Ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων είναι Ιταλός ερευνητής δημοσιογράφος. Τον Μάιο του 2022 υπέβαλε αίτηση για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα [1] που βρίσκονται στην κατοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ζήτησε πρόσβαση σε έγγραφα που περιέχουν λεπτομερή περιγραφή της τεχνολογίας που αναπτύχθηκε και του στρατιωτικού εξοπλισμού που παρήχθη από έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ στο πλαίσιο δύο προγραμμάτων μεταξύ 2017 και 2020.

2. Η Επιτροπή επικοινώνησε με τον καταγγέλλοντα με σκοπό την εξεύρεση δίκαιης λύσης, καθώς το αίτημα του καταγγέλλοντος αφορούσε πολύ μεγάλο αριθμό εγγράφων. Σε απάντηση, ο καταγγέλλων συμφώνησε να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής του αιτήματός του στα έγγραφα που αφορούν το μεγαλύτερο έργο που χρηματοδοτήθηκε μέχρι την ημερομηνία αυτή.

3. Η Επιτροπή εντόπισε δύο έγγραφα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της αίτησης: η πρόταση έργου και η συμφωνία επιχορήγησης σχετικά με ένα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο με την ονομασία «DECISMAR».[3] Αρνήθηκε την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα με βάση την ανάγκη προστασίας του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια, την άμυνα και τις στρατιωτικές υποθέσεις, τα εμπορικά συμφέροντα νομικών προσώπων (συμπεριλαμβανομένης της διανοητικής ιδιοκτησίας) και τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ορισμένων προσώπων που κατονομάζονται στα έγγραφα.

4. Η καταγγέλλουσα ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει τη θέση της τον Ιούνιο του 2022 (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση»). Μετά από επανεξέταση, η Επιτροπή αποφάσισε να επιβεβαιώσει την αρχική της θέση ότι δεν θα δημοσιοποιήσει τα δύο έγγραφα.

5. Δυσαρεστημένος από την απόφαση της Επιτροπής, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή τον Νοέμβριο του 2022.

Η έρευνα

6. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να αρνηθεί την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που ζήτησε ο καταγγέλλων.

7. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε τα επίμαχα έγγραφα. Παρουσίασε επίσης στον καταγγέλλοντα την ευκαιρία να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του σχετικά με την έκθεση επιθεώρησης και τις προκαταρκτικές απόψεις της ερευνητικής ομάδας στην παρούσα υπόθεση.

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

Από την Επιτροπή

8. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι τα έγγραφα δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν για λόγους ασφάλειας και άμυνας, διότι περιέχουν ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με ένα κυβερνοασφαλές περιβάλλον ΤΠ όσον αφορά τη θαλάσσια επιτήρηση. Εάν γνωστοποιηθούν στο κοινό, οι πληροφορίες θα καταστούν προσβάσιμες σε εγκληματικές οργανώσεις ή τρομοκρατικά δίκτυα, γεγονός που θα αποδυναμώσει τις αμυντικές ικανότητες της ΕΕ και των κρατών μελών της.

9. Η Επιτροπή υποστήριξε επίσης ότι τα έγγραφα περιέχουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όπως τα ονόματα, τα επώνυμα, τα καθήκοντα και τις ιδιόχειρες υπογραφές ορισμένων προσώπων. Η Επιτροπή βασίστηκε στους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων [4] για να αρνηθεί την πρόσβαση του κοινού για τον λόγο αυτό, υποστηρίζοντας ότι ο καταγγέλλων δεν προέβαλε επιχειρήματα για να αποδείξει την ανάγκη διαβίβασης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για συγκεκριμένο σκοπό δημόσιου συμφέροντος.

10. Εξήγησε επίσης ότι το πρώτο έγγραφο είναι αίτηση επιχορήγησης που παρέλαβε η Επιτροπή στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, στην οποία περιγράφονται λεπτομερώς οι προτεινόμενες δράσεις που θα υλοποιηθούν μέσω της επιχορήγησης και, ως εκ τούτου, συνιστά εκ των έσω γνώση, πείρα και ειδική τεχνογνωσία που ανήκει στην κοινοπραξία νομικών οντοτήτων που υπέβαλε την αίτηση επιχορήγησης. Η δημοσιοποίηση των πληροφοριών αυτών, ανέφερε η Επιτροπή, θα έθιγε τα εμπορικά συμφέροντα του αιτούντος, καθώς θα έδινε σε άλλους δυνητικούς αιτούντες επιχορήγηση στο μέλλον τη δυνατότητα να αντιγράψουν από την εν λόγω αίτηση και να τη χρησιμοποιήσουν για να υποστηρίξουν τη δική τους αίτηση.

11. Η Επιτροπή δεν διαπίστωσε κανένα υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη γνωστοποίηση και επιβεβαίωσε ότι δεν μπορούσε να χορηγηθεί μερική πρόσβαση χωρίς να υπονομευθούν τα συμφέροντα που περιγράφονται ανωτέρω.

Από τον καταγγέλλοντα

12. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι υπάρχει δημόσιο συμφέρον να γνωρίζει πώς χρησιμοποιούνται τα χρήματα των φορολογουμένων της ΕΕ για την ανάπτυξη στρατιωτικών τεχνολογιών και σχετικού εξοπλισμού. Οι ευρωπαίοι πολίτες, είπε, έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα χρήματά τους για να διασφαλίσουν ότι οι τεχνολογίες και τα προϊόντα που αναπτύσσονται είναι αποτελεσματικά.

13. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο καταγγέλλων έλαβε την έκθεση επιθεώρησης που συνέταξε η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας μετά την επιθεώρηση των εγγράφων που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της Επιτροπής. Σχολίασε την έκθεση επιθεώρησης λέγοντας ότι η πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα όπως τα επίμαχα είναι πολύ σημαντική για την αύξηση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

14. Με βάση την εξέταση των εν λόγω εγγράφων, ο Διαμεσολαβητής μπορεί να επιβεβαιώσει ότι η περιγραφή του περιεχομένου των εγγράφων από την Επιτροπή είναι ακριβής.

15. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όταν αποφασίζουν κατά πόσον η δημοσιοποίηση ενός εγγράφου θα έθιγε οποιοδήποτε από τα δημόσια συμφέροντα που προστατεύονται δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού 1049/2001, όπως η προστασία του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά την άμυνα και τις στρατιωτικές υποθέσεις [5].

16. Ως εκ τούτου, η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας αποσκοπούσε στο να εκτιμηθεί αν υπήρχε πρόδηλο σφάλμα στην εκτίμηση της Επιτροπής στην οποία στήριξε την απόφασή της να αρνηθεί την πρόσβαση σε τμήματα των εγγράφων που είχε προσδιορίσει ότι ενέπιπταν στο αίτημα.

17. Για τον σκοπό αυτό, η ερευνητική ομάδα της Διαμεσολαβήτριας επιθεώρησε τα έγγραφα. Τα έγγραφα περιέχουν πράγματι ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με αμυντικά και στρατιωτικά θέματα και ήταν εύλογο για την Επιτροπή να μην τα αποκαλύψει. Βάσει των ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι δεν ήταν προδήλως εσφαλμένο να θεωρήσει η Επιτροπή ότι η δημοσιοποίηση των επίμαχων πληροφοριών θα μπορούσε να υπονομεύσει το δημόσιο συμφέρον όσον αφορά την άμυνα και τις στρατιωτικές υποθέσεις.

18. Δεδομένου ότι έγινε έγκυρη επίκληση μίας εξαίρεσης βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού, δεν είναι αναγκαίο ο Διαμεσολαβητής να εξετάσει τα επιχειρήματα της Επιτροπής όσον αφορά την ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων της κοινοπραξίας που υπέβαλε την πρόταση έργου και την ανάγκη προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

19. Η Διαμεσολαβήτρια κατανοεί τα επιχειρήματα του καταγγέλλοντος ότι οι πολίτες της ΕΕ θα πρέπει να έχουν την ευρύτερη δυνατή πρόσβαση στα έγγραφα της ΕΕ προκειμένου να ελέγχουν τον τρόπο με τον οποίο δαπανάται ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001, μόλις γίνει έγκυρη επίκληση της εξαίρεσης όσον αφορά την άμυνα και τις στρατιωτικές υποθέσεις, κανένα άλλο δημόσιο συμφέρον δεν μπορεί να την υπερισχύσει, ανεξάρτητα από το πόσο επιτακτικό είναι. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει ενημερωτικό δελτίο σχετικά με το εν λόγω έργο.

20. Σε αυτή τη βάση, η Διαμεσολαβήτρια διαπιστώνει ότι η απόφαση της Επιτροπής να αρνηθεί την πρόσβαση του κοινού στα ζητούμενα έγγραφα δεν συνιστά κακοδιοίκηση.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Στρασβούργο, 14/03/2023

[1] Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049.

[2] Συγκεκριμένα, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας (EDIDP) και η προπαρασκευαστική ενέργεια για την έρευνα στον τομέα της άμυνας (PADR). Το EDIDP είναι ένα βιομηχανικό πρόγραμμα της ΕΕ που στηρίζει την ανταγωνιστικότητα και την ικανότητα καινοτομίας της αμυντικής βιομηχανίας της Ένωσης· διαθέτει χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους 500 εκατ. EUR για την περίοδο 2019-2020. Η PADR ήταν ένα πρόγραμμα που χρηματοδότησε 18 έργα μεταξύ 2017 και 2019 για την έρευνα και τις τεχνολογίες που σχετίζονται με αμυντικές τεχνολογίες, προϊόντα και συστήματα (με κονδύλιο ύψους 90 εκατ. EUR).

[3] DECISMAR σημαίνει «Development of a Decision Support Toolbox for enhance the feasibility study of the Upgrade of Maritime Surveillance through the integration of legacy assets with new innovative solutions» (Ανάπτυξη εργαλειοθήκης υποστήριξης αποφάσεων για την ενίσχυση της μελέτης σκοπιμότητας της αναβάθμισης της θαλάσσιας επιτήρησης μέσω της ενσωμάτωσης παλαιών περιουσιακών στοιχείων με νέες καινοτόμες λύσεις). Πρόκειται για έργο που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος EDIDP το 2019 με συνολικό κόστος 7,86 εκατ. EUR. Η Επιτροπή δημοσίευσε ενημερωτικό δελτίο σχετικά με το έργο, το οποίο διατίθεται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/fs_20_1078

[4] Συγκεκριμένα, το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης και την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

[5] Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 2018, ClientEarth κατά Επιτροπής, υπόθεση T-644/16: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943