Tytuł sprawy: W jaki sposób Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP (EISMEA) oraz Komisja Europejska zapewniają, aby wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI) przez ekspertów zewnętrznych było zgodne z ich zadaniami jako podmiotów oceniających wnioski o środki z programu „Horyzont 2020”

Data: Poniedziałek 23 marca 2026 r.

Spotkanie w DG ds. Badań Naukowych i Innowacji; biuro ds. innowacji

Obecni 

Komisja Europejska

• Kierownik ds. skarg i postępowań sądowych. DG RTD.H1. Wspólna Służba Wsparcia Prawnego (CLSS)

• urzędnik ds. prawnych, DG RTD.H1. CLSS

• Asystent ds. administracyjnych, DG RTD.H1. CLSS

• Analityk polityczny, REGIO.G1 

• Specjalista ds. prawnych, REGIO.B4

Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP (EISMEA)

• Team Leader Zespół Prawny, Zespół Prawny EISMEA.Team.C

• Kierownik ds. prawnych, EISMEA.Team.C-Legal

• Radca prawny, EISMEA.Team.C-Legal

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich:

• Tanja EHNERT, koordynatorka ds. dochodzeń 

• Michał KRAJEWSKI, urzędnik dochodzeniowy

• José Luis da MOTA FLORES, stażysta ds. zapytań

Cel kontroli dokumentów i posiedzenia 

Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie dotyczące sposobu, w jaki EISMEA i Komisja zapewniają, aby korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji (AI) stron trzecich przez ekspertów zewnętrznych zatrudnionych do oceny wniosków o finansowanie unijne było zgodne z ich zadaniami jako oceniających. Celem spotkania było zebranie przez zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich informacji i wyjaśnień dotyczących przepisów mających zastosowanie w tym zakresie oraz środków monitorowania, czy przepisy te są przestrzegane w praktyce. EISMEA i Komisja przedstawiły Rzecznikowi Praw Obywatelskich, zgodnie z wnioskiem, pewne wyjaśnienia przed posiedzeniem i udostępniły odpowiednią dokumentację zespołowi dochodzeniowemu Rzecznika Praw Obywatelskich.

Wprowadzenie i informacje proceduralne 

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawił się, podziękował Komisji i przedstawicielom EISMEA za spotkanie z nimi i określił cel spotkania. 

Przedstawiły one ramy prawne mające zastosowanie do spotkań organizowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich, w szczególności fakt, że bez uprzedniej zgody Komisji i EISMEA Rzecznik Praw Obywatelskich nie ujawni żadnych informacji uznanych przez Komisję i EISMEA za poufne ani skarżącemu, ani żadnej innej osobie spoza Biura Rzecznika Praw Obywatelskich ^[1].

Zespół śledczy wyjaśnił, że sporządzi projekt sprawozdania z posiedzenia, które zostanie przesłane Komisji i EISMEA, aby upewnić się, że jego treść jest zgodna ze stanem faktycznym i kompletna. Sprawozdanie ze spotkania zostanie następnie sfinalizowane, włączone do dokumentacji i przekazane skarżącemu. Żadne poufne informacje nie zostałyby zawarte w sprawozdaniu ani w inny sposób przekazane skarżącemu lub jakiejkolwiek osobie trzeciej.

Wymiana informacji 

Informacje ogólne 

Przedstawiciele Komisji przedstawili krótkie wprowadzenie wyjaśniające proces oceny wniosków złożonych w ramach programu „Horyzont Europa”. Komisja wyjaśniła, że proces ten koncentruje się na „doskonałości”, „wpływie” oraz „jakości i skuteczności wdrażania”, a w celu zapewnienia jakości i wiarygodności ocen wybór wniosków opiera się na ocenie dokonanej przez wykwalifikowanych niezależnych ekspertów zewnętrznych. Proces ten zazwyczaj rozpoczyna się od kontroli dopuszczalności i kwalifikowalności, a następnie przydziela się złożone wnioski niezależnym zewnętrznym ekspertom oceniającym w celu ich oceny. 

Przed rozpoczęciem procesu oceny osoby oceniające są informowane o procesach i procedurach oceny, treści rozważanych tematów, potrzebie oceny wniosków w formie, w jakiej zostały złożone, a nie o ich potencjale w przypadku wprowadzenia pewnych zmian. Eksperci zewnętrzni są również informowani o warunkach swoich umów (poufność, bezstronność, konflikt interesów, wykonywanie zadań, kary za nieprzestrzeganie przepisów itp.). 

Wnioski są zazwyczaj oceniane przez komisję oceniającą (zwaną dalej „zespołem”), w skład której wchodzi co najmniej trzech niezależnych ekspertów zewnętrznych, a następnie przeprowadzany jest ostateczny przegląd.

prowadzonego przez panel. Proces oceny mogą również prowadzić niezależni obserwatorzy. Na koniec oceny organ przyznający pomoc sporządza ostateczną listę rankingową oraz listę wniosków o dofinansowanie. Przedstawiciele Komisji podkreślili, że proces ten jest wymagający, ponieważ obejmuje ocenę obszernych i złożonych informacji przez różne podmioty, co wymaga dużego wysiłku w celu zapewnienia jednolitości ocen.

Ocena ryzyka przeprowadzona przez EISMEA w odniesieniu do wykorzystywania sztucznej inteligencji przez osoby trzecie przez ekspertów zewnętrznych

Przedstawiciele EISMEA stwierdzili, że są świadomi obaw wnioskodawców związanych z korzystaniem z narzędzi AI stron trzecich przez ekspertów zewnętrznych, w tym potencjalnego ryzyka ujawnienia danych technicznych i biznesowych zawartych we wnioskach, a także danych osobowych. 

EISMEA przyznała jednak, że narzędzia sztucznej inteligencji stron trzecich mogą być przydatne do niektórych zadań pomocniczych, w tym do edycji języka i stylu, co pomaga niektórym ekspertom w jaśniejszym wyrażaniu złożonych opinii. W tym kontekście i biorąc pod uwagę, że ówczesna umowa z ekspertami nie zawierała przepisów dotyczących stosowania narzędzi sztucznej inteligencji, EISMEA początkowo nie regulowała wyraźnie korzystania przez ekspertów zewnętrznych z narzędzi sztucznej inteligencji będących osobami trzecimi, ale raczej poinstruowała ich, jak korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji w sposób odpowiedzialny. Od tego czasu jakość uwag ekspertów ogólnie się poprawiła, w szczególności pod względem języka i stylu, co pomaga wnioskodawcom zrozumieć wyniki ocen.

Przedstawiciele EISMEA zauważyli, że przeprowadzili ocenę ryzyka dotyczącą wykorzystania sztucznej inteligencji w różnych programach, którymi zarządzają. Każdego roku każdy dział EISMEA ocenia ryzyko związane ze sztuczną inteligencją, które napotyka podczas wykonywania swoich zadań. 

Ponadto w 2024 r. EISMEA otrzymała bardzo niewiele skarg dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji przez osoby trzecie przez ekspertów zewnętrznych. Od tego czasu EISMEA stale aktualizuje swój własny wewnętrzny obowiązkowy briefing dla ekspertów oceniających, który opiera się na standardowym briefingu Komisji dla zewnętrznych ekspertów oceniających program „Horyzont Europa” i który obecnie zawiera szczegółowe instrukcje dotyczące stosowania narzędzi sztucznej inteligencji. Jednocześnie EISMEA zaktualizowała również swoje wewnętrzne wytyczne dla wszystkich jednostek i programów dotyczące sposobu rozpatrywania skarg związanych ze sztuczną inteligencją. 

Przepisy dotyczące wykorzystywania sztucznej inteligencji przez ekspertów oceniających

Przedstawiciele EISMEA stwierdzili, że zasady korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji stron trzecich przez ekspertów zewnętrznych są zawarte we wzorze umowy z ekspertami oraz w załączniku do niej ustanawiającym „Kodeks postępowania”^[2]. 

Komisja opracowała te dokumenty na „poziomie korporacyjnym”, co oznacza, że mają one zastosowanie do wszystkich programów i procedur UE zarządzanych przez Komisję, a nie tylko do tych zarządzanych przez EISMEA. 

Komisja nadal monitoruje rozwój sytuacji w tym obszarze i w razie potrzeby dostosowuje swoje wytyczne i dokumenty w celu zapewnienia, aby praktyki w zakresie oceny pozostały solidne, sprawiedliwe i wiarygodne.

W tym kontekście EISMEA stosuje dokumenty korporacyjne przez analogię do wszystkich programów UE zarządzanych przez Agencję.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich oraz przedstawiciele Komisji i EISMEA omówili mające zastosowanie przepisy zawarte w wyżej wymienionych dokumentach, a mianowicie, że eksperci (i) muszą pozostać odpowiedzialni za swoje przeglądy, (ii) mogą korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji stron trzecich wyłącznie do zadań pomocniczych, na swoją pełną odpowiedzialność, a wszelkie takie wykorzystanie musi być udokumentowane i udostępniane instytucji zamawiającej na żądanie oraz (iii) muszą również pozostać odpowiedzialni za ochronę informacji poufnych, w tym danych osobowych, podczas korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji (w wyjątkowych przypadkach, gdy jest to dozwolone). 

Przedstawiciele EISMEA wyjaśnili, że przestrzeganie modelu korporacyjnego umowy z ekspertami, kodeksu postępowania oraz informacji przekazanych podczas briefingów jest obowiązkowe dla ekspertów zewnętrznych. Ponoszą oni odpowiedzialność umowną w przypadku jakiegokolwiek naruszenia przepisów zgodnie z podpisaną umową z ekspertami.

Przedstawiciele Komisji wyjaśnili ponadto, że 15 grudnia 2025 r. zaktualizowano kodeks postępowania dotyczący wzoru umowy z ekspertami, aby doprecyzować warunki korzystania z narzędzi AI przez ekspertów ^3. Powyższe zasady uwzględniono również w umowie z ekspertami ze względu na skargi wnioskodawców dotyczące korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji stron trzecich przez ekspertów oceniających otrzymane w 2024 r. W związku z tym nie obowiązywały one jeszcze formalnie podczas oceny wniosku skarżącego, który stanowił podstawę niniejszego dochodzenia.

Przedstawiciele EISMEA dodali, że zgodnie z kodeksem postępowania zawartym we wzorze umowy z ekspertami eksperci zewnętrzni muszą na żądanie przedstawić organowi udzielającemu dotacji dowody dotyczące stosowania narzędzi AI. EISMEA zwraca się zatem o przedstawienie tych dowodów w szczególności w przypadku złożenia skargi dotyczącej korzystania z narzędzia sztucznej inteligencji przez osoby trzecie, co do tej pory miało miejsce zaledwie kilka razy. 

Na szczeblu Komisji toczyły się również wewnętrzne dyskusje na temat innych wariantów, takich jak wymóg, aby eksperci zewnętrzni proaktywnie deklarowali stosowanie narzędzi sztucznej inteligencji przy składaniu przeglądów wniosków, a nie tylko w przypadku kolejnych skarg. Uznano jednak, że wymóg proaktywnego zgłaszania jakiegokolwiek wykorzystania sztucznej inteligencji skutkowałby koniecznością rejestrowania i weryfikowania dużej liczby dodatkowych dokumentów. Właściwa administracja musiałaby przeznaczyć na to dodatkowe zadanie znaczne zasoby, biorąc pod uwagę, że eksperci zewnętrzni uczestniczą w wielu różnych programach UE zarządzanych nie tylko przez EISMEA, ale także przez Komisję, a także inne agencje wykonawcze.

Zespół dochodzeniowy zapytał, czy EISMEA i Komisja rozważyły wprowadzenie prostego kwestionariusza, w którym eksperci zewnętrzni mogliby proaktywnie rejestrować, czy korzystali z narzędzi sztucznej inteligencji osób trzecich, które dokładnie narzędzia sztucznej inteligencji i do których zadań pomocniczych, w razie potrzeby przedstawiając dalsze krótkie uwagi. 

Przedstawiciele Komisji i EISMEA odpowiedzieli, że wprowadzenie nawet takiego systemu wymagałoby znacznych zasobów, ponieważ Komisja i agencje wykonawcze ogólnie

³ Nowa wersja zawiera:

Punkt 1.3: „(...). Narzędzia sztucznej inteligencji mogą być wykorzystywane wyłącznie do celów ściśle pomocniczych, na ich pełną odpowiedzialność, oraz że każde takie wykorzystanie musi być udokumentowane i udostępniane instytucji zamawiającej na jej wniosek.”; pkt 3. Poufność. „Obowiązki w zakresie poufności mają również zastosowanie w przypadku korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji (w wyjątkowych przypadkach).” 

Punkt 4 „Obowiązki w zakresie ochrony danych muszą być również przestrzegane przy korzystaniu z narzędzi sztucznej inteligencji (w wyjątkowych przypadkach).”

otrzymują dziesiątki tysięcy złożonych wniosków, które są oceniane indywidualnie przez co najmniej trzech niezależnych ekspertów. 

Dokumentacja wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji przez ekspertów oceniających

Zespół śledczy zapytał, w jaki sposób przepisy kodeksu postępowania dotyczące dokumentacji na temat stosowania narzędzi sztucznej inteligencji przez ekspertów zewnętrznych są wdrażane w praktyce. Zgodnie z odpowiednim przepisem „narzędzia sztucznej inteligencji mogą być wykorzystywane wyłącznie do celów pomocniczych i na pełną odpowiedzialność eksperta; ich wykorzystanie musi być odpowiednio udokumentowane i udostępnione instytucji zamawiającej na jej wniosek”(podkreślenie dodane). 

Ponadto zespół śledczy zapytał, czy istnieją szczegółowe przepisy dotyczące dokładnej formy i treści własnej dokumentacji ekspertów zewnętrznych na temat korzystania przez nich z narzędzi sztucznej inteligencji stron trzecich, ponieważ takie praktyczne informacje nie wydają się być zawarte w kodeksie postępowania ani w briefingach dla ekspertów udostępnianych zespołowi śledczemu.

Przedstawiciele Komisji odpowiedzieli, że istnieje wiele sposobów przygotowania takiej dokumentacji, ale jednym ze sposobów może być zachowanie dwóch wersji przeglądu eksperckiego, tj. jednej wersji przed edycją i drugiej wersji po edycji za pomocą narzędzi sztucznej inteligencji. Umożliwiłoby to porównanie, w razie potrzeby, jako wyraźny dowód na to, że początkowa wersja przeglądu została przygotowana przez eksperta bez użycia narzędzi AI. Formularz ten nie jest jednak obowiązkowy i możliwe są różne sposoby przechowywania dokumentacji. Przedstawiciele EISMEA wyjaśnili, że dalsze informacje w tym zakresie są przekazywane ekspertom ustnie podczas obowiązkowego szkolenia ( briefingi ekspertów) w odpowiedzi na ich szczegółowe pytania.

Zakończenie posiedzenia

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich podziękował następnie Komisji i przedstawicielom EISMEA za poświęcony czas oraz za przedstawione wyjaśnienia i dokumentację, a posiedzenie zakończyło się.

Bruksela, 16 czerwca 2026 r.

[1] Art. 4 ust. 8 przepisów wykonawczych Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

[2] „Wzorcową umowę z ekspertami” oraz „Kodeks postępowania ekspertów” można znaleźć na portalu EU Funding & Tenders w sekcji „Praca w charakterze eksperta”.