Ιστορικό της καταγγελίας

1. Τον Φεβρουάριο του 2018, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) δρομολόγησε την «κοινή επιχείρηση Themis», υποστηρίζοντας τις ιταλικές αρχές στον έλεγχο των συνόρων, την επιτήρηση και την έρευνα και διάσωση (SAR) στην Κεντρική Μεσόγειο Θάλασσα.^[1] Τον Μάιο του 2021, στο πλαίσιο αυτής της κοινής επιχείρησης, πραγματοποιήθηκε επιχείρηση SAR για την παροχή βοήθειας σε μικρό σκάφος από υαλοβάμβακα με εννέα επιβάτες, το οποίο είχε διαπιστωθεί ότι βρισκόταν σε κίνδυνο στη θάλασσα.

2. Τον Αύγουστο του 2021, ο καταγγέλλων, ερευνητής δημοσιογράφος, ζήτησε από τον Frontex πρόσβαση του κοινού^[2] σε όλα τα έγγραφα που σχετίζονται με την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, και συγκεκριμένα i) στην έκθεση σχετικά με την επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένου πιθανού φωτογραφικού υλικού, καθώς και σε κάθε έγγραφο που περιέχει ii) τις γεωγραφικές συντεταγμένες και λεπτομερές χρονοδιάγραμμα της επιχείρησης, και iii) πληροφορίες σχετικά με τον λιμένα εκφόρτωσης των εννέα επιβατών.

3. Ο Frontex προσδιόρισε 13 έγγραφα ως εμπίπτοντα στο αίτημα, αλλά αρνήθηκε να χορηγήσει πρόσβαση σε αυτά. Στο πλαίσιο αυτό, επικαλέστηκε εξαίρεση βάσει των κανόνων της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την προστασία του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια^[3].

4. Ο καταγγέλλων ζήτησε από τον Frontex να επανεξετάσει την απόφασή του (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση»). Στην αίτησή του, ζήτησε από τον Frontex, σε περίπτωση που εμμείνει στις αποφάσεις του να αρνηθεί την πρόσβαση, να του παράσχει ορισμένες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένου καταλόγου των 13 ταυτοποιημένων εγγράφων.

5. Στις 10 Σεπτεμβρίου 2021 ο Frontex επιβεβαίωσε την απόφασή του να αρνηθεί την πρόσβαση στα έγγραφα που είχε εντοπίσει, αλλά ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα ότι το γραφείο μέσων ενημέρωσης και δημοσίων σχέσεων θα απαντούσε στο αίτημά του για πληροφορίες.

6. Δυσαρεστημένος από την επιβεβαιωτική απόφαση του Frontex, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή.

Η έρευνα

7. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τη θέση του καταγγέλλοντος ότι ο Frontex κακώς αρνήθηκε την πρόσβαση στα επίμαχα έγγραφα.

8. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε την απάντηση του Frontex σχετικά με την καταγγελία, καθώς και αντίγραφο της απάντησης του γραφείου μέσων ενημέρωσης και δημοσίων σχέσεων του Frontex στον καταγγέλλοντα. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε επίσης τα επίμαχα έγγραφα στην αίτηση πρόσβασης του καταγγέλλοντος.

Επιχειρήματα που προβλήθηκαν

9. Ο Frontex δήλωσε ότι τα έγγραφα περιέχουν ευαίσθητες επιχειρησιακές πληροφορίες σχετικά με μια εν εξελίξει επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τον τύπο και την ικανότητα του χρησιμοποιούμενου εξοπλισμού. Η αποκάλυψη αυτών των πληροφοριών θα μπορούσε να ωφελήσει τα εγκληματικά δίκτυα, καθώς η γνώση αυτών των πληροφοριών θα τους επέτρεπε να «εξάγουν συμπεράσματα σχετικά με τις συνήθεις θέσεις και τα πρότυπα μετακίνησης» και «να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας τους και, κατά συνέπεια, να παρεμποδίσουν την πορεία των εν εξελίξει και μελλοντικών παρόμοιων επιχειρήσεων, γεγονός που θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή των μεταναστών».

10. Ο Frontex ανέφερε επίσης ότι τα έγγραφα περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των μελών του προσωπικού που αποστέλλονται και τα προφίλ τους. Η δημοσιοποίηση των πληροφοριών αυτών θα μπορούσε να αποκαλύψει τις αδυναμίες και τα πλεονεκτήματα των επιχειρήσεων του Frontex και, ως εκ τούτου, να επηρεάσει την αποτελεσματικότητά τους.

11. Ο Frontex κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δημοσιοποίηση των εγγράφων θα υπονόμευε τον σκοπό της κοινής επιχείρησης Themis, δηλαδή «την καταπολέμηση και την πρόληψη του διασυνοριακού εγκλήματος και της παράνομης διέλευσης των συνόρων».

12. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την άποψη ότι οι συντεταγμένες της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης και οι πληροφορίες σχετικά με τον λιμένα εκφόρτωσης των εν λόγω μεταναστών (σημεία ii) και iii) του αιτήματός του για πρόσβαση) δεν θα πρέπει να εμπίπτουν στις κατηγορίες πληροφοριών που ο Frontex θεωρεί ότι δεν μπορούν να γνωστοποιηθούν. Ως εκ τούτου, ο καταγγέλλων ζήτησε από τον Frontex να κοινοποιήσει τις πληροφορίες αυτές, εφόσον εμμένει στην απόφασή του να αρνηθεί την πρόσβαση στα επίμαχα έγγραφα.

13. Ο καταγγέλλων ζήτησε επίσης γενικές πληροφορίες σχετικά με την κοινή επιχείρηση Themis.

14. Στις 28 Σεπτεμβρίου 2021 το γραφείο μέσων ενημέρωσης και δημοσίων σχέσεων του Frontex παρέσχε στον καταγγέλλοντα περιγραφή των εγγράφων που εντοπίστηκαν και πληροφορίες σχετικά με την κοινή επιχείρηση Themis, μεταξύ άλλων σχετικά με τους συμμετέχοντες. Παρείχε επίσης λεπτομερή περιγραφή της επίμαχης πράξης έρευνας και διάσωσης, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τις συγκεκριμένες πληροφορίες που ζητήθηκαν από τον καταγγέλλοντα.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

15. Μετά την εξέταση των επίμαχων εγγράφων, ο Διαμεσολαβητής μπορεί να επαληθεύσει ότι πρόκειται για επιχειρησιακές εκθέσεις και ανταλλαγές που καταρτίστηκαν στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης Themis και ότι περιέχουν τις πληροφορίες που περιγράφει ο Frontex. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο καταγγέλλων ζήτησε έγγραφα που σχετίζονται μόνο με συγκεκριμένη πράξη έρευνας και διάσωσης, τα εν λόγω έγγραφα φαίνεται ότι δεν εμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό στο πεδίο εφαρμογής του αιτήματος πρόσβασης του καταγγέλλοντος.

16. Όσον αφορά τα μέρη των εγγράφων που μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτονται από την αίτηση πρόσβασης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ διαθέτουν ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας κατά τον καθορισμό του κατά πόσον η δημοσιοποίηση ενός εγγράφου θα έθιγε το δημόσιο συμφέρον όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια^[4].

17. Ως εκ τούτου, η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας αποσκοπούσε στην αξιολόγηση του κατά πόσον ο Frontex ακολούθησε τους διαδικαστικούς κανόνες, περιέγραψε με ακρίβεια τα γεγονότα και αιτιολόγησε την άρνησή του, καθώς και στην αξιολόγηση του κατά πόσον υπήρξε πρόδηλο σφάλμα στην αξιολόγησή του.

18. Αιτιολογώντας την απόφασή του να επικαλεστεί την εξαίρεση και να αρνηθεί την πρόσβαση, ο Frontex υποστήριξε ότι οι επιχειρησιακές πληροφορίες που περιέχονται στα έγγραφα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από εγκληματικά δίκτυα, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την κοινή επιχείρηση Themis.

19. Σε παρόμοια υπόθεση^[5], το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται σε κοινή επιχείρηση υπό την ηγεσία του Frontex θα μπορούσε πράγματι να υπονομεύσει τη δημόσια ασφάλεια. Ειδικότερα, το δικαστήριο έκρινε εύλογο και προβλέψιμο ότι οι διακινητές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις πληροφορίες για να εντοπίσουν και/ή να επιτεθούν στις εμπλεκόμενες οντότητες, θέτοντας σε κίνδυνο τα πληρώματα και τον εξοπλισμό.^[6] Στην ίδια απόφαση, το δικαστήριο σημείωσε επίσης ότι η εν λόγω κοινή επιχείρηση βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη και, ως εκ τούτου, οι εντοπισθέντες κίνδυνοι εξακολουθούσαν να υπάρχουν.^[7]

20. Οι επίμαχες εν προκειμένω πληροφορίες είναι της ίδιας φύσεως. Εκτός από τις λεπτομέρειες σχετικά με τον εξοπλισμό που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης «Θέμις», αφορά πληροφορίες σχετικά με το εμπλεκόμενο προσωπικό, τη γεωγραφική περιοχή της επιχείρησης και άλλες επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Δεδομένου του σκοπού της κοινής επιχείρησης Themis, δηλαδή «γιατην καταπολέμηση και την πρόληψη του διασυνοριακού εγκλήματος και της παράνομης διέλευσης των συνόρων», η θέση του Frontex ότι η γνωστοποίηση των πληροφοριών αυτών θα υπονόμευε την επιχείρηση και, ως εκ τούτου, θα υπονόμευε τη δημόσια ασφάλεια δεν μπορεί να θεωρηθεί προδήλως εσφαλμένη.

21. Τούτου λεχθέντος, δεν ήταν σαφές (από τη σκοπιά εξωτερικού παρατηρητή) γιατί η δημοσιοποίηση ορισμένων φωτογραφιών του σκάφους που αποτελούσε αντικείμενο της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης θα συνιστούσε ιδιαίτερο κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια. Οι φωτογραφίες αυτές φαίνεται να έχουν ληφθεί από μακριά και να μην απεικονίζουν εξοπλισμό ή προσωπικό που εμπλέκεται στην κοινή επιχείρηση «Θέμις». Επίσης, δεν φαίνεται να επιτρέπουν την ταυτοποίηση των επιβατών στο σκάφος.

22. Δεδομένου ότι ο καταγγέλλων είχε ζητήσει ρητά πιθανό φωτογραφικό υλικό, η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε, ως εκ τούτου, πρόταση στον Frontex, επισημαίνοντας ότι ο Frontex θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο δημοσιοποίησης των εν λόγω φωτογραφιών, με την επιφύλαξη τυχόν αναγκαίων αποκρύψεων.

23. Ο Frontex αποδέχθηκε την πρόταση αυτή. Επανεξέτασε την απόφασή του σε σχέση με τις εν λόγω φωτογραφίες και, κατόπιν πρόσθετης αξιολόγησης από το επιχειρησιακό προσωπικό, γνωστοποίησε τις φωτογραφίες, αποκρύπτοντας περιορισμένα γεωγραφικά και προσωπικά δεδομένα.

24. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την ικανοποίησή του για το βήμα αυτό.

25. Ο Διαμεσολαβητής συγχαίρει τον Frontex για τη δεκτικότητά του και για την απόφασή του να ασκήσει τη διακριτική του ευχέρεια υπέρ μεγαλύτερης διαφάνειας και διαφάνειας σε έναν τομέα ιδιαίτερης σημασίας.

26. Όσον αφορά τις διαδικαστικές πτυχές της υπόθεσης, η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας δεν εντόπισε ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο ο Frontex χειρίστηκε την εν λόγω υπόθεση από διαδικαστική άποψη. Ειδικότερα, ο Frontex αξιολόγησε καθένα από τα έγγραφα χωριστά, περιέγραψε με ακρίβεια το περιεχόμενό τους και αιτιολόγησε λεπτομερώς τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι τα έγγραφα δεν μπορούσαν να δημοσιοποιηθούν. Ο Frontex απάντησε επίσης στον καταγγέλλοντα εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών^[8].

27. Επιπλέον, ο Frontex έχει παράσχει στον καταγγέλλοντα πληροφορίες σχετικά με τη φύση των εγγράφων και έχει απαντήσει στα ερωτήματα που έθεσε στην επιβεβαιωτική αίτησή του, στο μέτρο του δυνατού. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι ο Frontex ενήργησε εύλογα.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα^[9]:

Δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από τον Frontex. Ο Frontex συμφώνησε επίσης με την πρόταση της Διαμεσολαβήτριας σχετικά με μία πτυχή της υπόθεσης.

Ο καταγγέλλων και ο Frontex θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Rosita Hickey
Διευθυντής Ερευνών

Στρασβούργο, 31/01/2022

[1] Βλ. https://frontex.europa.eu/we-support/main-operations/operation-themis-italy-/

[2] Σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049, που εφαρμόζεται στον Frontex σύμφωνα με το άρθρο 114 παράγραφος 1 του κανονισμού 2019/1896 για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1896/oj.

[3] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) πρώτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001.

[4] Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 2018, ClientEarth κατά Επιτροπής, T-644/16: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943.

[5] Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Νοεμβρίου 2021, Izuzquiza, Semsrott κατά Frontex, T-13/18: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=221083&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=22560026.

[6] Όπ.π., σκέψεις 72 επ.

[7] Όπ.π., σκέψεις 76 επ.

[8] Βλ. άρθρα 7 και 8 του κανονισμού 1049/2001.

[9] Η παρούσα καταγγελία εξετάστηκε στο πλαίσιο του κατ’ εξουσιοδότηση χειρισμού υποθέσεων, σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη θέσπιση εκτελεστικών διατάξεων .