Οι τρεις υποθέσεις αφορούσαν τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφάρμοσε τους κανόνες της για τη βελτίωση της νομοθεσίας και άλλες διαδικαστικές απαιτήσεις κατά την κατάρτιση νομοθετικών προτάσεων σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα (983/2025/MIK), την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών (2031/2024/VB) και την κοινή γεωργική πολιτική (1379/2024/MIK). Η Επιτροπή θεώρησε τις προτάσεις αυτές επείγουσες και, ως εκ τούτου, παρέλειψε τα μέτρα που προβλέπονται στους κανόνες της, όπως οι εκτιμήσεις επιπτώσεων και οι δημόσιες διαβουλεύσεις. Οι καταγγέλλοντες, οι οποίοι είναι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, θεώρησαν ότι οι παραλείψεις αυτές παραβιάζουν τους κανόνες της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Σε δύο περιπτώσεις, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν επίσης ότι η Επιτροπή δεν αξιολόγησε τη συνοχή των νομοθετικών προτάσεων με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα, όπως απαιτείται από τον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα. Σε μία περίπτωση, ο καταγγέλλων εξέφρασε περαιτέρω την ανησυχία ότι η Επιτροπή παραβίασε τον εσωτερικό κανονισμό της σχετικά με τις διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις.

Με βάση τις έρευνές της, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε διαδικαστικές ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εκπόνησε τις εν λόγω νομοθετικές προτάσεις, οι οποίες, στο σύνολό τους, ισοδυναμούσαν με κακοδιοίκηση. Για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων, η Διαμεσολαβήτρια συνέστησε στην Επιτροπή να διασφαλίσει την προβλέψιμη, συνεπή και μη αυθαίρετη εφαρμογή των κανόνων της για τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθορίζοντας «επείγουσες» καταστάσεις που δικαιολογούν παρέκκλιση από τις απαιτήσεις τους, καθώς και καταγράφοντας και εξηγώντας τους λόγους για τυχόν χορηγηθείσες παρεκκλίσεις. Επιπλέον, όταν χορηγούνται παρεκκλίσεις, η Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει διαδικασία για να διασφαλίσει ότι η επείγουσα προετοιμασία νομοθετικών προτάσεων εξακολουθεί να συμμορφώνεται με τις αρχές μιας διαφανούς, τεκμηριωμένης και χωρίς αποκλεισμούς νομοθετικής διαδικασίας. Για να συνδράμει την Επιτροπή στο έργο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε επίσης τέσσερις προτάσεις βελτίωσης, οι οποίες περιλάμβαναν: αποσαφήνιση των κανόνων διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για επείγουσες προτάσεις· διασφάλιση της έγκαιρης δημοσίευσης των αναλυτικών εγγράφων που αντικαθιστούν τις εκτιμήσεις επιπτώσεων και περιγράφουν τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίζονται οι προτάσεις της, ώστε να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή δημόσιου διαλόγου πριν από την έγκριση της νομοθεσίας· την έκδοση κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την εφαρμογή αξιολογήσεων κλιματικής συνέπειας· παροχή και καταγραφή αιτιολογήσεων κατά τη συντόμευση των περιόδων διυπηρεσιακής διαβούλευσης κάτω από τα καθορισμένα όρια.

Στην απάντησή της προς τη Διαμεσολαβήτρια, η Επιτροπή συμφώνησε να εξετάσει τον ορισμό των «επειγουσών» καταστάσεων κατά την επικείμενη αναθεώρηση των κανόνων για τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθώς και να καταγράψει και να δημοσιεύσει τους λόγους για την εφαρμογή τυχόν παρεκκλίσεων από τις απαιτήσεις τους. Η Επιτροπή δεσμεύτηκε επίσης να διασφαλίσει στοχευμένες διαβουλεύσεις σχετικά με τις «επείγουσες» προτάσεις της, να δημοσιεύσει τα αναλυτικά έγγραφα με αποδεικτικά στοιχεία που υποστηρίζουν τις προτάσεις της εντός τριών μηνών από την έγκρισή τους, να συμπεριλάβει αξιολογήσεις κλιματικής συνέπειας τόσο στα αναλυτικά έγγραφα όσο και στα επεξηγηματικά μνημόνια για μελλοντικές προτάσεις και να παράσχει αιτιολογήσεις για συντομευμένες διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις.

Οι καταγγέλλοντες, στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απάντηση της Επιτροπής, θεώρησαν ότι οι δεσμεύσεις της Επιτροπής δεν είναι ούτε αρκετά σαφείς ούτε αρκετά συγκεκριμένες ώστε να εγγυώνται μια διαφανή, χωρίς αποκλεισμούς και τεκμηριωμένη νομοθετική διαδικασία.

Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη συνολική εποικοδομητική απάντηση της Επιτροπής στις συστάσεις και τις προτάσεις της για βελτίωση. Ωστόσο, η απάντηση της Επιτροπής δεν παρέχει ακόμη επαρκή σαφήνεια σχετικά με τα συγκεκριμένα μέτρα που προτίθεται να λάβει για την εφαρμογή των συστάσεων και των προτάσεων βελτίωσης της Διαμεσολαβήτριας.

Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια θα παρακολουθεί το θέμα αυτό βάσει μελλοντικών καταγγελιών και μόλις η Επιτροπή ολοκληρώσει την αναθεώρηση των κανόνων για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Στο παρόν στάδιο, δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες και ο Διαμεσολαβητής περάτωσε τις τρεις υποθέσεις.

Η υπόθεση αφορούσε αίτημα για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα σχετικά με προγράμματα ανάπτυξης του καφέ στην Αιθιοπία. Ο καταγγέλλων υπέβαλε το αίτημά του στην Επιτροπή τον Αύγουστο του 2024.

Η Επιτροπή απάντησε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2024. Χορήγησε πλήρη πρόσβαση σε δύο έγγραφα, αρνήθηκε την πρόσβαση σε τρία έγγραφα στο σύνολό τους και παρέσχε μερική πρόσβαση στα υπόλοιπα 31 έγγραφα. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή υποστήριξε ότι η (πλήρης) γνωστοποίηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την προστασία του σκοπού των επιθεωρήσεων, των ερευνών και των λογιστικών ελέγχων, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και των εμπορικών συμφερόντων, καθώς και την προστασία του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις.

Ο καταγγέλλων αμφισβήτησε την απόφαση της Επιτροπής υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση» τον Ιανουάριο του 2025. Ελλείψει απάντησης, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή τον Μάιο του 2025.

Τον Ιούνιο του 2025 η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα και ζήτησε από την Επιτροπή να απαντήσει στον καταγγέλλοντα το συντομότερο δυνατόν.

Μετά από αρκετές ανταλλαγές απόψεων με την Επιτροπή επί του θέματος, στις 20 Απριλίου 2026 η Διαμεσολαβήτρια απέστειλε τελική υπενθύμιση στην Επιτροπή, καλώντας την να εκδώσει επιβεβαιωτική απόφαση το αργότερο έως τις 12 Μαΐου 2026. Η Επιτροπή δεν το έπραξε.

Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν είχε ακόμη απαντήσει στην επιβεβαιωτική αίτηση του καταγγέλλοντος περισσότερο από 15 μήνες μετά τη λήξη του νόμιμου χρονοδιαγράμματος που θεσπίστηκε με τον κανονισμό 1049/2001, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνα διαπιστώνοντας κρούσμα κακοδιοίκησης.

Οι τρεις υποθέσεις αφορούν τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφάρμοσε τους κανόνες της για τη βελτίωση της νομοθεσίας και άλλες διαδικαστικές απαιτήσεις κατά την κατάρτιση νομοθετικών προτάσεων σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα (983/2025/MAS), την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών (2031/2024/VB) και την κοινή γεωργική πολιτική (1379/2024/MIK). Η Επιτροπή θεώρησε τις προτάσεις αυτές επείγουσες και, ως εκ τούτου, παρέλειψε τα μέτρα που προβλέπονται στους κανόνες της, όπως οι εκτιμήσεις επιπτώσεων και οι δημόσιες διαβουλεύσεις. Οι καταγγέλλοντες, οι οποίοι είναι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, θεώρησαν ότι οι παραλείψεις αυτές παραβιάζουν τους κανόνες της Επιτροπής για τη «βελτίωση της νομοθεσίας». Σε δύο περιπτώσεις, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν επίσης ότι η Επιτροπή δεν έλεγξε τη συνοχή των νομοθετικών προτάσεων με τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα, όπως απαιτείται από τον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα. Σε μία περίπτωση, ο καταγγέλλων εξέφρασε περαιτέρω την ανησυχία ότι η Επιτροπή παραβίασε τον εσωτερικό κανονισμό της σχετικά με τις διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις.   

Ο Διαμεσολαβητής κίνησε έρευνες για τις τρεις υποθέσεις. Έλαβε τη γραπτή απάντηση της Επιτροπής και στις τρεις υποθέσεις, εξέτασε τους σχετικούς φακέλους της Επιτροπής και οι ομάδες έρευνας της συναντήθηκαν με εκπροσώπους της Επιτροπής στο πλαίσιο δύο ερευνών.

Η Επιτροπή απάντησε ότι οι κανόνες για τη «βελτίωση της νομοθεσίας» δεν είναι δεσμευτικό δίκαιο, αλλά ένα σύνολο εργαλείων χάραξης πολιτικής για τη συλλογή σχετικών πληροφοριών που θα πρέπει να εφαρμόζονται με αναλογικό τρόπο. Υποστήριξε επίσης ότι είχε συλλέξει όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία πριν από την έγκριση των εν λόγω νομοθετικών προτάσεων, είχε ζητήσει τη γνώμη των ενδιαφερόμενων μερών και είχε διενεργήσει τις αξιολογήσεις κλιματικής συνέπειας και τη διυπηρεσιακή διαβούλευση σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.

Με βάση τις έρευνές της, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ορισμένες διαδικαστικές ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εκπόνησε τις νομοθετικές προτάσεις οι οποίες, στο σύνολό τους, ισοδυναμούν με κακοδιοίκηση.

Ειδικότερα, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η Επιτροπή υιοθέτησε ευρεία ερμηνεία του όρου «επείγον» και δεν αιτιολόγησε επαρκώς το «επείγον» των νομοθετικών προτάσεων προς το κοινό και δεν τεκμηρίωσε τις παρεκκλίσεις της από τους ισχύοντες κανόνες για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή δεν έχει θεσπίσει διαδικασία που θα διασφάλιζε, όπως απαιτείται από τις Συνθήκες και τη νομολογία, διαφανή, τεκμηριωμένη και χωρίς αποκλεισμούς προετοιμασία «επειγουσών» νομοθετικών προτάσεων. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή, μη τηρώντας κατάλληλα αρχεία των υποχρεωτικών ελέγχων συνέπειας των προτάσεών της με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, δεν ενήργησε με υπεύθυνο τρόπο.

Για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων, η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε δύο συστάσεις. Η Διαμεσολαβήτρια συνέστησε στην Επιτροπή να διασφαλίσει την προβλέψιμη, συνεπή και μη αυθαίρετη εφαρμογή των κανόνων της για τη βελτίωση της νομοθεσίας, ορίζοντας «επείγουσες» καταστάσεις που δικαιολογούν παρέκκλιση από τις απαιτήσεις που ορίζονται στους κανόνες. Επιπλέον, όταν χορηγούνται παρεκκλίσεις, η Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει διαδικασία για να διασφαλίσει ότι η επείγουσα προετοιμασία νομοθετικών προτάσεων εξακολουθεί να συμμορφώνεται με τις αρχές μιας διαφανούς, τεκμηριωμένης και χωρίς αποκλεισμούς νομοθετικής διαδικασίας. Για να συνδράμει την Επιτροπή στο έργο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε τέσσερις προτάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν την αποσαφήνιση των κανόνων διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για επείγουσες προτάσεις και τη διασφάλιση της έγκαιρης δημοσίευσης των αποδεικτικών στοιχείων που υποστηρίζουν τις προτάσεις της, ώστε να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή δημόσιου διαλόγου πριν από την έγκριση της νομοθεσίας.

Η υπόθεση αφορούσε εικαζόμενη σύγκρουση συμφερόντων στην οποία εμπλέκεται ο επίτροπος Γεωργίας. Η καταγγέλλουσα, οργάνωση που εκπροσωπεί τους πολωνούς γεωργούς, είχε υποβάλει καταγγελία επί παραβάσει σχετικά με την πολωνική γεωργική νομοθεσία. Στη συνέχεια, ο καταγγέλλων ενημέρωσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το γεγονός ότι ο αδελφός του Επιτρόπου Γεωργίας ήταν μεταξύ των μελών του πολωνικού κοινοβουλίου που είχαν προτείνει την επίμαχη νομοθεσία.   

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή αξιολόγησε τη σύγκρουση συμφερόντων ήταν εσφαλμένος. Ειδικότερα, δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η σχέση του επιτρόπου με έναν από τους προτείνοντες νομοθεσία θα μπορούσε να επηρεάσει, ή να θεωρηθεί ότι επηρεάζει, αρνητικά την ανεξαρτησία της Επιτροπής κατά την αξιολόγηση της επίμαχης καταγγελίας παράβασης.  

Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε πρόταση βελτίωσης για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος και παρότρυνε την Επιτροπή να επανεξετάσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με την καταγγελία παράβασης υπό την εποπτεία άλλου Επιτρόπου. Δεδομένου ότι η Διαμεσολαβήτρια εντόπισε επίσης διαδικαστικές ελλείψεις στην υπόθεση, υπέβαλε μια δεύτερη πρόταση βελτίωσης για την πρόληψη παρόμοιων καταστάσεων στο μέλλον.

Η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνα, ζητώντας από την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να ανταποκριθεί στις προτάσεις της.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο, κατά την αξιολόγηση των φυτοφαρμάκων, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) λαμβάνει υπόψη τους κινδύνους για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα που ενέχουν οι έμμεσες επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι υπάρχουν ήδη διαθέσιμες μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των έμμεσων επιπτώσεων και ότι το γεγονός ότι η EFSA δεν το πράττει αντιβαίνει στο ισχύον νομικό πλαίσιο.

Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η EFSA εξήγησε λεπτομερέστερα τους λόγους για τους οποίους, στο πλαίσιο του ρόλου της ως «εκτιμητή κινδύνου», δεν μπορεί επί του παρόντος να αξιολογεί συστηματικά τις έμμεσες επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων. Ειδικότερα, η EFSA εξήγησε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως «διαχειριστής κινδύνου», εξακολουθεί επί του παρόντος να επανεξετάζει τα κριτήρια για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών κινδύνων στα φυτοφάρμακα, τους «ειδικούς στόχους προστασίας». Έως ότου αναπτυχθούν και εγκριθούν οι εν λόγω ειδικοί στόχοι προστασίας, η EFSA δεν μπορεί να αξιολογεί συστηματικά για κάθε φυτοφάρμακο τους κινδύνους έμμεσων επιπτώσεων στο περιβάλλον.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η EFSA εξήγησε σαφώς τους λόγους για τους οποίους, έως ότου καθοριστούν οι σχετικοί ειδικοί στόχοι προστασίας, δεν λαμβάνει συστηματικά υπόψη τις έμμεσες επιπτώσεις στις εκτιμήσεις της σχετικά με τους κινδύνους των φυτοφαρμάκων για το περιβάλλον. Σημείωσε, ωστόσο, την καθυστέρηση στην οριστικοποίηση των ειδικών στόχων προστασίας, τους οποίους προτίθεται να θέσει στην Επιτροπή.

Ενώ η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη συνεργασία της EFSA με τις ανησυχίες της καταγγέλλουσας, κατανόησε την απογοήτευση της καταγγέλλουσας ότι η EFSA ξεκίνησε έναν τέτοιο διάλογο μόνο μετά την παρέμβασή της. Η Διαμεσολαβήτρια θεώρησε λυπηρό το γεγονός αυτό. Ωστόσο, δεδομένου ότι η EFSA έχει πλέον απαντήσει διεξοδικά στον καταγγέλλοντα, δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες επί του θέματος. Ωστόσο, υπέβαλε πρόταση βελτίωσης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο, στο μέλλον, η EFSA θα πρέπει να αντιμετωπίσει παρόμοιες ανησυχίες.