόδιες εθνικές αρχές και στον αιτούντα, ώστε να μπορούν να ληφθούν δεόντως υπόψη σε επικείμενες διαδικασίες, όπως προσφυγές ή μεταγενέστερες αιτήσεις.

Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο και οι καταγγέλλοντες θα ενημερωθούν για τις συστάσεις αυτές. Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 του καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο αποστέλλει εμπεριστατωμένη γνώμη έως τις 8 Οκτωβρίου 2026.

Προτάσεις βελτίωσης

Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής διατυπώνει τις ακόλουθες δύο προτάσεις βελτίωσης:

1.  Ο EUAA θα πρέπει να δρομολογήσει επανεξέταση του ισχύοντος συστήματος υποβολής εκθέσεων για εικαζόμενες παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το κράτος μέλος υποδοχής, με σκοπό την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και των ανεπαρκειών του. Το αποτέλεσμα θα πρέπει να χρησιμεύσει τόσο για την άμεση βελτίωση του συστήματος, κατά περίπτωση, όσο και για την τεκμηρίωση της ανάπτυξης και της εφαρμογής του μηχανισμού κλιμάκωσης. Μόλις δημιουργηθεί ο μηχανισμός κλιμάκωσης, θα πρέπει να αποσταλούν σαφείς οδηγίες στις ομάδες υποστήριξης για το άσυλο όσον αφορά τις υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων, καθώς και στους προϊσταμένους όσον αφορά τη συστηματική διοχέτευση των εν λόγω εκθέσεων στον μηχανισμό κλιμάκωσης.
2. Ανεξάρτητα από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 18 παράγραφος 6 στοιχείο γ), ο EUAA θα πρέπει να διασφαλίζει ότι, όταν λαμβάνει γνώση πληροφοριών ότι ένα κράτος μέλος στο οποίο δραστηριοποιείται ενδέχεται να παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ ή τον Χάρτη, οι πληροφορίες αυτές κοινοποιούνται στην Επιτροπή. Αυτό θα πρέπει να ισχύει και για τις αναφορές επαναπροωθήσεων.

Teresa Anjinho
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 02/07/2026

 

 

[1] Διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC

[2] Ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση, COM(2015) 240 final, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52015DC0240

[3] Για επισκόπηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων, βλ.: https://asylumineurope.org/reports/country/greece/asylum-procedure/access-procedure-and-registration/reception-and-identification-procedure/

[4] Μέτρο EL-AS 1: Υποστήριξη για το Άσυλο, επιχειρησιακό σχέδιο του EUAA για την Ελλάδα 2022-2024 (όπως ίσχυε κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας), διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EL_OP_amendment_3_FINAL.pdf

[5] Βλ. επιχειρησιακό σχέδιο EUAA-Ελλάδας 2022-2024, τροποποιήσεις 1 και 2, που ίσχυαν κατά τον χρόνο των ανταλλαγών μεταξύ του καταγγέλλοντος και του EUAA: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EL_OP_amendment_rev29032022_Final.pdf &amp· https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EL_OP_amendment_2_FINAL.pdf

[6] Οι επαναπροωθήσεις ορίζονται από τον Ειδικό Εισηγητή των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών ως «διάφορα μέτρα που λαμβάνονται από κράτη τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα οι μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων των αιτούντων άσυλο, να αναγκάζονται με συνοπτικές διαδικασίες να επιστρέψουν στη χώρα από την οποία επιχείρησαν να διασχίσουν ή διήλθαν διεθνή σύνορα χωρίς πρόσβαση σε διεθνή προστασία ή διαδικασίες ασύλου ή να στερηθούν κάθε ατομική αξιολόγηση των αναγκών προστασίας τους, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης». https://www.ohchr.org/en/special-procedures/sr-migrants/report-means-address-human-rights-impact-pushbacks-migrants-land-and-sea

[7] Τα έγγραφα που ελέγχθηκαν θεωρήθηκαν εμπιστευτικά από τον EUAA.

[8] Οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν παραβίαση, ιδίως, των άρθρων 4, 15, 16 και 24 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ όσον αφορά τη διαδικασία ασύλου (οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2013/32/oj/eng), άρθρα 21, 22, 25 της οδηγίας 2013/33/ΕΕ (οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32013L0033) όσον αφορά τις συνθήκες υποδοχής, και το άρθρο 4 της οδηγίας 2011/95/ΕΕ (οδηγία για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2011/95/oj/eng).  

[9] Άρθρο 33 της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων και το πρωτόκολλό της του 1967 (διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.unhcr.org/sites/default/files/2025-02/1951-refugee-convention-1967-protocol.pdf), καθώς και το άρθρο 18 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/char_2012/oj/eng). Επιπλέον, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν περαιτέρω παραβίαση των άρθρων 19, 21 και 41 του Χάρτη.

[10] Σύμφωνα με τον κανονισμό 2021/2303 σχετικά με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο, και ιδίως το άρθρο 57, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[11] Μηχανισμός κλιμάκωσης για την αναφορά παραβιάσεων που διαπράττονται από το κράτος μέλος υποδοχής, ο οποίος θα τροφοδοτεί τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 18 παράγραφος 6 του κανονισμού 2021/2303. 

[12] Το άρθρο 51 του κανονισμού 2021/2303 προβλέπει μηχανισμό καταγγελιών για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων που διαπράττονται από συμμετέχοντες σε επιχειρησιακές δραστηριότητες του EUAA. 

[13] Πρώτη απάντηση του EUAA, https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/228628, σ. 8

[14] Δεύτερη απάντηση του EUAA, https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/228629, σ. 21

[15] Τα άρθρα 57 και 58 του κανονισμού 2021/2303, που αναφέρονται ανωτέρω, διατίθενται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[16] Κατ’ αναλογία, υπόθεση C-679/23 P, απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Δεκεμβρίου 2025, WS κ.λπ. κατά Frontex (Κοινή Επιχείρηση Επιστροφής), σκέψεις 90-134, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:62023CJ0679.

[17] Ειδικότερα, τα άρθρα 14, 15, 16 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ (πρέπει να παρέχονται στους αιτούντες συνθήκες συνέντευξης που να τους επιτρέπουν να παρουσιάσουν πλήρως και διεξοδικά τους λόγους της αίτησής τους, να εγγυώνται την εμπιστευτικότητα και να τους επιτρέπουν να εξηγήσουν τι μπορεί να λείπει ή να είναι ασυνεπές), το άρθρο 4 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ, το άρθρο 25 της οδηγίας 2013/33/ΕΕ (οι χειριστές υποθέσεων θα πρέπει να λαμβάνουν επαρκή κατάρτιση, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ευάλωτη θέση τους, συμπεριλαμβανομένων των αναγκών των θυμάτων βασανιστηρίων, για παράδειγμα) και το άρθρο 24 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ και τα άρθρα 21, 22 και 25 της οδηγίας 2013/33/ΕΕ (οι ευάλωτες ομάδες θα πρέπει να επωφελούνται από ειδικές εγγυήσεις, ώστε να μπορούν να ασκούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους επί ίσοις όροις με τους άλλους αιτούντες. Η τελευταία οδηγία θεσπίζει ορισμένες τέτοιες διασφαλίσεις, συμπεριλαμβανομένης της παύσης της εφαρμογής ταχειών διαδικασιών. Η στήριξη αυτή θα πρέπει επίσης να παρέχεται εάν προκύψει ανάγκη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου.). Να σημειωθεί, επιπλέον, ότι τα θύματα εμπορίας ανθρώπων επωφελούνται από πρόσθετες εγγυήσεις, όπως η απαγόρευση εκτέλεσης αποφάσεων απέλασης εναντίον τους κατά τη διάρκεια της περιόδου περίσκεψης (άρθρο 6 της οδηγίας 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου).

[18] Άρθρα 57 και 58 του κανονισμού ΟΕΕΑ (2021/2303), καθώς και αιτιολογικές σκέψεις 41 και 42, διατίθενται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng. Για πλήρη ανάλυση, βλ. την αξιολόγηση κατωτέρω. 

[19] Ειδικότερα, το άρθρο 6 στοιχεία β) και γ) του κώδικα δεοντολογίας της πρώην Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO), νυν EUAA, νυν τμήμα 6 του κώδικα δεοντολογίας του EUAA. Για πλήρη ανάλυση, βλ. την αξιολόγηση στα σημεία 37 και 38 της παρούσας σύστασης. Ο κώδικας δεοντολογίας της EASO διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EASO%20Code%20of%20Conduct%20-%20Oct16%20.pdf ; Ο κώδικας δεοντολογίας του EUAA διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/2022-06/code_of_conduct_20220617.pdf

[20] Στην απόφασή της επί της καταγγελίας 1139/2018/MDC, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι τα σφάλματα που διέπραξαν οι τότε εμπειρογνώμονες της EASO ενδέχεται να συνέβαλαν στην απέλαση αιτούντος άσυλο, ο οποίος στη συνέχεια φοβήθηκε ότι θα πεθάνει. Η υπόθεση διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/119726

[21] Το άρθρο 24 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ, που αναφέρεται ανωτέρω, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2013/32/oj/eng

[22] Βλέπε σημεία 18-19 της παρούσας σύστασης και σ. 6-8 της δεύτερης απάντησης του EUAA.

[23] Κατ' αναλογία, υπόθεση C-679/23 P, που αναφέρεται ανωτέρω, σκέψεις 107-108, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:62023CJ0679.

[24] Άρθρο 8 παράγραφος 6 του κανονισμού 2021/2303 (κανονισμός ΟΕΕΑ), διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[25] Άρθρο 6 στοιχεία β) και γ) του κώδικα δεοντολογίας της EASO, νυν τμήμα 5 του κώδικα δεοντολογίας του EUAA. Ο κώδικας δεοντολογίας της EASO διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EASO%20Code%20of%20Conduct%20-%20Oct16%20.pdf· Ο κώδικας δεοντολογίας του EUAA διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/2022-06/code_of_conduct_20220617.pdf

[26] Άρθρο 18 παράγραφος 2 στοιχείο ιγ) του κανονισμού 2021/2303 (κανονισμός ΟΕΕΑ), διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[27] Βλέπε ειδικό στόχο 1.2 της στρατηγικής για τα θεμελιώδη δικαιώματα 2024-2028 (EUAA/MB/2024/130): Εφαρμόζονται διαδικασίες για την οργάνωση της επιχειρησιακής και τεχνικής βοήθειας κατά τρόπο που σέβεται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα και συγκεκριμένα το κριτήριο 1.2.2: Τα επιχειρησιακά σχέδια περιλαμβάνουν λεπτομερή και σαφή περιγραφή των υποχρεώσεων του Οργανισμού όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, η οποία αναφέρει: «Σύμφωνα με το άρθρο 18 παράγραφος 2 στοιχείο ιγ) του κανονισμού EUAA, τα επιχειρησιακά σχέδια θα καθορίζουν μέτρα ώστε τα μέλη των ομάδων υποστήριξης για το άσυλο να παραπέμπουν στις αρμόδιες εθνικές αρχές τα πρόσωπα που χρήζουν διεθνούς προστασίας, τα θύματα εμπορίας ανθρώπων, τα παιδιά και κάθε άλλο πρόσωπο που βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση για κατάλληλη βοήθεια. Τα λεπτομερή μέτρα είτε θα διατυπωθούν ρητά ως επιχειρησιακή προϋπόθεση είτε θα αποτελέσουν στόχο συγκεκριμένου εκτελεστικού μέτρου προτεραιότητας. (...).». Η στρατηγική για τα θεμελιώδη δικαιώματα είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/2024-10/mbd_166_2024_fr_strategy_final.pdf

[28] Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι οι κανόνες και οι όροι ανάπτυξης, «συμπεριλαμβανομένων, όπου υπάρχουν, λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τα μέτρα [παραπομπής]» (η υπογράμμιση δική μου) θα είναι διαθέσιμοι σε εσωτερική πλατφόρμα.

[29] Βλ. άρθρα 6, 9, 10 και 11 της απόφασης αριθ. 159 του διοικητικού συμβουλίου του EUAA σχετικά με τη δημιουργία του μηχανισμού καταγγελιών, η οποία διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/2024-10/159_mb_decision_complaints_mechanism.pdf 

[30] Βλ. υπόθεση 1139/2018/MDC, που αναφέρεται ανωτέρω, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/119726

[31] Τμήμα 20 (Υποχρέωση υποβολής εκθέσεων) του κώδικα δεοντολογίας του EUAA που εφαρμόζεται σε όλους τους εμπειρογνώμονες που συμμετέχουν στην ομάδα υποστήριξης για το άσυλο (33/2025)· και πριν από το 2025, άρθρο 19 (Υποβολή εκθέσεων) του κώδικα δεοντολογίας της EASO για τα πρόσωπα που συμμετέχουν σε δραστηριότητες επιχειρησιακής υποστήριξης της EASO. Ο κώδικας της EASO είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/EASO%20Code%20of%20Conduct%20-%20Oct16%20.pdf ; ο κωδικός EUAA στη διεύθυνση https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/2022-06/code_of_conduct_20220617.pdf  

[32] Άρθρο 4 του κανονισμού 2021/2303, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[33] Άρθρο 18 παράγραφος 6 στοιχείο γ) του κανονισμού 2021/2303, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng

[34] Σε δύο αποφάσεις του 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εντόπισε ισχυρές ενδείξεις συστηματικής πρακτικής επαναπροωθήσεων από τις ελληνικές αρχές, στην περιοχή του ποταμού Έβρου (A.R.E κατά Ελλάδας, προσφυγή αριθ. 15783/21, απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2025, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-240242%22]}, καθώς και από τα νησιά του Αιγαίου στα οποία δραστηριοποιούνται οι καταγγέλλοντες (G.R.J. κατά Ελλάδας, προσφυγή αριθ. 15067/21, απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2025, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-243431%22]}).

[35] Βλ. απόφαση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις του στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά την έρευνα και διάσωση στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων θαλάσσιας επιτήρησης, ιδίως το ναυάγιο της Adriana, OI/3/2023/MHZ, παράγραφοι 71-78, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/182665

[36] Απόφαση στην προαναφερθείσα υπόθεση C-679/23 P, σκέψεις 107-108, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:62023CJ0679

[37] Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 του κανονισμού ΟΕΕΑ (διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/2303/oj/eng), ο Οργανισμός έχει ευρύτερη θετική υποχρέωση —που ορίζεται στην εντολή του— να συμβάλει στη διασφάλιση της αποτελεσματικής και ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης για το άσυλο στα κράτη μέλη κατά τρόπο που να σέβεται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα.

[38] Καταληκτικό σημείωμα σχετικά με τη στρατηγική πρωτοβουλία της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο Οργανισμός της ΕΕ για το Άσυλο συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις του στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων και διασφαλίζει τη λογοδοσία για πιθανές παραβιάσεις (SI/4/2022/MHZ), διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/closing-note/en/166550