Rezultaty działań Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich
Rzecznik wszczyna co roku około 350 postępowań wyjaśniających. Pozytywne zmiany wynikające z tych postępowań wyjaśniających często pojawiają się stopniowo, ponieważ instytucje UE dostosowują się do nowych norm w zakresie dobrej administracji. Pogłębiona współpraca z instytucjami, organami i agencjami UE, a także naciski wywierane na administrację UE przez skarżących, media, społeczeństwo obywatelskie, posłów do Parlamentu Europejskiego i sądy UE również przyczyniają się do osiągnięcia pozytywnych rezultatów.
Poniżej przedstawiono kilka przykładów pozytywnych zmian w kluczowych obszarach dochodzeń prowadzonych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w ostatnich latach:
Odpowiedzialność w procesie decyzyjnym
| Sytuacja wcześniej | Sytuacja na chwilę obecną |
|---|---|
|
Brak przejrzystości w odniesieniu do negocjacji handlowych UE. |
Polityka handlowa UE jest jednym z filarów Unii. Mandaty negocjacyjne są podawane do wiadomości publicznej. |
|
Trudno jest społeczeństwu kontrolować proces decyzyjny Eurogrupy. |
Posiedzenia Eurogrupy podsumowano bardziej szczegółowo. Internetowe repozytorium publicznie dostępnych dokumentów Eurogrupy. |
|
Brak odrębnej procedury mianowania Sekretarza Generalnego Komisji. |
Odrębna procedura (np. COM/2019/2886) dotycząca mianowania Sekretarza Generalnego. |
|
Potrzebna jest większa jasność co do sposobu podejmowania decyzji przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). |
ECDC wyjaśnia uzasadnienie decyzji i zobowiązuje się do bardziej przystępnej komunikacji z ogółem społeczeństwa. |
|
Brak przejrzystości w zakresie podejmowania decyzji przez Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA). |
EIOPA publikuje protokoły głosowania swojej Rady Organów Nadzoru dotyczące projektów standardów regulacyjnych. |
|
Spotkania, które odbyły się między Europejską Agencją Leków (EMA) a firmami farmaceutycznymi przed złożeniem wniosków o udzielenie dostępu do rynku, budzą wątpliwości pod względem rozliczalności. |
EMA zwiększyła swoją obiektywność i niezależność w odniesieniu do spotkań jej przedstawicieli z firmami farmaceutycznymi. |
|
Potrzeba poprawy sposobu, w jaki Europejski Bank Centralny (EBC) utrzymuje kontakty z zainteresowanymi stronami. |
EBC podjął kroki w celu uniknięcia wszelkiego ryzyka wymiany informacji potencjalnie wrażliwych z punktu widzenia rynku z ograniczoną liczbą odbiorców. |
Przejrzystość i etyka działalności lobbingowej
| Sytuacja wcześniej | Sytuacja na chwilę obecną |
|---|---|
|
Kodeks postępowania komisarzy: termin powiadomienia dotyczący zatrudnienia po zakończeniu kadencji jest zbyt krótki. Nie opublikowano oceny komisji etycznej dotyczącej nowych stanowisk pracy komisarzy. |
Wzmocniony kodeks postępowania: przedłużenie terminów powiadomienia, zaostrzenie przepisów dotyczących oświadczeń o braku konfliktu interesów finansowych. Proaktywna publikacja oceny zatrudnienia komisarzy po zakończeniu kadencji. |
|
Grupy ekspertów: brak szczegółowych informacji na temat tych grup, które udzielają opinii eksperckich dla Komisji. |
Opublikowano protokoły posiedzeń grup ekspertów, publiczne zaproszenia do składania wniosków są standardem członkostwa w grupie, link do rejestru służącego przejrzystości. |
|
Postrzeganie sponsoringu korporacyjnego prezydencji Radzie UE jako oferującego sponsorowi wpływ na kształtowanie polityki i prawodawstwa UE. |
Wytyczne Rady dla państw członkowskich, które zamierzają przyjąć sponsoring korporacyjny swojej prezydencji. |
|
Podnoszenie świadomości w zakresie działalności lobbingowej: ograniczone szkolenia lub wytyczne dotyczące interakcji z lobbystami. Brak zapisów spotkań komisarzy z lobbystami. |
Wykaz „Co robić i czego się wystrzegać” dla urzędników UE mających kontakt z lobbystami stosowany przez Komisję. Publiczne zapis spotkań komisarzy z lobbystami. Utworzono portal służący przejrzystości. Komisja i Parlament organizują szkolenia w zakresie świadomości w zakresie działalności lobbingowej. |
|
Efekt „drzwi obrotowych”: brak wiedzy na temat potencjalnych konfliktów interesów i negatywny wpływ na zaufanie publiczne. |
Znacznie szersza wiedza na temat potencjalnych problemów spowodowanych przypadkami „drzwi obrotowych”. Nazwiska i nowe stanowiska pracowników wyższego szczebla, którzy przenoszą się do podmiotów potencjalnie prowadzących działalność lobbingową i działalność reprezentacyjną, są publikowane co roku. |
|
Ocena konfliktu interesów w trakcie przetargów publicznych: na mocy rozporządzenia finansowego UE nie ma możliwości wykluczenia wnioskodawców składających oferty ze względu na konflikt interesów. |
Komisja zaproponowała zmianę rozporządzenia finansowego w celu uwzględnienia możliwości odrzucenia oferentów, jeśli znajdują się w sytuacji konfliktu interesów. |
Dostęp do dokumentów
| Sytuacja wcześniej | Sytuacja na chwilę obecną |
|---|---|
|
Nieodpowiednie ustalanie priorytetów w zakresie dostępu do dokumentów. |
Wiele instytucji UE zgadza się ze stosowaniem procedury przyspieszonej Rzecznika Praw Obywatelskich, dzięki któremu może on sformułować wnioski w ciągu 40 dni roboczych. |
|
Brak przejrzystości w odniesieniu do wyników badań klinicznych produktów leczniczych. |
Europejska Agencja Leków udziela dostępu do dokumentów z badań klinicznych. |
|
Koszty podróży komisarzy i różne koszty podróży służbowych, które nie zostały opublikowane. |
Komisja aktywnie publikuje informacje na temat kosztów podróży komisarzy i różnych kosztów wyjazdów służbowych. |
|
Brak jednolitego podejścia do kwestii praw obywateli w zakresie dostępu do dokumentów UE. |
Wytyczne Rzecznika dla instytucji dotyczące najlepszego sposobu zapewnienia prawa do publicznego dostępu do dokumentów UE. |
|
Nowe narzędzia komunikacji stanowią wyzwanie dla administracji UE w dziedzinie publicznego dostępu do dokumentów. |
Większa świadomość tego wyzwania. Publikacja najlepszych praktyk w zakresie rejestrowania wiadomości tekstowych związanych z pracą. |
Przejrzystość prawna
| Sytuacja wcześniej | Sytuacja na chwilę obecną |
|---|---|
|
Rozmowy trójstronne: brak informacji na temat dat, porządku obrad i negocjatorów biorących udział w międzyinstytucjonalnych negocjacjach w sprawie projektów aktów prawnych. |
Kalendarze rozmów trójstronnych i porządki obrad są często publikowane z wyprzedzeniem, a główni negocjatorzy są wymieniani. Trwają prace nad wspólną bazą danych aktów prawnych. |
|
Przejrzystość legislacyjna Rady: niewiele dostępnych informacji na temat ewolucji projektów aktów prawnych w obrębie Rady. |
Rada aktywnie publikuje sprawozdanie z negocjacji w sprawie projektów ustaw, a także swój mandat do negocjacji prawodawczych z Parlamentem. |
Prawa podstawowe
| Sytuacja wcześniej | Sytuacja na chwilę obecną |
|---|---|
|
Brak możliwości dochodzenia roszczeń przez migrantów i uchodźców, którzy uznali, że ich prawa podstawowe zostały naruszone. |
Frontex i Agencja UE ds. Azylu ustanowiły mechanizmy składania skarg w odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszeń praw podstawowych. |
|
Prawa osób z niepełnosprawnościami: pole do poprawy we wdrażaniu Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. |
Komisja poprawia dostępność swojej strony internetowej i narzędzi internetowych dla osób z niepełnosprawnościami. |
|
Finansowanie UE: brak kontroli nad tym, czy środki finansowe UE są wydatkowane zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. |
Udoskonalenie nadzoru Komisji, aby zapewnić, że wydatki nie prowadzą do dalszej marginalizacji pewnych grup. |
|
Stażyści w delegaturach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) nie otrzymują wynagrodzenia. |
Stażyści w delegaturach ESDZ otrzymują dodatek na pokrycie wydatków i kosztów utrzymania. |
|
Stosowanie języków UE: brak jasności co do sposobu, w jaki instytucje UE korzystają z języków urzędowych UE w swojej komunikacji publicznej. |
Zalecenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące stosowania języków UE w komunikacji ze społeczeństwem. |
|
Statut Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich: przepisy regulujące funkcjonowanie Rzecznika Praw Obywatelskich nie wymagają okresu karencji, aby politycy ubiegali się o stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. |
Zmieniony statut potwierdza uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i przewiduje dwuletni okres karencji dla polityków ubiegających się o stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. |