Ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων είναι ρουμάνος πολίτης, η εταιρεία του οποίου («η εταιρεία») έλαβε επιχορήγηση από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)[1] για την ανάπτυξη τουριστικού έργου. Το έργο αφορούσε την κατασκευή ξενώνα στη Mahmudia της Ρουμανίας, η οποία αποτελεί προστατευόμενη περιοχή NATURA 2000 στο καταφύγιο βιόσφαιρας του Δέλτα του Δούναβη [2]. Η σύμβαση χρηματοδότησης συνήφθη μεταξύ της εταιρείας και των ρουμανικών αρχών. Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, ο ξενώνας επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί κυρίως για θηρευτικό και αλιευτικό τουρισμό.

2. Κατά την κατασκευή του ξενώνα, η εθνική νομοθεσία για τη θήρα και την αλιεία στην περιοχή του Δέλτα του Δούναβη άλλαξε και οι ρουμανικές αρχές αύξησαν τον ΦΠΑ από 19 % σε 24 %. Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, οι αρχές καθυστέρησαν επίσης την επιστροφή του πιστωτικού υπολοίπου ΦΠΑ της εταιρείας του, γεγονός που επηρέασε τη ρευστότητα της εταιρείας.

3. Τον Σεπτέμβριο του 2012, η εταιρεία κατέστη αφερέγγυα και τον Οκτώβριο του 2014 κήρυξε πτώχευση.

4. Ο καταγγέλλων κίνησε νομικές διαδικασίες στη Ρουμανία, ζητώντας αποζημίωση για το γεγονός ότι η εταιρεία του είχε κηρυχθεί αφερέγγυα. Κατά την άποψή του, αυτό οφειλόταν στην καθυστερημένη επιστροφή του πιστωτικού υπολοίπου ΦΠΑ. Τα ρουμανικά δικαστήρια απέρριψαν την προσφυγή του [3].

5. Ο καταγγέλλων υπέβαλε αρκετές καταγγελίες στην Επιτροπή, ζητώντας της να λάβει μέτρα κατά της Ρουμανίας για παραβίαση του δικαίου της ΕΕ (οι λεγόμενες «καταγγελίες παράβασης»). Ο καταγγέλλων πίστευε ότι η Επιτροπή χειρίστηκε εσφαλμένα τις καταγγελίες του και δεν προστάτευσε την επένδυσή του στο έργο. Οι αιτιάσεις και οι απαντήσεις της Επιτροπής ήταν κατ’ ουσίαν οι ακόλουθες:

· Καταγγελία σχετικά με τις νομοθετικές αλλαγές όσον αφορά το κυνήγι και την αλιεία (CHAP(2014)3908)[4]

6. Ο καταγγέλλων δήλωσε ότι οι αλλαγές στο νομικό καθεστώς για το απόθεμα βιόσφαιρας του Δέλτα του Δούναβη και η απαγόρευση της θήρας στην εν λόγω περιοχή επηρέασαν τη βιωσιμότητα του έργου και οδήγησαν την εταιρεία του σε πτώχευση. Αυτό παραβίασε το δικαίωμά του στην ιδιοκτησία και ζήτησε να αποζημιωθεί.

7. Απαντώντας, η Επιτροπή διευκρίνισε τον ρόλο της στις διαδικασίες επί παραβάσει και δήλωσε ότι τα δικαστήρια της ΕΕ δεν μπορούν να απαιτούν από τα κράτη μέλη να καταβάλλουν αποζημίωση σε ιδιώτη, ακόμη και όταν έχει διαπιστωθεί παραβίαση του δικαίου της ΕΕ.

8. Η Επιτροπή επισήμανε ότι οι εν λόγω νομικές αλλαγές δεν στέρησαν από τον καταγγέλλοντα το δικαίωμά του να κατέχει, να χρησιμοποιεί, να διαθέτει και να κληροδοτεί τον ξενώνα που είχε κατασκευάσει και, ως εκ τούτου, δεν παραβίασαν το δικαίωμά του ιδιοκτησίας. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης τα επιχειρήματα του καταγγέλλοντος υπό το πρίσμα της επιχειρηματικής ελευθερίας. Σημείωσε ότι η ελευθερία αυτή δεν συνιστά απόλυτο προνόμιο και ότι μπορεί να περιοριστεί [5].

9. Η Επιτροπή εξήγησε ότι ήταν πιθανό οι ρουμανικές αρχές να είχαν θεσπίσει τη νομοθεσία για την απαγόρευση της θήρας στην περιοχή για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ, και συγκεκριμένα της οδηγίας 2009/147/ΕΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών ^[6]. Η εν λόγω οδηγία δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να θεσπίζουν αυστηρότερα εθνικά μέτρα [7], όπως η απόλυτη απαγόρευση σε περιοχές που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000, υπό την προϋπόθεση ότι συμμορφώνονται με τις αρχές της απαγόρευσης των διακρίσεων και της αναλογικότητας. Η Επιτροπή συνέστησε στον καταγγέλλοντα να εγείρει τυχόν αξιώσεις αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και, αφού εξαντλήσει τα ένδικα μέσα σε εθνικό επίπεδο, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

· Καταγγελίες σχετικά με τη μείωση του ποσού της επιχορήγησης λόγω εσφαλμένης χρήσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας (CHAP(2013)1357 και CHAP(2013)1373)

10. Ο καταγγέλλων δήλωσε ότι οι ρουμανικές αρχές μείωσαν την αξία της επιχορήγησης εφαρμόζοντας εσφαλμένη συναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ του ευρώ και του ρουμανικού νομίσματος. Κατά την άποψή του, η Επιτροπή θα πρέπει να επαληθεύει τις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ των εθνικών αρχών και των δικαιούχων κονδυλίων της ΕΕ, ώστε να διασφαλίζεται ότι χρησιμοποιούν το σωστό ποσοστό.

11. Η Επιτροπή δήλωσε ότι οποιαδήποτε διαφορά στο ποσό της επιχορήγησης λόγω της συναλλαγματικής ισοτιμίας αφορούσε την εκτέλεση της σύμβασης χρηματοδότησης μεταξύ της εταιρείας και των εθνικών αρχών. Εξήγησε επίσης ότι η διαχείριση και η εφαρμογή του εθνικού προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της σύνταξης συμβάσεων που θα υπογραφούν με τους δικαιούχους, αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών.

12. Η Επιτροπή εξήγησε επίσης ότι η συναλλαγματική ισοτιμία που συμφωνήθηκε μεταξύ της εταιρείας του καταγγέλλοντος και των ρουμανικών αρχών μπορεί να είναι διαφορετική από εκείνη που εφαρμόζεται μεταξύ των ρουμανικών αρχών και της Επιτροπής. Το τελευταίο καθορίζεται από τον κανονισμό 883/2006 [8]. Η διαφορά μεταξύ των συντελεστών δεν σημαίνει ότι η εταιρεία υπέστη ζημίες.

Καταγγελία σχετικά με την καθυστερημένη επιστροφή του πιστωτικού υπολοίπου ΦΠΑ και την απόφαση για αύξηση του ΦΠΑ από 19% σε 24% (CHAP(2013)0907)

13. Ο καταγγέλλων δήλωσε ότι η καθυστερημένη επιστροφή του πιστωτικού υπολοίπου ΦΠΑ επηρέασε αρνητικά το έργο, όπως και η αύξηση του ΦΠΑ από 19 % σε 24 %.

14. Η Επιτροπή εξήγησε ότι η οδηγία ΦΠΑ [9] δεν προβλέπει συγκεκριμένες προθεσμίες εντός των οποίων τα κράτη μέλη πρέπει να επιστρέψουν το πιστωτικό υπόλοιπο ΦΠΑ. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν τις δικές τους προθεσμίες, εφόσον αυτές είναι εύλογες [10]. Στην υπόθεση αυτή, οι ρουμανικές αρχές είχαν επιστρέψει το πιστωτικό υπόλοιπο ΦΠΑ εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, όπως έχει αναγνωριστεί από το Δικαστήριο της ΕΕ. Η Επιτροπή εξήγησε περαιτέρω ότι οποιαδήποτε παραβίαση προθεσμίας που ορίζεται στην εθνική νομοθεσία, η οποία δεν υπερβαίνει αυτό που θεωρείται παράλογο από τα δικαστήρια της ΕΕ, πρέπει να διευθετηθεί σε εθνικό επίπεδο. Η Επιτροπή συνέστησε στον καταγγέλλοντα να θέσει το ζήτημα αυτό στις εθνικές διοικητικές και δικαστικές αρχές. Η Επιτροπή ενημέρωσε επίσης τον καταγγέλλοντα ότι οι διαδικασίες επί παραβάσει που βρίσκονταν σε εξέλιξη κατά της Ρουμανίας σχετικά με τις επιστροφές πιστωτικού υπολοίπου ΦΠΑ αφορούσαν υπερβολικές καθυστερήσεις [11].

15. Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι η οδηγία ΦΠΑ προβλέπει ρητά ότι τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν τον δικό τους συντελεστή ΦΠΑ, εφόσον αυτός υπερβαίνει το 15 %.

16. Δυσαρεστημένος από τις απαντήσεις της Επιτροπής, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή τον Νοέμβριο του 2016.

Η έρευνα

17. Ο Διαμεσολαβητής κίνησε έρευνα σχετικά με τις ανησυχίες του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή i) δεν έλαβε μέτρα για την προστασία της επένδυσής του και ii) χειρίστηκε εσφαλμένα τις καταγγελίες του για παράβαση.

18. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε τους φακέλους της Επιτροπής σχετικά με την υπόθεση. Η έκθεση ελέγχου απεστάλη στον καταγγέλλοντα για παρατηρήσεις.

Μέτρα για την προστασία της επένδυσης του καταγγέλλοντος

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

19. Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται, κατ’ ουσίαν, ότι η ζημία που υπέστη οφείλεται στα προαναφερθέντα γεγονότα και στην αδράνεια της Επιτροπής. Κατά την άποψη του καταγγέλλοντος, η Επιτροπή θα πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνη για την οικονομική του ζημία.

20. Η Επιτροπή διαφωνεί με τη θέση του καταγγέλλοντος, όπως εκτίθεται λεπτομερώς ανωτέρω.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

21. Ο Διαμεσολαβητής αντιλαμβάνεται ότι ο καταγγέλλων υπέστη ζημία λόγω της πτώχευσης της εταιρείας του.

22. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για αυτό. Ενώ ο καταγγέλλων πιστεύει ότι η Επιτροπή δεν έλαβε μέτρα για τον μετριασμό των μέτρων που έλαβαν οι ρουμανικές αρχές, η Επιτροπή εξήγησε με σαφή και λεπτομερή τρόπο τους λόγους για τους οποίους δεν είχε την εξουσία να παρέμβει.  

23. Η Επιτροπή ορθώς ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα σχετικά με τα ένδικα μέσα που έχει στη διάθεσή του σε εθνικό επίπεδο. Το γεγονός ότι ο καταγγέλλων δεν ευδοκίμησε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων δεν μεταβάλλει την εκτίμηση αυτή.

24. Ο Διαμεσολαβητής δεν διαπιστώνει κακοδιοίκηση όσον αφορά αυτή την πτυχή της καταγγελίας.

Πώς χειρίστηκε η Επιτροπή τις καταγγελίες επί παραβάσει

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

25. Κατά την άποψη του καταγγέλλοντος, η Επιτροπή δεν χειρίστηκε σωστά τις καταγγελίες του για παράβαση. Δεν ζήτησε από την Επιτροπή να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ρουμανίας, αλλά να παρέμβει για την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων των μέτρων που έλαβαν οι ρουμανικές αρχές και να του καταβάλει αποζημίωση για την ηθική και οικονομική ζημία του. Ο καταγγέλλων θεωρεί επίσης ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τα επιχειρήματά του.

26. Η Επιτροπή θεωρεί ότι εξέτασε επιμελώς τις καταγγελίες παράβασης του καταγγέλλοντος.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

27. Πρωταρχικός σκοπός της διαδικασίας επί παραβάσει είναι να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ προς το γενικό συμφέρον και όχι να παρέχουν ατομική έννομη προστασία [12]. Ενώ ο καταγγέλλων στην παρούσα υπόθεση ζήτησε σαφώς ατομική επανόρθωση, ο Διαμεσολαβητής συμφωνεί — έχοντας εξετάσει τα έγγραφα στην παρούσα υπόθεση — ότι η Επιτροπή ορθώς χειρίστηκε την αλληλογραφία του ως καταγγελίες επί παραβάσει.

28. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή διαχειρίστηκε εσφαλμένως τις αιτιάσεις αυτές. Κατανόησε πλήρως τις πραγματικές και νομικές πτυχές των ζητημάτων που τέθηκαν. Εξήγησε σαφώς τους λόγους για τους οποίους δεν μπορούσε να δώσει συνέχεια στις παρατηρήσεις του. Οι εξηγήσεις αυτές είναι ορθές και σύμφωνες με το εφαρμοστέο δίκαιο της ΕΕ.

29. Ο Διαμεσολαβητής αντιλαμβάνεται ότι ο καταγγέλλων δεν είναι ικανοποιημένος με τη θέση της Επιτροπής. Ωστόσο, από τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του ο Διαμεσολαβητής δεν προκύπτει ότι υπήρξε κακοδιοίκηση στην παρούσα υπόθεση.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από την Επιτροπή στην παρούσα υπόθεση.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 04/12/2018

[1] Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) παρέχει χρηματοδότηση της ΕΕ σε δικαιούχους με τη μορφή επιχορηγήσεων για τη στήριξη έργων αγροτικής ανάπτυξης. Οι επιχορηγήσεις αυτές προστίθενται στη χρηματοδότηση που συνεισφέρουν οι ίδιοι οι δικαιούχοι.

[2] http://www.ddbra.ro/en/danube-delta-biosphere-reserve/danube-delta/biodiversity/natura-2000-ecological-network-a911.

[3] Τα εθνικά δικαστήρια διαπίστωσαν ότι η εταιρεία είχε αθετήσει τις υποχρεώσεις της πολύ πριν κηρυχθεί αφερέγγυα.

[4] Τον Μάιο του 2009, η ρουμανική νομοθεσία άλλαξε για να απαγορεύσει την αλιεία στο Δέλτα του Δούναβη κατά τη διάρκεια της νύχτας· τον Ιούλιο του 2011, όταν το έργο είχε σχεδόν ολοκληρωθεί, η ρουμανική περιβαλλοντική νομοθεσία άλλαξε και πάλι, απαγορεύοντας το κυνήγι στο καταφύγιο βιόσφαιρας του Δέλτα του Δούναβη.

[5] Υπό την προϋπόθεση ότι ο περιορισμός αυτός προβλέπεται από τον νόμο, σέβεται το βασικό περιεχόμενο της εν λόγω ελευθερίας και είναι αναγκαίος και ανταποκρίνεται πραγματικά σε στόχους γενικού ενδιαφέροντος που αναγνωρίζει η Ένωση ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων (άρθρο 52 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ). 

[6] Οδηγία 2009/147/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, ΕΕ L 20 της 26.1.2010, σ. 7-25.

[7] Βλ. υπόθεση C-2/10 Azienda Agro-Zootecnica Franchini Sarl, Eolica di Altamura Srl κατά Regione Puglia, ECLI:EU:C:2011:502, σκέψεις 58, 74, 75.

[8] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 883/2006 της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2006, σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1290/2005 του Συμβουλίου όσον αφορά την τήρηση των λογαριασμών των οργανισμών πληρωμών, τις δηλώσεις δαπανών και εσόδων και τους όρους επιστροφής των δαπανών στο πλαίσιο του ΕΓΤΕ και του ΕΓΤΑΑ (ΕΕ L 171 της 23.6.2006, σ. 1).

[9] Άρθρα 96 και 97 της οδηγίας 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (ΕΕ L 347 της 11.12.2006, σ. 1).

[10] Η Επιτροπή παρέπεμψε στην απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 2008, υπόθεση C-25/07, Sosnowska κατά Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu Ośrodek Zamiejscowy w Wałbrzychu (αίτηση προδικαστικής αποφάσεως), ECLI:EU:C:2008:395, σκέψεις 17 και 27· και απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 2001, υπόθεση C-78/00, Επιτροπή κατά Ιταλίας, ECLI:EU:C:2001:579, σκέψη 34.

[11] Βλέπε https://ec.europa.eu/taxation_customs/infringements/infringement-cases-press-releases/infringement-cases-country/infringement-cases-country-20102013_en#romania

[12] Ανακοίνωση της Επιτροπής — Δίκαιο της ΕΕ: Καλύτερη εφαρμογή για καλύτερα αποτελέσματα, C/2016/8600, ΕΕ C 18 της 19.1.2017, σ. 10-20.