Strasburg, 22 kwietnia 2003 r.

Szanowny Panie,

W dniu 28 sierpnia 2002 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą konkursu COM/A/2/02 zorganizowanego przez Komisję Europejską.

W dniu 30 sierpnia 2002 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji.

W dniu 5 września 2002 r. przesłał mi Pan kolejną wiadomość e-mail dotyczącą Pańskiej skargi, na którą odpowiedziałem pismem z dnia 10 września 2002 r. Tego samego dnia napisałem również do Komisji, aby poinformować ją, że uważa Pani tę sprawę za pilną. Przesłałem również kopię Pańskiego e-maila do Komisji.

Komisja przesłała swoją opinię w dniu 29 października 2002 r. Przekazałem go Panu w dniu 31 października 2002 r. wraz z wezwaniem do przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 28 listopada 2002 r.

W dniu 9 grudnia 2002 r. przekazałem Komisji kopię Pańskich uwag i zwróciłem się do Komisji o wydanie opinii w sprawie dalszych zarzutów, które przedstawił Pan w swoich uwagach. Komisja przesłała swoją dalszą opinię w dniu 14 lutego 2003 r., a ja przekazałem ją Panu w dniu 17 lutego 2003 r. z zaproszeniem do przedstawienia uwag, jeśli Pan sobie tego życzy, najpóźniej do dnia 31 marca 2003 r. Wydaje się, że nie otrzymano od Pana żadnych uwag.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Latem 2002 r. Komisja opublikowała dwa konkursy otwarte, jeden dla administratorów (COM/A/1/01) i jeden dla asystentów administratorów (COM/A/2/02), w dziedzinie rolnictwa, rybołówstwa i środowiska (1).

Zgodnie z ogłoszeniem o drugim konkursie kandydaci musieli posiadać dyplom ukończenia studiów wyższych, ale nie mieli doświadczenia zawodowego. Zawiadomienie zawierało jednak następujący przepis (pkt A.II.2.b): „Uczestnictwo w konkursie jest dozwolone, jeżeli kandydat uzyskał dyplom ukończenia studiów wyższych wymagany do przyjęcia na studia po dniu 27 września 1997 r.”

W skardze złożonej do Rzecznika w sierpniu 2002 r. skarżący (urzędnik Komisji) twierdził, że warunek określony w pkt A.II.2.b ogłoszenia o konkursie stanowi wyraźny przypadek dyskryminacji ze względu na wiek. Uznał on, że kwestia ta została już rozwiązana.

Wydaje się zatem, że skarżący pośrednio odniósł się do decyzji Rzecznika z dnia 27 czerwca 2002 r. w sprawie OI/2/2001/(BB)/OV. W decyzji tej Rzecznik zauważył, że przewodniczący Komisji poinformował go o decyzji Komisji przyjętej w dniu 10 kwietnia 2002 r. „w sprawie zniesienia ograniczeń wiekowych dla wszystkich konkursów organizowanych przez Komisję ze skutkiem natychmiastowym”.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja przedstawiła następujące główne uwagi:

Konkurs COM/A/1/01 dla administratorów i konkurs COM/A/2/02 dla asystentów administratorów należy rozpatrywać łącznie. W przypadku danego konkursu (konkurs COM/A/2/02) doświadczenie zawodowe nie było wymagane, ale kandydaci musieli uzyskać dyplom ukończenia studiów wyższych wymagany po dniu 27 września 1997 r. lub kwalifikacje podyplomowe bezpośrednio związane z przedmiotowymi dziedzinami działalności po dniu 27 września 1999 r. W przypadku konkursu COM/A/1/01 data uzyskania dyplomu nie miała znaczenia, a jedynym wymogiem było, aby do dnia 27 września 2002 r. (termin końcowy składania zgłoszeń) kandydaci posiadali co najmniej trzyletnie doświadczenie zawodowe odpowiadające danym obowiązkom.

Klauzula „ostatniego stopnia”, która miała zastosowanie do danego konkursu, była szersza niż w poprzednich konkursach, w tym sensie, że stopień wymagany do dopuszczenia do konkursu musiał zostać uzyskany mniej niż pięć lat przed ostatecznym terminem składania zgłoszeń (a nie trzy lata, jak poprzednio). Po drugie, niniejsze ogłoszenie o konkursie zawierało alternatywny warunek kwalifikowalności, a mianowicie uzyskanie kwalifikacji podyplomowych uzyskanych mniej niż trzy lata wcześniej. Kwalifikacja ta nie musiała zostać uzyskana bezpośrednio po ukończeniu pierwszego stopnia, ale mogła zostać uzyskana w wyniku dodatkowego szkolenia w trakcie kariery zawodowej kandydata (nawet 5, 10 lub 15 lat po rozpoczęciu pracy).

Konkurs dotyczył grupy zaszeregowania A8 (administrator pomocniczy), która jest podstawową grupą zaszeregowania A. Wymóg uzyskania niedawno dyplomu był warunkiem wynikającym z charakteru stanowisk do obsadzenia, jak stwierdził Rzecznik w pkt 1.4 swojej decyzji w sprawie wspólnych skarg 428/98/JMA i 464/98/JMA (2). W przypadku rekrutacji w podstawowym przedziale kariery Komisja wymagała aktualnej lub „świeżej” wiedzy.

Argument, że klauzula "ostatniego stopnia" skutkowała dyskryminacją ze względu na wiek, opierał się na założeniu, że studiowali tylko młodzi ludzie. Jednak osoby, które nie były młode, ale które uczyły się w trakcie życia zawodowego, spełniałyby ten wymóg w taki sam sposób, jak osoby młode.

Ponadto, ponieważ przedmiotowy konkurs odbywał się równolegle z konkursem COM/A/1/02, każdy, kto uzyskał dyplom pierwszego stopnia ponad pięć lat wcześniej, mógł ubiegać się o udział w tym konkursie.

Organ powołujący, w interesie służby i biorąc pod uwagę stanowiska objęte rozpatrywanym konkursem, mógł zatem zgodnie z prawem i prawem nałożyć omawiany warunek.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach skarżący podtrzymał skargę. Zapytał, w jaki sposób kandydat, który uzyskał dyplom cztery i pół roku temu, może zostać uznany za posiadającego "świeży dyplom", podczas gdy ten, który uzyskał dyplom pięć i pół roku temu, został wykluczony z konkursu. Skarżący stwierdził ponadto, że ze względu na szybki rozwój technologiczny i naukowy okres od uzyskania „ostatniego stopnia” powinien zostać skrócony, a nie przedłużony. Zdaniem skarżącego warunek ten powinien zostać całkowicie zniesiony, a „świeża wiedza” przetestowana podczas samego konkursu.

Według skarżącego studiowali nie tylko, ale przede wszystkim młodzi ludzie. W konsekwencji warunek taki jak rozpatrywany w niniejszej sprawie wykluczał głównie osoby w wyższym wieku, a zatem stanowił dyskryminację ze względu na wiek w ocenie skarżącego.

Skarżący dodał, że fakt, iż przedmiotowy konkurs odbywał się równolegle z konkursem COM/A/1/02, nie zmienił niczego, ponieważ konkurs ten wymagał trzyletniego doświadczenia zawodowego, a zatem wykluczał wiele kategorii absolwentów.

Zdaniem skarżącego istotny warunek stanowił również dyskryminację ze względu na płeć. Wskazał on, że kobieta, która uzyskała dyplom sześć lub więcej lat przed odpowiednią datą i która miała wtedy dzieci, została ukarana wykluczeniem z konkursu. Skarżący twierdził, że w poprzednim konkursie (konkurs COM/LA/9/99) Komisja chroniła takie kategorie osób.

Dalsze zapytania

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia. W związku z tym Rzecznik przekazał Komisji kopię uwag skarżącego i zwrócił się do niej o wydanie opinii w sprawie dalszego zarzutu przedstawionego przez skarżącego, zgodnie z którym odnośny warunek stanowił również dyskryminację ze względu na płeć.

Druga opinia Komisji

W swojej drugiej opinii Komisja przedstawiła następujące uwagi:

Celem Komisji przy organizowaniu konkursu COM/A/1/01 dla administratorów i konkursu COM/A/2/02 dla asystentów administratorów było zapewnienie równowagi między rekrutacją urzędników (mężczyzn i kobiet) z pewnym potwierdzonym doświadczeniem zawodowym a urzędnikami (mężczyźni i kobiety) z nowszą wiedzą. Z pewnością prawdą było, że niektóre osoby (mężczyźni i kobiety) nie uzyskały dyplomu po terminie określonym w ogłoszeniu o konkursie lub nie posiadały wymaganego doświadczenia zawodowego. Nie stanowiło to jednak dyskryminacji ani ze względu na wiek, ani między mężczyznami a kobietami. Uznano, że konkursy nie są otwarte dla wszystkich kandydatów, którzy uzyskali dyplom od czasu zorganizowania ostatniego konkursu ogólnego. Faktem było, że Komisja i inne instytucje organizowały swoje konkursy w celu rekrutacji urzędników w oparciu o potrzeby swoich służb. W tym celu dysponowały one znaczną swobodą uznania, pod warunkiem że przestrzegały ogólnych przepisów regulaminu pracowniczego. Zupełnie normalne było zatem, że ogłoszenia o konkursach różniły się w zależności od profilu urzędników, których Komisja chciała zatrudnić.

Ogłoszenie o konkursie COM/LA/9/99 opublikowane w 1999 r. przewidywało, że możliwe są odstępstwa od daty granicznej uzyskania odpowiedniego dyplomu dla kandydatów, którzy ukończyli obowiązkową służbę wojskową, którzy mieli nieprzerwaną przerwę w pracy zarobkowej przez co najmniej rok w celu opieki nad dzieckiem pozostającym na utrzymaniu (przypuszczalnie miało to na myśli skarżący) lub którzy byli niepełnosprawni fizycznie. Chociaż prawdą jest, że te klauzule odstępstwa nie były już zawarte w ogłoszeniach o konkursach publikowanych przez Komisję, kryteria kwalifikowalności również uległy zmianie w porównaniu z poprzednimi ogłoszeniami o konkursach. Na przykład w konkursie, do którego odnosił się skarżący, nadal obowiązywała granica wieku (45 lat).

Różnice między ogłoszeniami o konkursie nie stanowiły dyskryminacji ani naruszenia zasady równości szans. Kryteria i warunki określone w ogłoszeniu o konkursie COM/A/2/02 miały jednakowe zastosowanie do wszystkich kandydatów na tym samym stanowisku, niezależnie od tego, czy byli to mężczyźni, czy kobiety.

Uwagi skarżącego

Nie otrzymano żadnych uwag od skarżącego.

DECYZJA

1 Rzekoma dyskryminacja ze względu na wiek w konkursie COM/A/2/02

1.1 Latem 2002 r. Komisja opublikowała konkurs dla asystentów administratorów (COM/A/2/02) w dziedzinie rolnictwa, rybołówstwa i środowiska. Kandydaci musieli mieć dyplom ukończenia studiów wyższych, ale nie mieli doświadczenia zawodowego. Ogłoszenie o konkursie zawierało jednak następujący przepis (pkt A.II.2.b): "Można wziąć udział w konkursie, jeśli uzyskano dyplom ukończenia studiów wyższych wymagany do przyjęcia po 27 września 1997 r." Skarżący, urzędnik Komisji, uznał, że warunek ten stanowi dyskryminację ze względu na wiek.

1.2 Komisja wskazała, że kandydaci są uprawnieni również wtedy, gdy po dniu 27 września 1999 r. uzyskali kwalifikacje podyplomowe bezpośrednio odnoszące się do danych dziedzin działalności. Zdaniem Komisji odpowiedni konkurs i konkurs COM/A/1/01 dla administratorów, które zostały opublikowane wraz ze wspomnianym konkursem, należy rozpatrywać łącznie. W przypadku konkursu COM/A/1/01 data uzyskania dyplomu nie miała znaczenia, a jedynym wymogiem było, aby do dnia 27 września 2002 r. (termin końcowy składania zgłoszeń) kandydaci posiadali co najmniej trzyletnie doświadczenie zawodowe odpowiadające danym obowiązkom. Ponieważ przedmiotowy konkurs odbywał się równolegle z konkursem COM/A/1/02, każdy, kto uzyskał dyplom pierwszego stopnia ponad pięć lat wcześniej, mógł ubiegać się o udział w tym konkursie. Zdaniem Komisji wymóg posiadania niedawno uzyskanego dyplomu był warunkiem opartym na charakterze stanowisk do obsadzenia, a w przypadku rekrutacji w podstawowym przedziale kariery Komisja wymagała aktualnej lub „świeżej” wiedzy. Komisja zauważyła również, że klauzula „ostatniego stopnia”, która miała zastosowanie do danego konkursu, była szersza niż w poprzednich konkursach, w tym sensie, że stopień wymagany do dopuszczenia do konkursu musiał zostać uzyskany mniej niż pięć lat przed ostatecznym terminem składania zgłoszeń (a nie trzy lata, jak poprzednio).

1.3 Rzecznik zauważa, że odpowiedni konkurs dotyczył grupy zaszeregowania A8 (administrator pomocniczy), która jest podstawową grupą zaszeregowania A i dla której nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie zawodowe. Zauważa on ponadto, że instytucje i organy UE organizują konkursy w celu naboru urzędników w zależności od potrzeb swoich służb oraz że dysponują one znaczną swobodą uznania w tym zakresie, pod warunkiem że przestrzegają regulaminu pracowniczego i innych wiążących je przepisów prawnych. Rzecznik Praw Obywatelskich jest zdania, że wymagając od kandydatów na stanowiska A8 posiadania dyplomu ukończenia studiów wyższych uzyskanego w niedawnej przeszłości, Komisja działała w granicach swoich uprawnień prawnych (3). Ten sam wniosek odnosi się do decyzji Komisji o ustaleniu okresu, w którym należy uzyskać dyplom, na pięć lat przed datą końcową.

1.4 Rzecznik zauważa ponadto, że klauzula "ostatniego stopnia", która miała zastosowanie do danego konkursu, była szersza niż odpowiednie klauzule stosowane w poprzednich konkursach oraz że Komisja zorganizowała konkurs COM/A/1/01 dla administratorów równolegle z danym konkursem. Kandydaci, którzy uzyskali dyplom ukończenia studiów wyższych w dniu 27 września 1997 r. lub wcześniej, ale którzy posiadali trzyletnie doświadczenie zawodowe odpowiadające danym obowiązkom, mogli zatem wziąć udział w konkursie COM/A/1/01.

1.5 Rzecznik uważa zatem, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w odniesieniu do pierwotnego zarzutu skarżącego.

2 Rzekoma dyskryminacja kobiet i mężczyzn w konkurencji COM/A/2/02

2.1 W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji skarżący uznał, że odpowiednia klauzula w ogłoszeniu o konkursie COM/A/2/02 również stanowi dyskryminację ze względu na płeć (4). Jego zdaniem kobieta, która uzyskała dyplom sześć lub więcej lat przed właściwą datą i która miała wtedy dzieci, została ukarana wykluczeniem z konkursu. Skarżący wskazał, że w poprzednim konkursie (konkurs COM/LA/9/99) Komisja przewidziała wyjątki w takich przypadkach.

2.2 Komisja przyznała, że ogłoszenie o konkursie COM/LA/9/99 przewidywało możliwość odstępstw od daty granicznej dla uzyskania odpowiedniego dyplomu, w szczególności dla kandydatów, którzy mieli nieprzerwaną przerwę w pracy zarobkowej przez co najmniej rok w celu opieki nad dzieckiem pozostającym na utrzymaniu, oraz że ogłoszenie o konkursie COM/A/2/02 nie zawierało takiej klauzuli. Uznał on jednak, że różnice między ogłoszeniami o konkursie nie stanowią dyskryminacji ani naruszenia zasady równości szans. Komisja wskazała ponadto, że kryteria kwalifikowalności również uległy zmianie i że na przykład konkurs, do którego odnosił się skarżący, nadal zawierał granicę wieku (45 lat), podczas gdy ogłoszenie o odpowiednim konkursie nie zawierało żadnej takiej klauzuli.

2.3 Dobrą praktyką administracyjną jest zapewnienie równych szans kobietom i mężczyznom przy podejmowaniu decyzji o warunkach, jakie muszą spełniać kandydaci w konkursach organizowanych przez instytucje lub organy wspólnotowe. Biorąc pod uwagę, że nadal to głównie kobiety opiekują się dziećmi pozostającymi na utrzymaniu, warunki te muszą w wystarczającym stopniu uwzględniać szczególne problemy, które mogą wynikać z tego faktu. Rzecznik zauważa, że w tym względzie istniała znacząca różnica między konkursem będącym przedmiotem niniejszej skargi a poprzednim konkursem zorganizowanym przez Komisję. Ogłoszenie o konkursie COM/LA/9/99 przewidywało, że w takich przypadkach data graniczna (tj. data, po której należało uzyskać wymagany dyplom ukończenia studiów wyższych) może zostać przedłużona o czas spędzony poza zatrudnieniem na okres do dwóch lat na dziecko, przy czym łącznie może to być maksymalnie pięć lat. O ile prawdą jest, że same różnice między ogłoszeniami o konkursach nie stanowią dowodu na dyskryminację, o tyle wydaje się, że Komisja nie podjęła żadnych środków ostrożności w celu przyjęcia kobiet, które znajdowały się w podobnej sytuacji. W konsekwencji kobieta, która uzyskała dyplom przed dniem 27 września 1997 r. lub wcześniej, a następnie wzięła urlop w celu wychowania dzieci, mogła znaleźć się w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z kandydatami płci męskiej, ponieważ nie mogłaby ani wziąć udziału w danym konkursie, ani (chyba że mimo to zdobyła trzyletnie doświadczenie zawodowe) wziąć udziału w konkursie COM/A/1/01.

2.4 Rzecznik uważa, że Komisja nie przedstawiła zadowalającego wyjaśnienia, dlaczego nie wzięto pod uwagę tych szczególnych problemów w danym konkursie, chociaż Komisja musiała o nich wiedzieć, jak wynika z ogłoszenia o konkursie COM/LA/9/99. Fakt, że dany konkurs różni się od poprzednich tym, że nie zawiera już granicy wieku, co jest godne pochwały, ponieważ zmiana ta jest sama w sobie, nie eliminuje tego pominięcia.

2.5 W tych okolicznościach Rzecznik uważa, że nie uwzględniając w wystarczającym stopniu sytuacji kobiet wychowujących dzieci przy sporządzaniu ogłoszenia o konkursie COM/A/1/02, Komisja nie zapewniła równości szans kobiet i mężczyzn. Jest to przypadek niewłaściwego administrowania i zostanie poczyniona krytyczna uwaga w tym względzie.

3 Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi należy poczynić następującą uwagę krytyczną:

Dobrą praktyką administracyjną jest zapewnienie równych szans kobietom i mężczyznom przy podejmowaniu decyzji o warunkach, jakie muszą spełniać kandydaci w konkursach organizowanych przez instytucje lub organy wspólnotowe. W niniejszej sprawie Rzecznik uważa, że nie uwzględniając w wystarczającym stopniu sytuacji kobiet wychowujących dzieci przy sporządzaniu ogłoszenia o konkursie COM/A/1/02, Komisja nie zapewniła równości szans kobiet i mężczyzn. Jest to przypadek niewłaściwego administrowania.

Biorąc pod uwagę, że ten aspekt sprawy dotyczy procedur związanych z konkretnymi wydarzeniami w przeszłości, nie należy dążyć do polubownego rozstrzygnięcia sprawy. Biorąc pod uwagę fakt, że prawdopodobnie większość konkursów będzie w przyszłości organizowana nie przez Komisję, lecz przez Europejski Urząd Doboru Kadr, Rzecznik uznał, że sporządzenie projektu zalecenia również nie byłoby właściwe. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej zostanie również poinformowana o tej decyzji. Ponadto zanonimizowana wersja niniejszej decyzji zostanie przesłana do wiadomości Europejskiego Urzędu Doboru Kadr.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Dz.U. C 177 A z 25 lipca 2002 r., s. 13.

(2) Punkt 1.4 niniejszej decyzji (przyjętej w dniu 21 lipca 2000 r.) ma następujące brzmienie: „Komisja uzasadniła stosowanie tej klauzuli charakterem i funkcjami, które mają pełnić asystenci administratorów. Ponieważ uznaje się, że urzędnicy A8 nie posiadają żadnego odpowiedniego doświadczenia zawodowego przed dołączeniem do Komisji, instytucja wyznaczyła termin ukończenia studiów, zwykle nie dłuższy niż 2 lub 3 lata przed konkursem. „Świeżość” dyplomu wydaje się zatem szczególnym warunkiem wynikającym z charakteru stanowisk do obsadzenia”. Punkt 1.5 stanowi: „Biorąc pod uwagę charakter zadań, które mają zostać powierzone asystentowi administratora, a także biorąc pod uwagę, że ich rekrutacja tradycyjnie odbywała się wśród niedawno ukończonych studentów uniwersyteckich, Rzecznik uważa, że argumenty przedstawione przez Komisję wydają się rozsądne. Ponadto ograniczenia nałożone przez tę klauzulę wydają się proporcjonalne do ich rzekomego celu, jakim jest umożliwienie instytucji lepszego dotarcia do potencjalnych kandydatów na stanowisko A8.”

(3) Por. decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 21 lipca 2000 r. w sprawie skarg 428/98/JMA i 464/98/JMA oraz jego decyzja z dnia 28 marca 2003 r. w sprawie skargi 1536/2002/OV (która dotyczyła również konkurencji COM/A/2/02).

(4) Należy zauważyć, że taki zarzut nie został podniesiony w skargach 428/98/JMA, 464/98/JMA lub 1536/2002/OV (zob. poprzedni przypis).