Strasbourg, 19 Deireadh Fómhair 2005

Fuair an tOmbudsman líon mór gearán i gcoinne an Choimisiúin Eorpaigh maidir le cinneadh na hinstitiúide tús a chur le himeachtaí um shárú i gcoinne na Spáinne i ndáil le leabhair a thabhairt ar iasacht saor in aisce ag leabharlanna poiblí na Spáinne. Ós rud é gur bhain na gearáin go léir leis an ábhar céanna agus go raibh líomhaintí comhionanna i gceist leo, chinn mé déileáil leo go léir i bhfiosrúchán comhpháirteach. Tá liosta na ngearán go léir a grúpáladh faoin bhfiosrúchán seo curtha i gceangal le deireadh an chinnidh seo.

An 31 Eanáir, an 30 Márta agus an 15 Aibreán 2005, chuir mé do ghearán mar aon leis na gearáin ghaolmhara go léir ar aghaidh chuig Uachtarán an Choimisiúin, maille le hiarraidh ar thuairim. Ar an dáta céanna, chuir mé Ombudsman na Spáinne ar an eolas faoi mo thionscnamh, ós rud é gur chosúil go raibh na tograí reachtacha a rinne údaráis na Spáinne mar fhreagairt ar iarrataí an Choimisiúin ina n-ábhar fiosrúcháin a bhí á dhéanamh aige. Chun comhar frithpháirteach a chothú, gheall mé i mo litir chuig Ombudsman na Spáinne cóip den fhreagra a chuir an Coimisiún ar fáil a sheoladh chuige, chun críocha a fhiosrúcháin féin.

An 2 Bealtaine 2005, sheol an Coimisiún a thuairim, a chuir mé ar aghaidh chuig na gearánaigh go léir le cuireadh chun barúlacha a thabhairt. Cuireadh cóip den tuairim chuig Ombudsman na Spáinne freisin. An 27 Bealtaine agus an 2 Meitheamh 2005, fuair mé barúlacha ó bheirt de na gearánaigh i gcás 1417/20005/JMA. D'admhaigh roinnt gearánaithe i gcásanna 337/2005/JMA, 356/2004/JMA agus 1417/2005/JMA go bhfuair siad tuairim an Choimisiúin, cé nár sheol siad aon bharúil.

Tá cur síos thíos ar thorthaí na bhfiosrúchán a rinneadh.

Na Gearáin

Is iad seo a leanas fíricí an cháis, de réir na ngearánach, go hachomair:

Go traidisiúnta, thug leabharlanna poiblí na Spáinne leabhair ar iasacht don phobal gan táille. Dealraíonn sé go raibh an Coimisiún den tuairim go raibh an cleachtas sin contrártha d’fhorálacha Threoir 92/100/CEE maidir le ceart cíosa agus ceart iasachta agus maidir le cearta áirithe a bhaineann le cóipcheart i réimse na maoine intleachtúla (1). Dá réir sin, chinn an institiúid fiosrúchán a oscailt faoi Airteagal 226 CE. Sheol an Coimisiún tuairim réasúnaithe chuig údaráis na Spáinne inar iarr sé roinnt athruithe ar an reachtaíocht náisiúnta ábhartha. Mar thoradh ar an iarraidh sin, d’fhógair údaráis na Spáinne go raibh sé beartaithe acu an reachtaíocht náisiúnta lena dtrasuitear an Treoir a mhodhnú, lena n-áirítear forálacha nua lena mbunaítear gur cheart do shaoránaigh a fhaigheann leabhair ar iasacht ó leabharlanna poiblí muirear a íoc.

Dar leis na gearánaigh, níor urramaíodh le hiarraidh an Choimisiúin ná leis an bhfreagra a thug údaráis na Spáinne ina dhiaidh sin cearta an phobail ná cearta leabharlannaithe. D’áitigh siad go mbaineann léirmhíniú an Choimisiúin ar Threoir 92/100 an bonn de sheirbhís phoiblí bhunúsach agus go dtéann sé i gcoinne chearta na saoránach rochtain a bheith acu ar chultúr. Dá bhrí sin, d’iarr siad ar an Ombudsman idirghabháil a dhéanamh.

Líomhnaíonn na gearánaigh, go hachomair:

Le léirmhíniú an Choimisiúin ar Threoir 92/100/CEE maidir le leabhair a bheith á n-iasachtú saor in aisce ag leabharlanna poiblí na Spáinne agus leis an gcinneadh a rinne an institiúid ina dhiaidh sin leanúint d’imeachtaí um shárú i gcoinne na Spáinne, baintear an bonn de leabharlanna poiblí a bheith ann mar sheirbhís phoiblí bhunúsach, agus téann sé i gcoinne chearta bunúsacha na saoránach rochtain a bheith acu ar chultúr.

An Fiosrúchán

Tuairim an Choimisiúin

Sa tuairim uaidh, thug an Coimisiún cúlra fíorasach éigin don chás ar dtús. Mhínigh sé, ina thuarascáil maidir leis an gceart chun iasachtaí poiblí a thabhairt san Aontas Eorpach (COM(2002) 502 final)(2), gur thug a sheirbhísí dá n-aire nár thrasuigh roinnt Ballstát, lena n-áirítear an Spáinn, Airteagail 1 agus 5 de Threoir 92/100/CEE i gceart toisc gur theip orthu a áirithiú gur íocadh luach saothair le húdair as a saothair a thabhairt ar iasacht trí leabharlanna poiblí. Dá réir sin, thionscain an Coimisiún imeachtaí um shárú in aghaidh na Spáinne, atá ar cheann de roinnt cásanna comhchosúla a tionscnaíodh in aghaidh na Fraince, na hÉireann, na hIodáile, Lucsamburg agus na Portaingéile.

Thug an Coimisiún dá aire nár tionscnaíodh na himeachtaí um shárú atá i gceist toisc go dtugann leabharlanna poiblí sa Spáinn leabhair ar iasacht saor in aisce. Ní chiallaíonn urraim don cheart chun cóipchirt agus cearta gaolmhara agus luach saothair na gceart sin, dá bhforáiltear i dTreoir 92/100/CEE, nach bhféadfaidh iasachtaithe leabhair a fháil ar iasacht saor in aisce a thuilleadh, ná ní chiallaíonn sé go gceanglaítear ar leabharlanna táillí breise a íoc. I bhformhór na mBallstát, is iad na húdaráis phoiblí ábhartha a mhaoiníonn an luach saothair sin.

Thug an Coimisiún údar lena chinneadh imeachtaí um shárú a thionscnamh sa chás seo toisc nach bhfuil an luach saothair atá dlite dóibh á fháil ag údair ón Spáinn agus ó Bhallstáit eile de chuid an Aontais. I gcomhréir le Treoir 92/100/CEE, go háirithe Airteagal 1, tá cearta eisiacha ag údair maidir lena saothair a thabhairt ar iasacht go poiblí; is ionann ceart na n-údar chun luach saothair a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 5(1), agus maolú ar an mbunphrionsabal sin cheana féin. Rinneadh an maolú sin chun cothromaíocht chóir a bhaint amach idir leasanna na n-údar, nach mór a gcearta maidir lena saothair a chosaint, agus leasanna an phobail, nach bhfuil amhras ann faoina gceart chun rochtain a fháil gan bhac ar fhaisnéis agus ar eolas.

D’aithin an Coimisiún an ról tábhachtach atá ag leabharlanna poiblí maidir le gníomhú mar chainéal don chultúr agus don fhaisnéis. Dúirt sé nach raibh sé i gceist leis, ar bhealach ar bith, é a dhéanamh níos deacra do shaoránaigh na hEorpa rochtain a fháil ar chultúr. Mar sin féin, is réamhriachtanas é cóipcheart a chosaint chun faisnéis agus eolas a scaipeadh. Áirithítear leis an Treoir cothromaíocht chóir idir an dá cheanglas sin. Thairis sin, níor chuir údaráis na Spáinne aon dréachtdoiciméad ná aon tráthchlár faoi bhráid an Choimisiúin chun a áirithiú go bhféadfaí stop a chur leis na himeachtaí atá i gceist.

I bhfianaise na staide, chinn an Coimisiún an t-ábhar a tharchur chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (Cás C-36/05 an Coimisiún v an Spáinn), atá ag breithniú an cháis faoi láthair.

Barúlacha na ngearánach

Rinne na barúlacha a fuair an tOmbudsman na líomhaintí a rinneadh sna gearáin bhunaidh arís agus arís eile.

Barúlacha ó ombudsmain náisiúnta agus réigiúnacha i Líonra Eorpach na nOmbudsman

Ós rud é gur gá Treoir 92/100/CEE a chur chun feidhme i ngach Ballstát den Aontas Eorpach, mheas an tOmbudsman go mbeadh sé úsáideach faisnéis faoin ábhar a mhalartú lena chontrapháirtithe náisiúnta agus réigiúnacha i Líonra Eorpach na nOmbudsman. Ba é aidhm an tionscnaimh seo a fháil amach an bhféadfadh bealaí malartacha a bheith ann chun Treoir 92/100/CEE a chur chun feidhme i gceart, ar bealaí iad nach mbeadh gá le muirear a ghearradh ar dhaoine aonair as leabhair a fháil ar iasacht ó leabharlanna poiblí. Dá réir sin, d’iarr an tOmbudsman cabhair ar a chontrapháirtithe náisiúnta agus réigiúnacha AE chun freagra a thabhairt ar roinnt ceisteanna a bhaineann leis an staid sin.

Spreag an tionscnamh seo freagairt fhorleathan ó ombudsmain náisiúnta, lena n-áirítear ombudsmain na Danmhairge, na Fionlainne, na Fraince, na Gréige, na Laitvia, na Liotuáine, na hÍsiltíre, na Portaingéile agus na Sualainne, agus ó Choiste Achainíocha Bundestag na Gearmáine. Ar bhonn na faisnéise a chuir na húdaráis náisiúnta sin isteach, is cosúil go raibh formhór na mBallstát in ann Treoir 92/100/CEE a chur chun feidhme i gceart trí mhodhanna nach gá go mbeadh muirear ar dhaoine aonair as leabhair a fháil ar iasacht ó leabharlanna poiblí i gceist leo. I roinnt cásanna eile, áfach, is cosúil go bhfuil trasuí ceart Threoir 92/100/CEE faoi dhíospóid, agus tá amhras curtha in iúl ag an gCoimisiún faoi na rialacha náisiúnta cur chun feidhme. Dá réir sin, d’iarr an institiúid sin faisnéis bhreise ar údaráis na Gréige; gur thionscain sé imeachtaí maidir le sáruithe i gcoinne na Fionlainne; agus thug sí caingean dlí i gcoinne na Portaingéile os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

An Cinneadh

1 Réamhbharúil

1.1 Chun míthuiscint a sheachaint, tá sé tábhachtach a mheabhrú go dtugann Conradh CE cumhacht don Ombudsman Eorpach cásanna féideartha drochriaracháin a fhiosrú i ngníomhaíochtaí institiúidí agus chomhlachtaí an Chomhphobail amháin. Foráiltear go sonrach i Reacht an Ombudsman Eorpaigh nach bhféadfaidh aon ghníomh ag aon údarás nó duine eile a bheith ina ábhar gearáin chuig an Ombudsman.

Dá bhrí sin, díríodh fiosrúcháin an Ombudsman sa chás seo ar scrúdú a dhéanamh ar cé acu a bhí nó nach raibh drochriarachán i ngníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh. Níl aon inniúlacht ag an Ombudsman Eorpach gníomhaíochtaí údaráis na Spáinne a fhiosrú.

2 Cinneadh an Choimisiúin imeachtaí um shárú a thionscnamh i gcoinne na Spáinne

2.1 Líomhnaíonn na gearánaigh go mbaineann léirmhíniú an Choimisiúin ar Threoir 92/100/CEE maidir le leabhair a thabhairt ar iasacht saor in aisce ag leabharlanna poiblí na Spáinne, agus cinneadh na hinstitiúide ina dhiaidh sin imeachtaí um shárú a shaothrú i gcoinne na Spáinne an bonn de leabharlanna poiblí a bheith ann mar sheirbhís phoiblí bhunúsach, agus go dtéann sé i gcoinne chearta bunúsacha na saoránach rochtain a bheith acu ar chultúr.

2.2 Áitíonn an Coimisiún gur chinn sé imeachtaí um shárú a thionscnamh i gcoinne na Spáinne, agus i gcoinne Ballstáit eile, amhail an Fhrainc, Éire, an Iodáil, Lucsamburg agus an Phortaingéil, toisc nár thrasuigh a n-údaráis Airteagail 1 agus 5 de Threoir 92/100/CEE i gceart. Measann an Coimisiún gur theip ar údaráis na Spáinne a áirithiú gur íocadh luach saothair le húdair as a saothair a thabhairt ar iasacht trí leabharlanna poiblí.

Tugann an Coimisiún údar lena chinneadh imeachtaí um shárú a thionscnamh sa chás seo toisc nach bhfuil an luach saothair atá dlite dóibh á fháil ag údair ón Spáinn agus ó Bhallstáit eile de chuid an Aontais. Aithníonn an institiúid an ról tábhachtach atá ag leabharlanna poiblí maidir le gníomhú mar chainéal don chultúr agus don fhaisnéis, agus deir sí nach bhfuil sé i gceist aici, ar bhealach ar bith, é a dhéanamh níos deacra do shaoránaigh na hEorpa rochtain a fháil ar chultúr.

I bhfianaise na staide, míníonn an Coimisiún gur chinn sé an t-ábhar a tharchur chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (Cás C-36/05 an Coimisiún v an Spáinn), atá ag breithniú an cháis faoi láthair.

2.3 Tar éis dó athbhreithniú cúramach a dhéanamh ar an staid fhíorasach sa chás seo, tá an tOmbudsman den tuairim nach cosúil go bhfuil fíorais na ngearán a taisceadh leis comhionann leo siúd i gCás C-36/05, sa mhéid nach bhfuil na gearánaigh os comhair an Ombudsman agus na bpáirtithe sa chás mar an gcéanna.

Ar bhonn na faisnéise atá ar fáil, áfach, is cosúil go n-iarrfar ar Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, faoi chuimsiú Chás C-36/05, cinneadh a dhéanamh an bhfuil nó nach bhfuil léirmhíniú an Choimisiúin ar fhorálacha ábhartha Threoir 92/100/CEE ceart ó thaobh an dlí de, agus dá bhrí sin an raibh údar le cinneadh na hinstitiúide imeachtaí um shárú a thionscnamh i gcoinne na Spáinne. Is léir ó na breithnithe thuas go mbeidh tionchar díreach ag cinntí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh i gCás C-36/05 ar fhiosrúchán an Ombudsman agus gur cheart go mbeadh tionchar suntasach acu air.

Mar a leagtar amach in Airteagal 195 CE:

"I gcomhréir lena dhualgais, seolfaidh an tOmbudsman Eorpach fiosrúcháin a bhfuil forais faighte aige chucu [...]."

Agus é á chur san áireamh gurb í an tsaincheist chéanna ar iarradh ar an Ombudsman ina fhiosrúchán is ábhar do chás atá ar feitheamh os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, ní mheasann an tOmbudsman go bhfuil údar maith le leanúint d’aon fhiosrúcháin bhreise maidir leis na gearáin sin.

3 Conclúid

I bhfianaise thorthaí a imscrúdaithe, measann an tOmbudsman nach bhfuil údar le tuilleadh fiosrúchán ar na gearáin sin. Dá bhrí sin, dúnann sé na cásanna.

Cuirfear Uachtarán an Choimisiúin ar an eolas faoin gcinneadh sin freisin. Agus leas Ombudsman na Spáinne san fhiosrúchán seo á chur san áireamh, cuirfear cóip den chinneadh seo ar aghaidh chuige freisin.

RÉAMHRÁ breise

Measann an tOmbudsman gur cuí a chur i bhfios go láidir gur chabhraigh a fhiosrúchán sa chás seo agus go háirithe an comhar le hombudsmain náisiúnta leis na gearánaigh na cúiseanna atá le gníomhaíochtaí an Choimisiúin agus na féidearthachtaí chun an Treoir a chur chun feidhme i gceart a shoiléiriú.

Le dea-mhéin,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Treoir 92/100/CEE ón gComhairle an 19 Samhain 1992 maidir le ceart cíosa agus ceart iasachta agus maidir le cearta áirithe a bhaineann le cóipcheart i réimse na maoine intleachtúla, IO L 346, 27/11/1992, lgh. 0061-0066.

(2) Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle, chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta maidir leis an gceart iasachta poiblí san Aontas Eorpach, COM(2002) 502 final.