Ιστορικό της καταγγελίας

1. Τον Ιούλιο του 2024 η καταγγέλλουσα ζήτησε πρόσβαση σε έγγραφο που περιέχει την απάντηση της Δανίας σε ερωτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο διαδικασίας EU Pilot σχετικά με το δανικό τέλος ταξινόμησης αυτοκινήτων. Ειδικότερα, η διαδικασία EU Pilot αφορά διασυνοριακά ζητήματα που σχετίζονται με τη χρήση οχημάτων χρηματοδοτικής μίσθωσης στη Δανία, εταιρικών αυτοκινήτων που χρησιμοποιούνται από υπαλλήλους και διοικητικούς υπαλλήλους και την προσωρινή χρήση οχημάτων ταξινομημένων σε άλλα κράτη μέλη.

2. Η Επιτροπή καταχώρισε το αίτημα του καταγγέλλοντος ως αίτημα πρόσβασης του κοινού και, σε απάντηση, προσδιόρισε ένα έγγραφο στο οποίο αρνήθηκε την πρόσβαση στο σύνολό του. Η Επιτροπή επικαλέστηκε εξαίρεση βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα (κανονισμός 1049/2001 [1]), υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση του εγγράφου θα υπονόμευε τον σκοπό της εν εξελίξει έρευνάς της [2] σχετικά με πιθανή παραβίαση του δικαίου της ΕΕ. Έκρινε ότι θα πρέπει να διατηρηθεί το κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης με το οικείο κράτος μέλος και ότι η δημοσιοποίηση θα έθετε σε κίνδυνο τη φιλική διευθέτηση της διαφοράς [3].

3. Η καταγγέλλουσα ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει τη θέση της (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση») στις 29 Ιουλίου 2024. Διευκρίνισε ότι ζήτησε πρόσβαση στο επίμαχο έγγραφο, διότι ανησυχούσε ότι οι δανικές αρχές στήριξαν την απάντησή τους στο πλαίσιο της διαδικασίας EU Pilot σε εσφαλμένη κατανόηση ή παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών. Τα πραγματικά αυτά περιστατικά περιήλθαν σε γνώση της Επιτροπής από τον καταγγέλλοντα στο πλαίσιο καταγγελίας λόγω παραβάσεως.

4. Στην επιβεβαιωτική αίτηση, ο καταγγέλλων αμφισβήτησε επίσης το γεγονός ότι η Επιτροπή βασίστηκε σε απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της ΕΕ [4] για να δικαιολογήσει την άρνησή της. Υποστήριξε ότι το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) έχει υιοθετήσει μια πιο ανοικτή προσέγγιση όσον αφορά τις αιτήσεις πρόσβασης, ότι η απόφαση είναι παλαιότερη των 20 ετών και ότι δεν σχετίζεται με τον κανονισμό 1049/2001. Επιπλέον, η απόφαση αφορούσε τις προειδοποιητικές επιστολές και τις αιτιολογημένες γνώμες. Ο καταγγέλλων αναφέρθηκε επίσης στο προοίμιο του κανονισμού 1049/2001, το οποίο ορίζει ότι σκοπός του κανονισμού είναι να προσδώσει την πληρέστερη δυνατή αποτελεσματικότητα στο δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα.

5. Τέλος, ο καταγγέλλων αμφισβήτησε τη θέση της Επιτροπής ότι δεν μπορεί να παράσχει μερική πρόσβαση υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας και του κανονισμού 1049/2001 [5]. Θεώρησε ότι η δημοσιοποίηση «στοιχείων όπως το όνομα της δανικής υπηρεσίας που συνέταξε την επιστολή, η ημερομηνία της επιστολής, ο αριθμός αναφοράς και οι πραγματικές περιστάσεις που αναφέρονται στην επιστολή» δεν θα υπονόμευε τη δυνατότητα επίτευξης φιλικού διακανονισμού.

6. Στις 13 Ιανουαρίου 2025, η Επιτροπή επιβεβαίωσε την άρνησή της να δημοσιοποιήσει το επίμαχο έγγραφο, στηριζόμενη σε γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης που ισχύει για τις διαδικασίες EU Pilot.

7. Δυσαρεστημένος με το αποτέλεσμα αυτό και με τον χρόνο που χρειάστηκε η Επιτροπή για να απαντήσει, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Η έρευνα

8. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να αρνηθεί την πρόσβαση στο επίμαχο έγγραφο. Η ερευνητική της ομάδα εξέτασε το επίμαχο έγγραφο και ρώτησε την Επιτροπή σχετικά με την πορεία της σχετικής διαδικασίας EU Pilot.

9. Η Επιτροπή δεν διατύπωσε πρόσθετες απόψεις σχετικά με την καταγγελία, αλλά αναφέρθηκε στη θέση της στην επιβεβαιωτική απόφαση.

10. Η Διαμεσολαβήτρια έλαβε επίσης υπόψη την ανησυχία του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή χρειάστηκε περισσότερους από πέντε μήνες για να εκδώσει επιβεβαιωτική απόφαση. Στο πλαίσιο στρατηγικής έρευνας [6], ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ήδη ότι η Επιτροπή αντιμετωπίζει συστημικές καθυστερήσεις στην επεξεργασία των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού, γεγονός που ισοδυναμεί με κακοδιοίκηση [7]. Μολονότι η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει τη λύπη της για την καθυστέρηση στην απάντηση της Επιτροπής στην επιβεβαιωτική αίτηση του καταγγέλλοντος, δεν κίνησε έρευνα σχετικά με την καθυστέρηση απάντησης στη συγκεκριμένη υπόθεση.

Επιχειρήματα που προβλήθηκαν

11. Στην επιβεβαιωτική απόφασή της, η Επιτροπή επισήμανε ότι το ζητούμενο έγγραφο αποτελεί μέρος του διοικητικού φακέλου της εν εξελίξει διαδικασίας EU Pilot σχετικά με το δανικό τέλος ταξινόμησης αυτοκινήτων. Οι δραστηριότητες της Επιτροπής στο πλαίσιο διαδικασίας EU Pilot συνιστούν έρευνα [8] κατά την έννοια του κανονισμού 1049/2001. Μολονότι η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου στην οποία γίνεται παραπομπή στο αρχικό στάδιο είναι πράγματι προγενέστερη του εν λόγω κανονισμού, η Επιτροπή δήλωσε ότι το ΔΕΕ την έχει έκτοτε επιβεβαιώσει. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη δικαιούνται να αναμένουν από την Επιτροπή να εγγυάται τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των ερευνών που ενδέχεται να οδηγήσουν σε διαδικασίες επί παραβάσει [9]. Επιπλέον, η Επιτροπή δήλωσε ότι το ΔΕΕ έχει αναγνωρίσει έκτοτε την ύπαρξη τεκμηρίου μη δημοσιοποίησης για έγγραφα που αφορούν διαδικασίες επί παραβάσει [10], συμπεριλαμβανομένων των εγγράφων που αποτελούν μέρος διαδικασίας EU Pilot [11].

12. Κατά την Επιτροπή, η γνωστοποίηση του επίμαχου εγγράφου θα μετέβαλλε τη φύση της οικείας διαδικασίας λόγω παραβάσεως. Ειδικότερα, οι διαδικασίες EU Pilot θα πρέπει να διεξάγονται σε κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης με σκοπό τον φιλικό διακανονισμό της διαφοράς.[12] Η δημοσιοποίηση θα οδηγούσε σε μειωμένη προθυμία των αρχών των κρατών μελών να συνεργαστούν με την Επιτροπή, θα άλλαζε τον διμερή χαρακτήρα του διαλόγου και θα υπονόμευε την προσδοκία της Δανίας για καλόπιστη συνεργασία εκ μέρους της Επιτροπής. Επιπλέον, η Επιτροπή υποστήριξε ότι η κοινοποίηση θα εξέθετε την Επιτροπή σε εξωτερικές πιέσεις, επιτρέποντας, για παράδειγμα, σε τρίτους να λάβουν θέση σχετικά με τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από το οικείο κράτος μέλος ενόσω η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη [13].

13. Η Επιτροπή έκρινε ότι δεν είχε αποδειχθεί υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση και ότι δεν μπορεί να χορηγηθεί μερική πρόσβαση όταν τα ζητούμενα έγγραφα καλύπτονται από γενικό τεκμήριο [14].

14. Στην καταγγελία του προς τον Διαμεσολαβητή, ο καταγγέλλων δήλωσε ότι επιθυμεί να επαληθεύσει κατά πόσον η διαδικασία EU Pilot λαμβάνει ορθά υπόψη την προσωπική του κατάσταση. Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, οι δανικές αρχές ενδέχεται να κοινοποίησαν τις περιστάσεις αυτές στην απάντησή τους στις ερωτήσεις της Επιτροπής. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η γνωστοποίηση των δικών του δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα δεν μπορεί να επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο της διαδικασίας EU Pilot.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

15. Το EU Pilot είναι ένας μηχανισμός που χρησιμοποιεί η Επιτροπή για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων του δικαίου της ΕΕ. Πρόκειται για άτυπο διάλογο μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους της ΕΕ σχετικά με ζητήματα που αφορούν την πιθανή μη συμμόρφωση του κράτους μέλους με το δίκαιο της ΕΕ. Αυτός ο άτυπος διάλογος κατά τη διάρκεια του EU Pilot μπορεί να οδηγήσει στην επίλυση του επίμαχου ζητήματος ή να βοηθήσει την Επιτροπή να εντοπίσει σαφέστερα την πιθανή παραβίαση του δικαίου της ΕΕ που απαιτεί την κίνηση επίσημης διαδικασίας επί παραβάσει [15].

16. Σύμφωνα με τη νομολογία της ΕΕ, η Επιτροπή δικαιούται να στηριχθεί σε τεκμήριο μη δημοσιοποίησης για να αρνηθεί την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα που αφορούν διαδικασία επί παραβάσει κατά το προ της ασκήσεως της προσφυγής στάδιο.[16] Το ΔΕΕ έχει αποφανθεί ότι αυτό περιλαμβάνει έγγραφα σχετικά με διαδικασία EU Pilot.[17] Εφόσον υπάρχει κίνδυνος να επηρεαστεί η φύση της διαδικασίας επί παραβάσει, να μεταβληθεί η πρόοδός της ή να υπονομευθούν οι στόχοι της, η εφαρμογή του τεκμηρίου είναι δικαιολογημένη.[18] Σύμφωνα με την εν λόγω νομολογία, ο ανωτέρω κίνδυνος υφίσταται έως ότου περατωθεί η διαδικασία EU Pilot και εκδοθεί οριστική απόφαση για τη μη κίνηση επίσημης διαδικασίας επί παραβάσει.[19]

17. Η εφαρμογή γενικού τεκμηρίου συνεπάγεται ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να προβεί σε εξατομικευμένη εξέταση των ζητηθέντων εγγράφων. Αντιθέτως, μπορεί να υποθέσει ότι η γνωστοποίηση των εγγράφων θα έθιγε την προστασία του σκοπού της έρευνάς της [20]. Τούτου λεχθέντος, η εφαρμογή γενικού τεκμηρίου δεν αποκλείει τη δυνατότητα να αποδειχθεί ότι ένα συγκεκριμένο έγγραφο δεν καλύπτεται από αυτό [21].

18. Μολονότι η επίκληση γενικού τεκμηρίου αποτελεί επιλογή και όχι υποχρέωση ^[22], ο έλεγχος του επίμαχου εγγράφου επιβεβαίωσε ότι αποτελεί μέρος του διοικητικού φακέλου της διαδικασίας EU Pilot σχετικά με το δανικό τέλος ταξινόμησης αυτοκινήτων. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η διαδικασία αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη. Ως εκ τούτου, είναι εύλογο η Επιτροπή να θεωρήσει ότι η γνωστοποίηση του εγγράφου θα μετέβαλλε τη φύση της διαδικασίας αυτής και να στηριχθεί στο γενικό τεκμήριο της μη γνωστοποιήσεως.

19. Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι, ακόμη και αν ισχύει ένα γενικό τεκμήριο, η γνωστοποίηση μπορεί να εξακολουθεί να δικαιολογείται εάν υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη γνωστοποίηση.[23] Μολονότι ο καταγγέλλων δεν υποστήριξε ρητά στην επιβεβαιωτική αίτηση ότι υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη γνωστοποίηση, αναφέρθηκε στον σκοπό του κανονισμού 1049/2001, ο οποίος είναι να προσδώσει την πληρέστερη δυνατή αποτελεσματικότητα στο δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα.

20. Ωστόσο, για να αποδειχθεί η ύπαρξη υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος για τη γνωστοποίηση, η νομολογία της ΕΕ [24] απαιτεί ο αιτών πρόσβαση του κοινού να επικαλείται ειδικές περιστάσεις για να δικαιολογήσει τη γνωστοποίηση και να μην αρκούν αμιγώς γενικές εκτιμήσεις. Ειδικότερα, ο αιτών υποχρεούται να αποδείξει ότι «η αρχή της διαφάνειας ήταν κατά κάποιον τρόπο ιδιαίτερα πιεστική και, ως εκ τούτου, ικανή να υπερισχύσει των λόγων που δικαιολογούσαν την άρνηση γνωστοποίησης»[25]. Στην περίπτωση αυτή, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία της ΕΕ, η γενική αναφορά του καταγγέλλοντος στη διαφάνεια δεν υπερτερεί του δημόσιου συμφέροντος να επιτραπεί στην Επιτροπή να προστατεύσει τον σκοπό της εν εξελίξει έρευνάς της προκειμένου να αποσαφηνιστεί κατά πόσον το κράτος μέλος έχει συμμορφωθεί με το δίκαιο της ΕΕ [26].

21. Τέλος, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση μερικής πρόσβασης όταν ένα έγγραφο καλύπτεται από γενικό τεκμήριο [27]. Η χορήγηση τέτοιας μερικής πρόσβασης θα απαιτούσε εξατομικευμένη εξέταση του ζητούμενου εγγράφου, καθιστώντας το γενικό τεκμήριο αναποτελεσματικό [28]. Σε κάθε περίπτωση, ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι η απόφαση γνωστοποίησης εγγράφων βάσει του κανονισμού 1049/2001 καθιστά τα έγγραφα αυτά προσιτά στο ευρύ κοινό («erga omnes»). Ως εκ τούτου, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στα ζητούμενα έγγραφα συνήθως απαλείφονται για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και της ακεραιότητας του ατόμου [29], ακόμη και αν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα προέρχονται από τον αιτούντα πρόσβαση του κοινού.

22. Συνολικά, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν ενήργησε με κακοδιοίκηση στην παρούσα υπόθεση όταν βασίστηκε στο γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης που ισχύει για τις διαδικασίες EU Pilot.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα [30]:

Η Επιτροπή δεν ενήργησε με κακοδιοίκηση στην παρούσα υπόθεση στηριζόμενη στο γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης που ισχύει για τις διαδικασίες EU Pilot.

Ο καταγγέλλων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Rosita Hickey
Διευθυντής Ερευνών

Στρασβούργο, 25/03/2025

[1] Κανονισμός 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX%3A32001R1049.

[2] Άρθρο 4 παράγραφος 2 τρίτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001.

[3] Στηριζόμενο σε απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 11ης Δεκεμβρίου 2001, Petrie κ.λπ. κατά Επιτροπής, T-191/99: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=T-191/99.

[4] Ό.π.

[5] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 6 του κανονισμού 1049/2001, «εάν μόνο μέρη του ζητούμενου εγγράφου καλύπτονται από οποιαδήποτε από τις εξαιρέσεις, τα υπόλοιπα μέρη του εγγράφου δημοσιοποιούνται».

[6] Στρατηγική έρευνα OI/2/2022/OAM σχετικά με τον χρόνο που χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να διεκπεραιώσει τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/60766.  

[7] Απόφαση στο πλαίσιο της στρατηγικής έρευνας OI/2/2022/OAM σχετικά με τον χρόνο που χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να διεκπεραιώσει τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/175321.

[8] Απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Σεπτεμβρίου 2017, Γαλλία κατά Schlyter, C-331/15 P, σκέψη 46: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=194104&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=871574.

[9] Προπαρατεθείσα απόφαση Petrie κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψη 68).

[10] Απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Νοεμβρίου 2013, LPN και Φινλανδία κατά Επιτροπής, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑514/11 P και C‑605/11 P, σκέψεις 55 και 65-68: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-514/11&language=en

[11] Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Μαΐου 2017, Σουηδία και Spirlea κατά Επιτροπής, C-562/14 P, σκέψη 45: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=C-562/14.

[12] Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 25ης Σεπτεμβρίου 2014, Spirlea κατά Επιτροπής, T-306/12, σκέψη 57: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=T-306/12&language=EN όπως επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο στην υπόθεση C-562/14 P (ibid).

[13] Αιτιολόγηση κατ’ αναλογία με τις διαδικασίες ανάκτησης κρατικών ενισχύσεων: Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, AlzChem Group κατά Επιτροπής, T-569/19, σκέψεις 84-86: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&td=ALL&num=T-569/19.

[14] Απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου 2012, Επιτροπή κατά Éditions Odile Jacob, C-404/10 P, σκέψη 133: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-404/10&language=EN.

[15] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ.: https://single-market-scoreboard.ec.europa.eu/enforcement-tools/eu-pilot_en#:~:text=EU%20Pilot%20is%20a%20mechanism,launching%20a%20formal%20infringement%20procedure.

[16] LPN και Φινλανδία κατά Επιτροπής, σκέψεις 61-68.

[17] Σουηδία και Spirlea κατά Επιτροπής, σκέψη 45. 

[18] Όπ.π.

[19] Όπ.π.

[20] Όπ.π., σκέψη 47.

[21] Όπ.π., σκέψη 46.

[22] Απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Ιανουαρίου 2020, Therapeutics International κατά EMA, C-175/18 P, σκέψη 61: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX:62018CJ0175.

[23] Προπαρατεθείσα απόφαση Σουηδία και Spirlea κατά Επιτροπής (σκέψη 46).

[24] LPN και Φινλανδία κατά Επιτροπής, σκέψεις 93-94· Προπαρατεθείσα απόφαση Σουηδία και Spirlea κατά Επιτροπής (σκέψη 56).

[25] Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Σεπτεμβρίου 2010, Σουηδία κ.λπ. κατά API και Επιτροπής, C-514/07, σκέψη 158: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-514/07&amp·language=en· Προπαρατεθείσα απόφαση LPN και Φινλανδία κατά Επιτροπής (σκέψη 93).

[26] Προπαρατεθείσα απόφαση Spirlea κατά Επιτροπής (σκέψη 98).

[27] Προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Éditions Odile Jacob (σκέψη 133).

[28] Σουηδία και Spirlea κατά Επιτροπής, σκέψη 47.

[29] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού 1049/2001.

[30] Η παρούσα καταγγελία εξετάστηκε στο πλαίσιο του κατ’ εξουσιοδότηση χειρισμού υποθέσεων, σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη θέσπιση εκτελεστικών διατάξεων .