Achtergrond van de klacht

1. De Eurogroep is een informeel orgaan waarin de ministers van Financiën van de EU-lidstaten die deel uitmaken van de eurozone (de “eurozone”) bijeenkomen om kwesties in verband met het economisch beleid van de eurozone te bespreken. Dit omvat kwesties zoals postprogrammatoezicht op landen van de eurozone die financiële bijstand hebben ontvangen of ontwerpbegrotingsplannen van de lidstaten.

2. Gezien de verstrekkende gevolgen van het economisch beleid van de eurozone voor de burgers, is de transparantie van de Eurogroep van bijzonder belang. Burgers moeten in staat zijn om te weten hoe dit beleid wordt opgesteld en hoe beslissingen worden genomen die van invloed zijn op hun dagelijks leven.

3. De vergaderingen van de Eurogroep worden voorbereid door drie voorbereidende instanties, het Economisch en Financieel Comité (EFC), het Comité voor de economische politiek (EPC) en de Eurogroepwerkgroep (EWG). Terwijl het EFC en het EPC, die adviesorganen van de Raad zijn, voornamelijk secretariaatsondersteuning bieden, is de EWG, een speciale samenstelling van het EFC die uitsluitend bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten van de eurozone, in de eerste plaats verantwoordelijk voor de voorbereiding van de besprekingen van de Eurogroep. Een grotere transparantie van de EWG zou geïnteresseerde en betrokken leden van het publiek in staat stellen het werk van dit belangrijke orgaan te onderzoeken en mogelijk te helpen verbeteren.

4. Ondanks hun invloedrijke rol was er tot voor kort slechts een zeer beperkte proactieve transparantie over het werk van deze drie voorbereidende instanties. De steun die zij aan de Eurogroep verlenen, was grotendeels onbekend.

5. De Ombudsman stelde de kwestie van het gebrek aan transparantie van het EFC, het EPC en de EWG voor het eerst in 2016 aan de orde in het kader van een strategisch initiatief waarin werd gekeken naar de transparantie van de Eurogroep in het algemeen.^[1] Sindsdien was er weinig vooruitgang geboekt met betrekking tot de transparantie van deze drie organen. Dit ondanks het feit dat de Commissie in mei 2017 opmerkte dat de voltooiing van de economische en monetaire unie meer transparantie vereist over wie wat en wanneer beslist op elk bestuursniveau ^[2].

6. De Ombudsman is van mening dat de transparantie van het voorbereidende werk van het EFC, de EPC en de EWG noodzakelijk is voor de burgers om een beter inzicht te krijgen in de processen die gepaard gaan met de vorming van het economisch beleid van de eurozone, die - zoals hierboven vermeld - verstrekkende gevolgen voor hen hebben.

7. De Ombudsman startte daarom in mei 2019 een strategisch onderzoek naar de transparantie van deze drie organen.

Het strategisch onderzoek

8. Dit strategisch onderzoek was voornamelijk gericht op de wijze waarop de Raad en de Commissie verzoeken om toegang van het publiek tot documenten ^[3] met betrekking tot de werkzaamheden van de Eurogroep en haar drie voorbereidende instanties hebben behandeld die de Raad en de Commissie sinds februari 2016 (toen de Eurogroep proactieve transparantiemaatregelen heeft vastgesteld) hadden ontvangen.

9. Op respectievelijk 9 juli en 15 juli 2019 had het onderzoeksteam van de Ombudsman een ontmoeting met vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie en besprak het de kwestie om een beter inzicht te krijgen in de wijze waarop de twee instellingen de EU-regels inzake de toegang van het publiek tot documenten betreffende de Eurogroep, het EFC, het EPC en de EWG toepassen. Het onderzoeksteam verzamelde ook informatie over de proactieve publicatie van relevante documenten door de Raad en de Commissie.

10. In het kader van deze vergaderingen verstrekten de instellingen het onderzoeksteam kopieën van alle relevante verzoeken om toegang van het publiek tot documenten, van hun antwoorden aan de verzoekers en van de gevraagde documenten, alsook kopieën van alle relevante documenten die proactief door de Raad openbaar worden gemaakt.

11. In september 2019 besloot de Eurogroep verdere stappen te ondernemen om de transparantie van haar besprekingen en de werkzaamheden van de werkgroep te vergroten. Wat de Eurogroep zelf betreft, werd besloten een onlineregister van openbaar beschikbare documenten van de Eurogroep op te zetten om de toegang van burgers tot informatie te vergemakkelijken. De Eurogroep heeft ook besloten meer informatie te verstrekken over het recht van burgers om documenten op te vragen die in het bezit zijn van het secretariaat-generaal van de Raad.

Overzicht van de verstrekte informatie

12. Sinds februari 2016 hebben de Raad en de Commissie in totaal 52 verzoeken ontvangen om toegang van het publiek tot documenten die relevant waren voor dit strategische onderzoek. Tot de documenten waartoe om toegang van het publiek was verzocht, behoorden:

•  ontwerpwerkprogramma's van de Eurogroep, opgesteld door de EWG;
•  adviezen, brieven, (ontwerp)verslagen en documenten van het EPC en het EFC over onder meer de versterking van de economische governance in de EU;
•  notulen van de vergaderingen van het EFC, de EWG en de Eurogroep;
•  ontwerpagenda's van de vergaderingen van het EFC;
•  de werkmethoden van de Eurogroep,
•  adviezen van de Commissie, en
•  Verklaringen van de Eurogroep.

13. Het overgrote deel van de door de Commissie ontvangen verzoeken had betrekking op documenten die eerder openbaar waren gemaakt. Dit was niet het geval voor veel van de verzoeken die de Raad ontving. De Raad legde uit dat dit te wijten was aan het feit dat de documenten in deze verzoeken om toegang dateren van vóór het transparantie-initiatief van de Eurogroep van 2016. Sommige van de bij de Commissie ingediende verzoeken hadden ook betrekking op hetzelfde(e) document(en).

14. De Raad had de meeste verzoekers volledige of gedeeltelijke toegang verleend tot de door hen gevraagde documenten en de Commissie had alle verzoekers, op twee na, volledige toegang van het publiek verleend.

15. Alle verzoeken om toegang van het publiek werden door de Raad en de Commissie binnen de gestelde termijnen behandeld, met uitzondering van zeer weinig gevallen waarin de betrokken instelling met een vertraging van één of twee dagen antwoordde.

16. Wat proactieve transparantie betreft, hebben de Raad en de Commissie uitgelegd dat bepaalde documenten in verband met vergaderingen van de Eurogroep, zoals geannoteerde ontwerpagenda’s, opmerkingen van de voorzitter, verklaringen van de Eurogroep en samenvattende brieven, na deze vergaderingen op een speciale webpagina op de website van de Raad worden gepubliceerd.^[4] Andere documenten over de werkzaamheden van de Eurogroep worden in het onlineregister van de Raad gepubliceerd indien zij als basis voor zijn eigen werkzaamheden dienen, zoals ontwerpbegrotingsplannen van de lidstaten of relevante mededelingen van de Commissie. Daarnaast worden bepaalde documenten die door de EWG, het EPC of het EFC worden opgesteld (bijvoorbeeld documenten die betrekking hebben op adviezen over ontwerpbegrotingsplannen, thematische besprekingen of postprogrammatoezicht op landen van de eurozone die financiële steun hebben ontvangen) ook op de website van de Commissie gepubliceerd ^[5].

Beoordeling door de Ombudsman

17. De Ombudsman prijst zowel de Raad als de Commissie voor de wijze waarop zij de door haar geïnspecteerde verzoeken om toegang van het publiek hebben behandeld. Beide instellingen hebben verzoekers in het algemeen tijdig geantwoord en in de overgrote meerderheid van de gevallen hebben zij het publiek toegang verleend.

18. Wat de weinige gevallen betreft waarin de toegang geheel of gedeeltelijk werd geweigerd, hebben bovendien slechts enkele verzoekers om herziening van het besluit verzocht. Dit wijst erop dat bijna alle verzoekers tevreden waren met het resultaat van hun verzoek en, wanneer de toegang werd geweigerd, met de redenering van de instelling.

19. Wat proactieve transparantie betreft, merkt de Ombudsman op dat sommige belangrijke documenten in verband met vergaderingen van de Eurogroep, zoals de notulen van deze vergaderingen (“samenvattingsbrieven”) of verklaringen van de Eurogroep, proactief openbaar worden gemaakt. Zij moedigt de Raad en de Commissie, alsook de Eurogroep zelf, aan om verdere stappen in deze richting te zetten, zodat zoveel mogelijk informatie proactief beschikbaar wordt gesteld.

20. Het plan om een onlineregister van openbaar beschikbare documenten van de Eurogroep op te zetten om de toegang van burgers tot informatie te vergemakkelijken, is welkom, evenals het besluit om meer informatie te verstrekken over het recht van burgers om documenten op te vragen die in het bezit zijn van het secretariaat-generaal van de Raad.

21. Wat de relevante vergaderingen van het EFC, de EPC en de EWG betreft, neemt de Ombudsman nota van de verbeteringen die onlangs in het herziene transparantiebeleid van de Eurogroep ^{zijn aangebracht. [6]} De Eurogroep kwam onder meer het volgende overeen:

•  de webpagina van de EWG te verbeteren door meer informatie te verstrekken over de functies, het lidmaatschap en de voormalige voorzitters van de EWG;
•  de data bekend te maken waarop de EWG bijeenkomt, en
•  de (niet-geannoteerde) ontwerpagenda’s van de vergaderingen van de Eurogroep, die de EWG goedkeurt, enkele dagen vóór de vergaderingen van de Eurogroep bekend te maken.

22. Gelet op deze recente inspanningen sluit de Ombudsman nu dit strategisch onderzoek af. Zij zal blijven toezien op de mate van transparantie rond de drie voorbereidende instanties die de werkzaamheden van de Eurogroep ondersteunen.

Conclusie

De Ombudsman sluit dit strategisch onderzoek af met de volgende conclusie:

Er zijn in dit stadium geen verdere onderzoeken gerechtvaardigd.

De Raad en de Commissie zullen van dit besluit in kennis worden gesteld.

Emily O'Reilly

Europese Ombudsman

Straatsburg, 03/12/2019

[1] Ga voor meer informatie naar: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/48285.

[2] Discussienota van de Commissie over de verdieping van de economische en monetaire unie, COM(2017) 291 van 31 mei 2017: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/reflection-paper-emu_en.pdf.

[3] Krachtens Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[4] Zie: https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/eurogroup/ (de documenten zijn beschikbaar via het vergaderrooster in het gedeelte van de desbetreffende vergadering.)

[5] De volledige verslagen van de bijeenkomsten van de Ombudsman met de Raad en de Commissie zijn te vinden op:

https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/53933.

[6] Zie https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/122230.