Το ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων είναι γερμανός πολίτης ο οποίος κατήγγειλε την εικαζόμενη παράλειψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διερευνήσει την καταγγελία του για παράβαση κατά της Γερμανίας, η οποία αφορούσε μη εγκεκριμένα κατασκευαστικά έργα σε περιοχή που προστατεύεται από την οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου (εφεξής «οδηγία για τους οικοτόπους» ή «οδηγία»)[1].

2. Στις 20 Οκτωβρίου 2010, ο καταγγέλλων απέστειλε επιστολή στην Επιτροπή για να την ενημερώσει σχετικά με αυτό που θεωρούσε μη επιτρεπόμενες κατασκευαστικές εργασίες στις όχθες του ποταμού Lower Havel στο Βραδεμβούργο και τη Σαξονία, περιοχή προστατευόμενη βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους. Υποστήριξε ότι, σύμφωνα με την οδηγία για τους οικοτόπους, το γεγονός ότι οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν σε προστατευόμενη περιοχή και είχαν επιπτώσεις στα προστατευόμενα είδη σήμαινε ότι θα έπρεπε να είχε διενεργηθεί κατάλληλη εκτίμηση επιπτώσεων.

3. Στις 14 Ιουλίου 2011, η Επιτροπή ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα ότι οι εν λόγω εργασίες αποτελούσαν μέρος ενός έργου για την αποκατάσταση της φυσικής κοίτης του ποταμού. Επομένως, συνδέονταν άμεσα με τη διαχείριση του τόπου και, ως εκ τούτου, η υποχρέωση που επιβάλλει το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας για τους οικοτόπους δεν είχε εφαρμογή. Επιπλέον, οι επιπτώσεις του έργου είχαν εξεταστεί λεπτομερώς στο αναπτυξιακό σχέδιο. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή αποφάσισε να θέσει την υπόθεση στο αρχείο.

4. Ο καταγγέλλων απάντησε ότι ο κύριος του έργου δεν συμμετείχε στη διαχείριση του τόπου και ότι, εάν οι κύριοι του έργου θεωρούνταν μέρος της διαχείρισης ενός τόπου, το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας για τους οικοτόπους θα καθίστατο άνευ αντικειμένου. Ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε εγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης για την εν λόγω περιοχή και ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί ανάλυση του κατά πόσον οι εργασίες θα επηρέαζαν δυσμενώς τα προστατευόμενα είδη ή τον τόπο. Το σχέδιο ανάπτυξης που εκπόνησε μια γερμανική περιβαλλοντική ΜΚΟ παρέλειψε να αναφέρει ορισμένα απειλούμενα είδη στην περιοχή. Ως εκ τούτου, ο καταγγέλλων θεώρησε ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε διερευνήσει διεξοδικότερα την καταγγελία του για παράβαση.

5. Ειδικότερα, ο καταγγέλλων αμφέβαλε κατά πόσον τα κατασκευαστικά έργα θα μπορούσαν να υλοποιηθούν σε προστατευόμενες περιοχές χωρίς κατάλληλη μελέτη εκτίμησης επιπτώσεων και κατά πόσον θα μπορούσαν να εφαρμοστούν διαφορετικά πρότυπα σε διαφορετικούς φορείς ανάπτυξης έργων. Ο καταγγέλλων υπογράμμισε ότι οι κατασκευαστικές εργασίες αποτελούσαν μέρος ενός έργου που θα κατέστρεφε τους λειμώνες που αποτελούσαν το 80 % του τόπου, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τη βιοποικιλότητά του.

6. Στις 7 Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή απάντησε ότι ουδέποτε δήλωσε ότι ο κύριος του έργου εντασσόταν στη διαχείριση του τόπου, αλλά ότι οι εργασίες εντάσσονταν στο σχέδιο διαχειρίσεως και αναπτύξεως και ότι, ως εκ τούτου, δεν συνέτρεχε λόγος εκτιμήσεως βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων. Επιπλέον, επισήμανε ότι τα αποτελέσματα του σχεδίου είχαν εξεταστεί λεπτομερώς στο αναπτυξιακό σχέδιο. Αναγνώρισε ότι τα κράτη μέλη έπρεπε να διασφαλίσουν ότι ένα έργο δεν θα οδηγούσε σε υποβάθμιση ή διατάραξη των οικοτόπων στην περιοχή, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας. Ωστόσο, δεν υπήρξε τέτοια επιδείνωση στην υπό κρίση υπόθεση.

Επί του αντικειμένου της έρευνας

7. Ο καταγγέλλων υπέβαλε τον ακόλουθο ισχυρισμό και ισχυρισμό.

Ισχυρισμός

Η Επιτροπή παρέλειψε να εξετάσει δεόντως την καταγγελία του σχετικά με μη εγκεκριμένη κατασκευή σε τόπο προστατευόμενο βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους.

Διεκδίκηση

Η Επιτροπή θα πρέπει να χειρίζεται δεόντως την καταγγελία.

Η έρευνα

8. Ο καταγγέλλων υπέβαλε την καταγγελία του στις 29 Νοεμβρίου 2011. Στις 14 Δεκεμβρίου 2011, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής του ζήτησε να παράσχει ορισμένες διευκρινίσεις και ελλείποντα έγγραφα, όπως έπραξε ο καταγγέλλων στις 19 Ιανουαρίου 2012.

9. Στις 22 Φεβρουαρίου 2012, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει γνώμη σχετικά με τον ανωτέρω ισχυρισμό και ισχυρισμό.

10. Στις 30 Μαΐου 2012, η Επιτροπή απέστειλε τη γνώμη της, η οποία στη συνέχεια διαβιβάστηκε στον καταγγέλλοντα με πρόσκληση υποβολής παρατηρήσεων.

11. Ο καταγγέλλων υπέβαλε τις παρατηρήσεις του στις 20 Ιουλίου 2012.

Ανάλυση και συμπεράσματα του Διαμεσολαβητή

Α. Εικαζόμενη παράλειψη ορθής διεκπεραίωσης της καταγγελίας παράβασης και σχετικός ισχυρισμός

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

12. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή δεν διερεύνησε ποιες προϋποθέσεις θα έπρεπε να πληρούνται, σύμφωνα με τους σχετικούς ενωσιακούς και εθνικούς κανόνες, πριν από την έναρξη των εργασιών. Επίσης, δεν διερεύνησε ποια αρχή θα έπρεπε να είχε χορηγήσει άδεια για την εκτέλεση των εργασιών σύμφωνα με τις εφαρμοστέες νομικές διατάξεις. Ο καταγγέλλων υποστήριξε ότι η Επιτροπή δεν επιθυμούσε να προβεί σε καμία ενέργεια σχετικά με το θέμα αυτό, δεδομένου ότι ήταν πολιτικά ευαίσθητο.

13. Στη γνώμη της, η Επιτροπή εξήγησε ότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες αποτελούσαν μέρος ενός έργου που αποσκοπούσε στην αποκατάσταση της φυσικής περιοχής του ποταμού και της ακτής, η οποία είχε επιδεινωθεί. Ως εκ τούτου, οι δραστηριότητες αυτές έπρεπε να θεωρηθούν μέτρα συνδεόμενα με τη διαχείριση του τόπου Natura 2000 του Κάτω Ποταμού Havel και, ως εκ τούτου (σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας για τους οικοτόπους), εξαιρέθηκαν από την υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης επιπτώσεων. Όσον αφορά την υποχρέωση αποφυγής της πρόκλησης υποβάθμισης των χώρων (άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας), η οποία ισχύει ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες δεν απαιτείται προηγούμενη αξιολόγηση, η Επιτροπή εξήγησε ότι από τις πληροφορίες που υπέβαλε ο καταγγέλλων δεν προκύπτει τέτοια υποβάθμιση. Το γεγονός ήταν ότι την εποχή εκείνη είχαν υλοποιηθεί μόνο δύο ήσσονος σημασίας μέτρα σχετικά με το έργο. Ο αντίκτυπος των μέτρων αυτών κρίθηκε αμελητέος. Επιπλέον, βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη πρόσθετη μελέτη σχετικά με τον αντίκτυπο όλων των άλλων μέτρων στα είδη και τους οικοτόπους. Επομένως, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε παράβαση του άρθρου 6, παράγραφος 2, της οδηγίας.

14. Στις παρατηρήσεις του, ο καταγγέλλων επανέλαβε ότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες δεν συνδέονταν με τη διαχείριση του τόπου και είχαν αντίκτυπο στα προστατευόμενα είδη και οικοτόπους. Εξήγησε ότι το αναπτυξιακό σχέδιο δεν περιλάμβανε όλα τα επηρεαζόμενα είδη και δεν εξέταζε πλήρως τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μέτρων, ορισμένα από τα οποία είχαν ήδη εφαρμοστεί πριν από την κατάρτιση του εν λόγω σχεδίου. Ο καταγγέλλων δήλωσε ότι η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της αρκετές πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία ώστε να γνωρίζει ότι τα έργα οδήγησαν σε υποβάθμιση του χώρου. Ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή, μη διενεργώντας προσήκουσα έρευνα, παρέβη τα καθήκοντά της.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

15. Θα πρέπει καταρχάς να ληφθεί υπόψη ότι ο ρόλος της Επιτροπής στο πλαίσιο των καταγγελιών παράβασης είναι να διερευνά κατά πόσον ένα κράτος μέλος έχει παραβιάσει το δίκαιο της ΕΕ, ενώ η έρευνα του Διαμεσολαβητή περιορίζεται στην επαλήθευση του κατά πόσον η αξιολόγηση της Επιτροπής φαίνεται εύλογη και κατά πόσον έλαβε υπόψη όλους τους σχετικούς παράγοντες.

16. Η οδηγία για τους οικοτόπους επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση: i) τη θέσπιση των αναγκαίων μέτρων διατήρησης και, εφόσον απαιτείται, κατάλληλων σχεδίων διαχείρισης για ειδικές ζώνες διατήρησης (άρθρο 6 παράγραφος 1)· ii) την αποφυγή της υποβάθμισης των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς και της σημαντικής όχλησης των προστατευόμενων ειδών (άρθρο 6 παράγραφος 2)· iii) εκτίμηση των επιπτώσεων κάθε σχεδίου ή έργου μη άμεσα συνδεόμενου ή αναγκαίου για τη διαχείριση του τόπου, το οποίο όμως ενδέχεται να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο (άρθρο 6 παράγραφος 3)· και iv) τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων σε περίπτωση που πρέπει να εκτελεστεί σχέδιο ή έργο παρά την αρνητική εκτίμηση των επιπτώσεών του στον τόπο (άρθρο 6 παράγραφος 4).

17. Εν προκειμένω, όπως ανέφερε η Επιτροπή και όπως αναγνώρισε ο καταγγέλλων, είχε καταρτιστεί σχέδιο διαχείρισης για τον υπό συζήτηση προστατευόμενο τόπο. Επομένως, η υποχρέωση που επιβάλλει το άρθρο 6, παράγραφος 1, φαίνεται να έχει εκπληρωθεί.

18. Όσον αφορά το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας για τους οικοτόπους, ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι, μολονότι ο καταγγέλλων εξήγησε λεπτομερώς ποια προστατευόμενα είδη ζουν στο εργοτάξιο και το είδος των κατασκευαστικών δραστηριοτήτων που πραγματοποιήθηκαν, δεν προσκόμισε συγκεκριμένα στοιχεία που να αποδεικνύουν υποβάθμιση οποιουδήποτε φυσικού οικοτόπου ή υποβάθμιση των οικοτόπων ειδών ή σημαντική ενόχληση προστατευόμενων ειδών, γεγονός που θα συνεπαγόταν μη συμμόρφωση με το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας. Ως εκ τούτου, ο καταγγέλλων δεν αμφισβήτησε σημαντικά την ανάλυση της Επιτροπής ότι, δεδομένου ότι τα μέτρα του έργου που είχαν ήδη εφαρμοστεί παρακολουθήθηκαν και διαπιστώθηκε ότι είχαν ασήμαντο αντίκτυπο, και δεδομένου ότι βρισκόταν σε εξέλιξη πρόσθετη μελέτη σχετικά με τον αντίκτυπο όλων των άλλων μέτρων, δεν χρειάστηκε να παρέμβει στο θέμα.

19. Το άρθρο 6 παράγραφος 3 εφαρμόζεται σε σχέδια που δεν συνδέονται άμεσα ή δεν είναι αναγκαία για τη διαχείριση του τόπου και ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε αυτόν. Ως εκ τούτου, η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται σε οποιοδήποτε σχέδιο ή έργο που συνδέεται άμεσα ή είναι αναγκαίο για τη διαχείριση ενός τόπου, ακόμη και αν το εν λόγω σχέδιο ή έργο ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στον τόπο. Το ερμηνευτικό έγγραφο της Επιτροπής «Διαχείριση των τόπων Natura 2000: Οι διατάξεις του άρθρου 6 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους [2] εξηγούν ότι ένα «έργο άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου» αναφέρεται σε μέτρα διαχείρισης που αποσκοπούν στη διατήρηση του τόπου (σε αντίθεση με μια συνιστώσα ενός συνολικού σχεδίου που δεν επιδιώκει περαιτέρω στόχους διατήρησης, όπως η εμπορική εκμετάλλευση ξυλείας από προστατευόμενη περιοχή). Η Επιτροπή επισήμανε ότι το εν λόγω έργο αποσκοπεί στην αποκατάσταση της φυσικής κοίτης του ποταμού. Ο καταγγέλλων δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία περί του αντιθέτου. Αντιθέτως, έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι ο κύριος του έργου δεν συμμετείχε στη διαχείριση από οργανωτική άποψη. Αυτό, ωστόσο, δεν έχει σημασία για τους σκοπούς του άρθρου 6 παράγραφος 3. Αυτό που έχει αποφασιστική σημασία είναι αν το ίδιο το έργο, και όχι ο κύριος του έργου, συνδέεται άμεσα ή είναι αναγκαίο για τη διαχείριση του χώρου.

20. Επιπλέον, ο καταγγέλλων δεν προσκόμισε συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τις εικαζόμενες αρνητικές επιπτώσεις για τον τόπο. Ως εκ τούτου, η άποψη της Επιτροπής ότι το άρθρο 6 παράγραφος 4 της οδηγίας δεν είχε εφαρμογή και ότι, ως εκ τούτου, δεν υπήρχαν λόγοι για την κίνηση διαδικασίας επί παραβάσει κατά της Γερμανίας, ήταν εύλογη.

Β. Συμπέρασμα

Με βάση την έρευνά της σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, η Διαμεσολαβήτρια την περατώνει με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Δεν υπήρξε κακοδιοίκηση.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Στρασβούργο, 26 Φεβρουαρίου 2014

[1] Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ 1992, L 206, σ. 7).

[2] http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/provision_of_art6_en.pdf