Ο καταγγέλλων εργάστηκε ως εμπειρογνώμονας για εξωτερικό ανάδοχο της ΕΕ σε χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο στην Τανζανία, το οποίο διαχειριζόταν η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Τανζανία και στην Κοινότητα Ανατολικής Αφρικής. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι ο ανάδοχος παραβίασε τη νομοθεσία της Τανζανίας παραλείποντας να εγγραφεί στην Τανζανία, εμποδίζοντάς τον να λάβει έγκυρη άδεια εργασίας. Στη συνέχεια, ο ανάδοχος ενημέρωσε τον καταγγέλλοντα για την απόφασή του να καταγγείλει τη σύμβασή του, λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες σχετικά με το έργο του καταγγέλλοντος που εξέφρασε η αντιπροσωπεία της ΕΕ.

Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τις ανησυχίες του καταγγέλλοντος όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η αντιπροσωπεία χειρίστηκε και τα δύο θέματα. Στο πλαίσιο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια αναφέρθηκε στην πάγια άποψή της ότι, όταν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ επιδιώκουν την αντικατάσταση εμπειρογνωμόνων που εργάζονται σε έργα της ΕΕ, τα εν λόγω άτομα θα πρέπει να ακούγονται πριν αντικατασταθούν. Ενώ η Επιτροπή υποστήριξε ότι δεν ζήτησε την αντικατάσταση του εμπειρογνώμονα, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε συμμετάσχει στην απόφαση αντικατάστασης. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν διασφάλισε τον σεβασμό του δικαιώματος ακρόασης του καταγγέλλοντος πριν από την αντικατάστασή του, γεγονός που ισοδυναμούσε με κακοδιοίκηση.  Έκανε μια πρόταση για βελτίωση με στόχο την πρόληψη του ζητήματος από το να συμβεί στο μέλλον. 

Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι, δεδομένου ότι η σύμβαση του καταγγέλλοντος είχε καταγγελθεί, δεν δικαιολογούνταν περαιτέρω έρευνες σχετικά με το ζήτημα της άδειας εργασίας. Ωστόσο, υπέβαλε πρόταση βελτίωσης στην Επιτροπή, καλώντας την να επαληθεύσει το θέμα, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει άλλους εμπειρογνώμονες που εργάζονται για το έργο της ΕΕ. 

 

Η υπόθεση αφορούσε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA) να μην χορηγήσει «σφραγίδα αριστείας» σε πρόταση για χρηματοδότηση από την ΕΕ στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του 2023 για τη μεταδιδακτορική υποτροφία Marie Sklodowska-Curie (MSCA-PF), η οποία αποτελεί μέρος του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» της ΕΕ. Ο REA αρνήθηκε να απονείμει τη σφραγίδα αριστείας στην πρόταση, διότι η προσφεύγουσα είχε την έδρα της στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ο REA είχε παράσχει εύλογη εξήγηση για την απόφασή του και ενήργησε σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες. Ως εκ τούτου, περάτωσε την έρευνα με τη διαπίστωση ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση. Ωστόσο, πρότεινε στον ΕΟΕ να παράσχει στον καταγγέλλοντα και σε άλλους αιτούντες με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση επεξηγηματικό σημείωμα και/ή να εκδώσει δημόσια δήλωση που να αποσαφηνίζει την ειδική κατάσταση των αιτούντων με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων MSCA-PF του 2023, ιδίως σε σχέση με τη σφραγίδα αριστείας.

Η υπόθεση αφορούσε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA) να ανακτήσει κονδύλια που καταβλήθηκαν σε μη κερδοσκοπικό οργανισμό για έργο που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες».

Ο EACEA απέρριψε το αίτημα του καταγγέλλοντος για παράταση του έργου και διαπίστωσε μη επιλέξιμες ορισμένες δαπάνες που δηλώθηκαν από τον καταγγέλλοντα, διότι αφορούσαν δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν μετά την ημερομηνία λήξης του έργου ή δραστηριότητες με ανεπαρκή αριθμό συμμετεχόντων.

Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο EACEA αναγνώρισε ότι υπήρχαν ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούσε με τον καταγγέλλοντα σχετικά με την πιθανή επέκταση του έργου και προσφέρθηκε να αποζημιώσει τον καταγγέλλοντα για αυτό. Ο Διαμεσολαβητής εξέφρασε την ικανοποίησή του για το γεγονός αυτό.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η θέση του EACEA σχετικά με την παράταση του έργου και την ανάκτηση των κονδυλίων ήταν εύλογη και σύμφωνη με τους ισχύοντες κανόνες. Ως εκ τούτου, η υπόθεση περατώθηκε με το συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από τον EACEA.

Στις 14 Ιουνίου 2023, αλιευτικό σκάφος (Adriana) που μετέφερε περίπου 750 μετανάστες ανατράπηκε και βυθίστηκε σε διεθνή ύδατα στα ανοικτά των ακτών της Πύλου στην Ελλάδα. Στην επιχείρηση έρευνας και διάσωσης (SAR) που ακολούθησε, διασώθηκαν 104 άνθρωποι και ανασύρθηκαν 82 πτώματα. Οι υπόλοιποι επιβάτες θεωρούνται νεκροί. Ενώ υπήρξαν πολυάριθμα προηγούμενα ναυάγια πλοίων που μετέφεραν μετανάστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένου ενός ναυαγίου στο Crotone της Ιταλίας, στις 26 Φεβρουαρίου 2023, όταν εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους 100 άνθρωποι, η τραγωδία της Adriana θεωρείται η πιο θανατηφόρα και προκάλεσε διεθνή κατακραυγή.

Το περιστατικό προκάλεσε ανησυχία στο κοινό σχετικά με τον ρόλο και τις ευθύνες της ΕΕ όσον αφορά την προστασία της ζωής στο πλαίσιο των μεταναστευτικών και συνοριακών πολιτικών της. Έχουν διατυπωθεί ισχυρισμοί ότι οι ενέργειες του Λιμενικού Σώματος - Ελληνικής Ακτοφυλακής συνέβαλαν άμεσα ή έμμεσα στην ανατροπή. Υπάρχουν διάφορες εθνικές έρευνες σχετικά με τον ρόλο του ΛΣ, συμπεριλαμβανομένης μιας εν εξελίξει έρευνας από τον Έλληνα Διαμεσολαβητή, η οποία ξεκίνησε αφού το ΛΣ αποφάσισε να μην κινήσει τη δική του εσωτερική πειθαρχική έρευνα.

Δεδομένου ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), μέσω των κοινών του επιχειρήσεων και των δραστηριοτήτων επιτήρησης, συμμετέχει συχνά σε κάποιο βαθμό στην αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα, είναι κατανοητό ότι η ανησυχία του κοινού επεκτείνεται στον ρόλο του. Απαντώντας στην τραγωδία της Πύλου, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε να κινήσει αυτεπάγγελτη έρευνα.

Από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι ο Frontex είχε ακολουθήσει τους ισχύοντες κανόνες και πρωτόκολλα, αλλά κατέδειξε ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα στις οποίες εμπλέκεται, είτε στο πλαίσιο κοινών θαλάσσιων επιχειρήσεων είτε στο πλαίσιο χωριστών δραστηριοτήτων εναέριας επιτήρησης πολλαπλών σκοπών.

Αυτές περιλαμβάνουν ανεπαρκή καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι μονάδες του Frontex θα πρέπει να ανταποκρίνονται όταν εντοπίζουν σκάφη σε δυνητικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο των ειδικών και μοναδικών δραστηριοτήτων τους, μεταξύ άλλων όσον αφορά την έκδοση σημάτων έκτακτης ανάγκης. Η έρευνα κατέδειξε επίσης την ανάγκη για μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά τους ρόλους και τις αρμοδιότητες και, κυρίως, τη φύση της συνεργασίας του Frontex με τις εθνικές αρχές.

Από την έρευνα προέκυψε επίσης ότι δεν διασφαλίζεται η επαρκής συμμετοχή των παρατηρητών θεμελιωδών δικαιωμάτων του Frontex στη λήψη αποφάσεων σχετικά με καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα που εντοπίζονται κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων επιτήρησης του Frontex.

Για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων, ο Διαμεσολαβητής διατύπωσε σειρά προτάσεων. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια τόνισε ότι οι προτάσεις αυτές σχετικά με συγκεκριμένες πτυχές του έργου του Frontex δεν επαρκούν για να καλύψουν το μεγάλο κενό που άφησε η απουσία προορατικής έρευνας και διάσωσης στην ΕΕ, ιδίως όταν συνδυάζονται με επανειλημμένες καταγγελίες σχετικά με τη συμπεριφορά των αρχών σε ορισμένα κράτη μέλη.

 Για τον σκοπό αυτό, η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε, όταν οι εθνικές αρχές δεν εκπληρώνουν επαρκώς τις υποχρεώσεις τους στον τομέα της έρευνας και διάσωσης ή εμπλέκονται με άλλον τρόπο σε παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και/ή όταν οι εθνικές αρχές περιορίζουν τον ρόλο και την ικανότητα έρευνας και διάσωσης του Frontex, αυτό να οδηγήσει τον εκτελεστικό διευθυντή να επανεξετάσει κατά πόσον ο Frontex θα πρέπει να συνεχίσει τις δραστηριότητές του στο εν λόγω κράτος μέλος.

Η υπόθεση αφορούσε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ανακτήσει κονδύλια από τον συντονιστή ενός χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ έργου, το οποίο υλοποιήθηκε με επτά άλλους εταίρους του έργου.

Κατόπιν εξωτερικού ελέγχου, η Επιτροπή αποφάσισε να ανακτήσει από τον καταγγέλλοντα, ως συντονιστή του έργου, όλες τις μη επιλέξιμες δαπάνες που εντοπίστηκαν στην έκθεση ελέγχου για όλους τους ενδιαφερόμενους εταίρους του έργου.

Στο πλαίσιο της έρευνας, η Επιτροπή αποφάσισε να ακυρώσει την «εντολή ανάκτησης» που είχε εκδώσει προς τον καταγγέλλοντα και, αντ’ αυτού, να ανακτήσει τα σχετικά κονδύλια από κάθε ενδιαφερόμενο εταίρο έργου. Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για την απόφαση της Επιτροπής και περάτωσε την έρευνα με το συμπέρασμα ότι το ζήτημα έχει διευθετηθεί.

Η υπόθεση αφορούσε την άρνηση της αντιπροσωπείας της ΕΕ στην Αλγερία να καταβάλει πρόσθετες δαπάνες στις οποίες υποβλήθηκε ανάδοχος κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Ως αποτέλεσμα μιας «διαδικασίας φιλικού διακανονισμού» επί του θέματος, η αντιπροσωπία της ΕΕ επιβεβαίωσε ότι ορισμένα έξοδα μπορούσαν να επιστραφούν στον καταγγέλλοντα, αλλά υποστήριξε ότι άλλα έξοδα δεν μπορούσαν να επιστραφούν.  

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ο καταγγέλλων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαφώνησαν ουσιαστικά ως προς την ερμηνεία των εφαρμοστέων συμβατικών διατάξεων. Στις περιπτώσεις αυτές, δεν εναπόκειται στον Διαμεσολαβητή να καθορίσει τον τρόπο ερμηνείας της σύμβασης, αλλά στο δικαστήριο. Η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι η θέση της Επιτροπής δεν ήταν παράλογη. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την υπόθεση καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση.