Teideal an cháis: An chaoi a n-áirithíonn Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide (EISMEA) agus an Coimisiún Eorpach go bhfuil úsáid na hintleachta saorga (IS) ag saineolaithe seachtracha comhoiriúnach lena gcúraimí mar mheastóirí ar iarratais ar chistí Fís

Dáta: Dé Luain, an 23 Márta 2026

Cruinniú in Ard-Stiúrthóireacht an Taighde agus an Champa; Oifig na Nuálaíochta

I láthair 

An Coimisiún Eorpach

• Ceann na Rannóige Gearán agus Dlíthíochta. AS RTD.H1. An Chomhsheirbhís Tacaíochta Dlí (CLSS)

• Oifigeach Dlí, AS RTD.H1. CLSS

• Cúntóir Riaracháin, AS RTD.H1. CLSS

• Anailísí Beartais, REGIO.G1 

• Oifigeach Dlí, REGIO.B4

Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide (EISMEA)

• Foireann Dlí Ceann Foirne, EISMEA.Team.C-Foireann Dlíthiúil

• Bainisteoir Dlí, EISMEA.Team.C-Dlíthiúil

• Comhairleoir Dlí, EISMEA.Team.C-Dlíthiúil

An tOmbudsman Eorpach:

• Tanja EHNERT, Comhordaitheoir Fiosrúchán 

• Michał KRAJEWSKI, Oifigeach Fiosrúchán

• José Luis da MOTA FLORES, Fiosrúcháin Oiliúnaí

Cuspóir na cigireachta ar dhoiciméid agus ar chruinnithe 

D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán maidir leis an gcaoi a n-áirithíonn EISMEA agus an Coimisiún go bhfuil úsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí (IS) ag saineolaithe seachtracha atá ar conradh chun meastóireacht a dhéanamh ar thograí le haghaidh cistiú AE comhoiriúnach lena gcúraimí mar mheastóirí. Ba é cuspóir an chruinnithe go mbaileodh foireann fiosrúcháin an Ombudsman faisnéis agus soiléirithe maidir leis na rialacha is infheidhme ina leith sin agus maidir leis na modhanna chun faireachán a dhéanamh ar cé acu a chomhlíontar nó nach gcomhlíontar na rialacha sin sa chleachtas. Sholáthair EISMEA agus an Coimisiún, mar a iarradh, roinnt soiléirithe don Ombudsman roimh an gcruinniú agus roinn siad na doiciméid ábhartha le foireann fiosrúcháin an Ombudsman.

Réamhrá agus faisnéis nós imeachta 

Chuir foireann fiosrúcháin an Ombudsman iad féin i láthair, ghabh siad buíochas leis an gCoimisiún agus le hionadaithe EISMEA as bualadh leo agus leag siad amach cuspóir an chruinnithe. 

Leag siad amach an creat dlíthiúil a bhfuil feidhm aige maidir le cruinnithe arna dtionól ag an Ombudsman, go háirithe, nach nochtfadh an tOmbudsman aon fhaisnéis a shainaithin an Coimisiún agus EISMEA mar fhaisnéis rúnda, don ghearánach ná d’aon duine eile lasmuigh d’Oifig an Ombudsman, gan toiliú a fháil roimh ré ón gCoimisiún agus ó EISMEA.^[1]

Mhínigh an fhoireann fiosrúcháin go dtarraingeoidís suas dréacht-tuarascáil ar an gcruinniú a bheadh le seoladh chuig an gCoimisiún agus chuig EISMEA chun a áirithiú go raibh an t-ábhar cruinn agus iomlán ó thaobh fíoras de. Chuirfí bailchríoch ar thuarascáil an chruinnithe ansin, chuirfí san áireamh sa chomhad í agus chuirfí ar fáil don ghearánach í. Ní chuirfí aon fhaisnéis rúnda san áireamh sa tuarascáil ná ní sholáthrófaí ar shlí eile í don ghearánach ná d’aon tríú páirtí.

Faisnéis a mhalartaítear 

Faisnéis chúlra 

Thug ionadaithe an Choimisiúin réamhrá gearr chun míniú a thabhairt ar an bpróiseas chun meastóireacht a dhéanamh ar thograí a cuireadh isteach faoin gclár Fís Eorpach. Mhínigh an Coimisiún go bhfuil an próiseas dírithe ar ‘shármhaitheas’, ‘tionchar’ agus ‘cáilíocht agus éifeachtúlacht an chur chun feidhme’ agus, chun cáilíocht agus iontaofacht na measúnuithe a áirithiú, go bhfuil roghnú na dtograí bunaithe ar an meastóireacht a dhéanann saineolaithe seachtracha neamhspleácha cáilithe. Is iondúil go gcuirtear tús leis an bpróiseas le seiceáil inghlacthachta agus incháilitheachta, agus ina dhiaidh sin leithdháiltear na tograí a chuirtear isteach ar mheastóirí saineolaithe seachtracha neamhspleácha chun meastóireacht a dhéanamh orthu. 

Sula gcuirtear tús leis an bpróiseas meastóireachta, cuirtear na meastóirí ar an eolas faoi na próisis agus na nósanna imeachta meastóireachta, ábhar na dtopaicí atá á mbreithniú, an gá atá le meastóireacht a dhéanamh ar thograí mar a cuireadh isteach iad, seachas a n-acmhainneacht i gcás ina ndéanfaí athruithe áirithe. Cuirtear saineolaithe seachtracha ar an eolas freisin faoi théarmaí a gconarthaí (rúndacht, neamhchlaontacht, coinbhleachtaí leasa, cúraimí a chur i gcrích, pionóis as neamhchomhlíonadh, etc.). 

Is iondúil go ndéanann coiste meastóireachta (‘an painéal’) meastóireacht ar thograí, ar coiste é atá comhdhéanta de thriúr saineolaithe seachtracha neamhspleácha ar a laghad agus a ndéantar athbhreithniú deiridh air ina dhiaidh sin

arna stiúradh ag an bpainéal. Féadfaidh breathnóirí neamhspleácha an próiseas meastóireachta a leanúint freisin. Ag deireadh na meastóireachta, cuireann an tÚdarás Deonúcháin an liosta rangaithe deiridh agus liosta na n-iarratas atá beartaithe ar mhaoiniú ar fáil. Chuir ionadaithe an Choimisiúin i dtábhacht go bhfuil an próiseas dúshlánach toisc go mbaineann sé le meastóireacht a dhéanamh ar fhaisnéis fhairsing chasta ó ghníomhaithe éagsúla, rud a éilíonn go leor iarrachta chun aonfhoirmeacht na meastóireachtaí a áirithiú.

Measúnú riosca arna dhéanamh ag EISMEA maidir le húsáid IS tríú páirtí ag saineolaithe seachtracha

Dúirt ionadaithe EISMEA go bhfuil siad ar an eolas faoi ábhair imní iarratasóirí a bhaineann le húsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí ag saineolaithe seachtracha, lena n-áirítear an riosca a d’fhéadfadh a bheith ann go nochtfaí sonraí teicniúla agus gnó atá sna tograí, chomh maith le sonraí pearsanta. 

Mar sin féin, d’admhaigh EISMEA gur féidir le huirlisí intleachta saorga tríú páirtí a bheith úsáideach le haghaidh cúraimí coimhdeacha áirithe, lena n-áirítear le haghaidh eagarthóireacht teanga agus stíle, rud a chuidíonn le roinnt saineolaithe a dtuairimí casta a chur in iúl ar bhealach níos soiléire. Sa chomhthéacs sin agus ag tabhairt dá haire nach raibh forálacha maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga i gconradh na saineolaithe ag an am, níor rialaigh EISMEA go sainráite ar dtús úsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí ag saineolaithe seachtracha, ach thug sé treoir dóibh conas uirlisí intleachta saorga a úsáid go freagrach. Ó shin i leith, tá feabhas foriomlán tagtha ar cháilíocht na mbarúlacha ó shaineolaithe, go háirithe ó thaobh teanga agus stíle de, rud a chuidíonn leis na hiarratasóirí toradh na meastóireachtaí a thuiscint.

Thug ionadaithe EISMEA dá n-aire go ndearna siad measúnú riosca maidir le húsáid IS sna cláir éagsúla a bhainistíonn siad. Gach bliain, déanann gach roinn EISMEA measúnú ar an riosca a bhaineann leis an intleacht shaorga a bhíonn rompu agus a gcúraimí á gcomhlíonadh acu. 

Ina theannta sin, ní bhfuair EISMEA ach fíorbheagán gearán in 2024 maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí ag saineolaithe seachtracha. Ó shin i leith, tá nuashonrú leanúnach déanta ag EISMEA ar a fhaisnéisiú éigeantach inmheánach féin do mheastóirí saineolaithe, atá bunaithe ar fhaisnéisiú caighdeánach an Choimisiúin do mheastóirí saineolaithe seachtracha Fís Eorpach, agus ina bhfuil treoracha sonracha anois maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga. Ag an am céanna, tá nuashonrú déanta ag EISMEA freisin ar a threoir inmheánach do gach aonad agus clár maidir le conas gearáin a bhaineann leis an intleacht shaorga a láimhseáil. 

Rialacha maidir le húsáid IS ag meastóirí saineolacha

Dúirt ionadaithe EISMEA go bhfuil na rialacha maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí ag saineolaithe seachtracha sa tsamhailchonradh do shaineolaithe agus san iarscríbhinn a ghabhann leis lena leagtar síos ‘Cód Iompair’^[2]. 

D’fhorbair an Coimisiún na doiciméid sin ar ‘leibhéal corparáideach’, rud a chiallaíonn go bhfuil siad infheidhme ar fud chláir agus nósanna imeachta an Aontais atá á mbainistiú ag an gCoimisiún, agus ní hamháin maidir leo siúd atá á mbainistiú ag EISMEA. 

Leanann an Coimisiún d’fhaireachán a dhéanamh ar fhorbairtí sa réimse sin agus, i gcás inar gá, déanann sé a threoraíocht agus a dhoiciméid a oiriúnú chun a áirithiú go leanfaidh cleachtais mheastóireachta de bheith láidir, cothrom agus iontaofa.

Sa chomhthéacs sin, cuireann EISMEA na doiciméid chorparáideacha i bhfeidhm de réir analaí maidir le cláir uile an Aontais atá á mbainistiú ag an nGníomhaireacht.

Phléigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman agus ionadaithe an Choimisiúin agus EISMEA na rialacha is infheidhme atá sna doiciméid thuasluaite, eadhon (i) nach mór do na saineolaithe a bheith freagrach i gcónaí as a n-athbhreithnithe, (ii) nach féidir leo uirlisí intleachta saorga tríú páirtí a úsáid ach amháin le haghaidh cúraimí coimhdeacha, faoina bhfreagracht iomlán, agus nach mór aon úsáid den sórt sin a dhoiciméadú agus a chur ar fáil don údarás conarthach arna iarraidh sin, agus (iii) nach mór dóibh a bheith freagrach i gcónaí as faisnéis rúnda a chosaint, lena n-áirítear sonraí pearsanta agus uirlisí intleachta saorga á n-úsáid acu (i gcás ina gceadaítear sin go heisceachtúil). 

Shoiléirigh ionadaithe EISMEA go bhfuil comhlíonadh chonradh saineolaithe na samhla corparáidí, an Chóid Iompair, agus na faisnéise a chuirtear ar fáil le linn na seisiún faisnéise éigeantach do shaineolaithe seachtracha. Tá siad faoi dhliteanas conarthach i gcás aon sárú ar na rialacha de réir a gconartha saineolaithe sínithe.

Shoiléirigh ionadaithe an Choimisiúin a thuilleadh gur tugadh Cód Iompair an chonartha samhla saineolaithe cothrom le dáta an 15 Nollaig 2025 chun soiléiriú a dhéanamh ar na coinníollacha maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga ag saineolaithe ³. Áiríodh na rialacha thuas sa chonradh saineolaithe freisin mar gheall ar ghearáin ó iarratasóirí maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga tríú páirtí ag meastóirí saineolacha a fuarthas in 2024. Dá bhrí sin, ní raibh siad i bhfeidhm go foirmiúil fós le linn an mheasúnaithe ar thogra an ghearánaigh, as ar eascair an fiosrúchán sin.

Dúirt ionadaithe EISMEA freisin, i gcomhréir le Cód Iompair an chonartha samhla saineolaithe, nach mór do shaineolaithe seachtracha fianaise a sholáthar don údarás deonúcháin maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga arna iarraidh sin. Dá bhrí sin, iarrann EISMEA an fhianaise sin go háirithe nuair a thaisctear gearán maidir le húsáid uirlis IS tríú páirtí, rud nár tharla, go dtí seo, ach cúpla uair. 

Ar leibhéal an Choimisiúin, bhí roghanna eile á bplé go hinmheánach freisin, amhail ceangal a chur ar shaineolaithe seachtracha úsáid uirlisí intleachta saorga a dhearbhú go réamhghníomhach, agus a n-athbhreithnithe ar thograí á gcur isteach acu, agus ní hamháin i gcás gearáin ina dhiaidh sin. Measadh, áfach, go mbeadh gá le líon mór doiciméad breise a thaifeadadh agus a fhíorú dá gceanglófaí dearbhuithe maidir le haon úsáid réamhghníomhach a bhaintear as IS. Bheadh ar an riarachán inniúil acmhainní suntasacha a leithdháileadh ar an gcúram breise sin, ós rud é go nglacann saineolaithe seachtracha páirt in go leor cláir éagsúla de chuid an Aontais atá á mbainistiú ní hamháin ag EISMEA, ach ag an gCoimisiún freisin, chomh maith le gníomhaireachtaí feidhmiúcháin eile.

D’fhiafraigh an fhoireann fiosrúcháin ar bhreithnigh EISMEA agus an Coimisiún ceistneoir simplí a thabhairt isteach ina bhféadfadh na saineolaithe seachtracha taifead réamhghníomhach a dhéanamh ar cé acu a bhain nó nár bhain siad úsáid as uirlisí intleachta saorga tríú páirtí, cé na huirlisí intleachta saorga go díreach, agus cén cúram coimhdeach a bhí orthu, agus barúlacha gearra breise a thabhairt dá mba ghá. 

D’fhreagair an Coimisiún agus ionadaithe EISMEA go mbeadh acmhainní suntasacha ag teastáil chun córas den sórt sin a thabhairt isteach fiú, ós rud é go mbeadh acmhainní suntasacha ag teastáil ón gCoimisiún agus ó ghníomhaireachtaí feidhmiúcháin ar an iomlán

³ Soláthraíonn an leagan nua faoi:

Pointe 1.3: “(...). Ní fhéadfar uirlisí intleachta saorga a úsáid ach amháin chun críoch coimhdeach amháin, faoina bhfreagracht iomlán, agus ní mór aon úsáid den sórt sin a dhoiciméadú agus a chur ar fáil don údarás conarthach arna iarraidh sin dó’. Pointe 3. Rúndacht. ‘Tá feidhm ag na hoibleagáidí rúndachta freisin agus uirlisí intleachta saorga á n-úsáid (i gcás ina gceadaítear sin go heisceachtúil).’ 

Pointe 4. ‘Ní mór oibleagáidí cosanta sonraí a urramú freisin agus uirlisí intleachta saorga á n-úsáid (i gcás ina gceadaítear sin go heisceachtúil).’

na mílte tograí a chuirtear isteach a fháil, ar tograí iad a ndéanann triúr saineolaithe neamhspleácha ar a laghad meastóireacht orthu ina n-aonar. 

Doiciméadacht maidir le húsáid uirlisí intleachta saorga ag meastóirí saineolacha

D’fhiafraigh an fhoireann fiosrúcháin conas a chuirtear soláthar an Chóid Iompair maidir leis an doiciméadacht ar úsáid uirlisí intleachta saorga ag saineolaithe seachtracha i bhfeidhm. De réir na forála ábhartha, ‘ní fhéadfar uirlisí intleachta saorga a úsáid ach amháin chun críoch coimhdeach agus faoi fhreagracht iomlán an tsaineolaí; ní mór a n-úsáid a dhoiciméadú go hiomchuí agus a chur ar fáil don údarás conarthach arna iarraidh sin dó’ (agus gannlíne curtha leis). 

Thairis sin, d’fhiafraigh an fhoireann fiosrúcháin an bhfuil rialacha sonracha i bhfeidhm maidir le foirm agus ábhar beacht dhoiciméadacht bheacht na saineolaithe seachtracha féin maidir leis an úsáid a bhaineann siad as uirlisí intleachta saorga tríú páirtí, ós rud é gur cosúil nach soláthraítear an fhaisnéis phraiticiúil sin sa Chód Iompair ná sna seisiúin faisnéise do shaineolaithe a chomhroinntear leis an bhfoireann fiosrúcháin.

D’fhreagair ionadaithe an Choimisiúin go bhfuil go leor bealaí ann chun doiciméadacht den sórt sin a ullmhú, ach bealach amháin a d’fhéadfadh a bheith ann ná dhá leagan den athbhreithniú saineolach a choinneáil, is é sin, leagan amháin roimhe sin agus leagan eile tar éis eagarthóireacht a dhéanamh le huirlisí intleachta saorga. D’fhágfadh sé sin go bhféadfaí comparáid a dhéanamh, más gá, mar fhianaise shoiléir gur ullmhaigh an saineolaí an leagan tosaigh den athbhreithniú gan uirlisí intleachta saorga a úsáid. Mar sin féin, níl an fhoirm seo éigeantach, agus is féidir bealaí éagsúla a bheith ann chun an doiciméadacht a choinneáil. Shoiléirigh ionadaithe EISMEA go gcuirtear tuilleadh faisnéise ina leith sin ar fáil ó bhéal do na saineolaithe le linn a n-oiliúna éigeantaí (faisnéisiú saineolaithe), mar fhreagairt ar a gceisteanna sonracha.

Tabhairt i gcrích an chruinnithe

Ghabh foireann fiosrúcháin an Ombudsman buíochas ansin le hionadaithe an Choimisiúin agus EISMEA as a gcuid ama agus as na mínithe agus na doiciméid a cuireadh ar fáil, agus tháinig deireadh leis an gcruinniú.

An Bhruiséil, 16 Meitheamh 2026

[1] Airteagal 4.8 d’Fhorálacha Cur Chun Feidhme an Ombudsman Eorpaigh.

[2] Is féidir teacht ar an ‘Samhailchonradh Saineolaithe’ agus ar an ‘Cód Saineolaithe Iompair’ ag an Tairseach ‘Cistiú & Campa’ de chuid an Aontais; Tairiscintí, faoin Roinn: ‘Oibrigh mar shaineolaí’.