Kontekst

1. W kwietniu i sierpniu 2017 r. skarżący, obywatel Zjednoczonego Królestwa mieszkający w Belgii, napisał do Komisji Europejskiej o utrzymaniu obywatelstwa Unii (art. 20 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) niezależnie od wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE („brexit”) i wyniku negocjacji między Zjednoczonym Królestwem a UE.

2. Komisja odpowiedziała, że tylko obywatele państw członkowskich UE mogą mieć obywatelstwo UE. Wspomniano również o dwóch bieżących europejskich inicjatywach obywatelskich dotyczących praw obywateli Unii w kontekście wystąpienia państwa członkowskiego z UE[1].

3. Komisja stwierdziła, że jest w pełni świadoma poważnych konsekwencji brexitu dla obywateli, którzy zbudowali swoje życie przy założeniu, że zawsze będą chronieni prawami wynikającymi z członkostwa ich kraju w UE. W negocjacjach w sprawie brexitu Komisja dąży zatem do ochrony dożywotnich wyborów życiowych dokonywanych przez tych obywateli w zakresie, w jakim jest to możliwe na mocy traktatów UE i mandatu negocjacyjnego Komisji[2]. Oprócz ograniczeń prawnych wynikających z traktatów UE główny negocjator Komisji nie ma jednak mandatu do negocjowania obywatelstwa UE dla obywateli Zjednoczonego Królestwa.

4. Skarżący, niezadowolony z odpowiedzi Komisji, zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarżący wyraził pogląd, że Komisja nie wyjaśniła swojego stanowiska w kwestii obywatelstwa UE dla obywateli Zjednoczonego Królestwa po brexicie.

Wnioski

5. Komisja przedstawiła skarżącemu swoją opinię na temat jego obaw. Biorąc pod uwagę obecne brzmienie traktatów UE, Komisja może zasadnie twierdzić, że obywatele nieposiadający obywatelstwa państwa członkowskiego UE – tacy jak obywatele Zjednoczonego Królestwa po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa – nie mogą być obywatelami UE: „Niniejszym ustanawia sięobywatelstwo Unii. Każda osoba posiadająca obywatelstwo państwa członkowskiego jest obywatelem Unii. Obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego i nie zastępuje go”.[3]. W związku z tym zamykam sprawę[4].

6. Obawy obywateli dotkniętych brexitem, w tym skarżącego, są jednak zrozumiałe. Komisja wyjaśniła skarżącemu, że jednym z kluczowych priorytetów negocjacji w sprawie brexitu jest zatem zagwarantowanie statusu i praw tym obywatelom UE, którzy, opierając się na swoich istniejących prawach wynikających z prawa UE, zdecydowali się mieszkać, pracować lub studiować w innym państwie członkowskim[5]. Potrzeba znalezienia sposobów ochrony wyborów życiowych dokonanych przez tych obywateli była częścią pierwszej fazy negocjacji w sprawie brexitu, których wyniki opublikowano w dniu 8 grudnia 2017 r.[6]. Obywatele UE słusznie oczekują, że Komisja będzie kontynuować wysiłki na rzecz osiągnięcia porozumienia ze Zjednoczonym Królestwem, które będzie w jak największym stopniu chronić ich interesy.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 3 kwietnia 2018 r.

[1] Zachowanie obywatelstwa europejskiego, ECI(2017)000005, informacje dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/open/details/2017/000005; oraz obywatelstwo UE dla Europejczyków: Zjednoczeni w różnorodności pomimo ius soli i ius sanguinis, ECI(2017)000003, informacje dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/open/details/2017/000003

[2] Dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/commission/brexit-negotiations/negotiation-mandate-and-transparency_en

[3] Artykuł 20 ust. 1 TFUE.

[4] Informacje na temat procedury przeglądu można znaleźć na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/otherdocument.faces/en/70669/html.bookmark

[5] Wytyczne Rady Europejskiej (art. 50) dotyczące negocjacji w sprawie brexitu, 29 kwietnia 2017 r., pkt 8, dostępne pod adresem: http://www.consilium.europa.eu/media/21763/29-euco-art50-guidelinesen.pdf

[6] Wspólne sprawozdanie negocjatorów Unii Europejskiej i rządu Zjednoczonego Królestwa z postępów poczynionych na pierwszym etapie negocjacji prowadzonych na podstawie art. 50 TUE w sprawie uporządkowanego wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/joint_report.pdf