«Μπορεί η Συνθήκη της Λισαβόνας να διατηρήσει τη σημασία της ΕΕ για τους Ευρωπαίους;», ομιλία του επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής, Hans Martens, σε σεμινάριο που διοργάνωσε ο Διαμεσολαβητής

---

Στο τέλος, η ΕΕ θα κριθεί από τις εκροές της και όχι από τις εισροές. Είμαστε στις Βρυξέλλες πολύ επικεντρωμένοι στην πλευρά της συμβολής, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών, των θεσμικών οργάνων κ.λπ., αλλά οι Ευρωπαίοι ενδιαφέρονται πραγματικά για αυτά τα πράγματα, ενώ πολλές ανάγκες περιμένουν να αντιμετωπιστούν για τους Ευρωπαίους πολίτες; Ένα παράδειγμα είναι όλη η συζήτηση που είχαμε στις Βρυξέλλες σχετικά με τη σύσταση της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης χωρίς να συζητήσουμε πραγματικά ή να σημειώσουμε πρόοδο όσον αφορά το περιεχόμενο της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας.

Επομένως, εάν οι πολίτες θεωρούν ότι η ΕΕ είναι σημαντική, πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις για τους πολίτες και πρέπει να βρει λύσεις. Είναι σίγουρα δύσκολο, διότι δεν υπάρχει πάντα συναίνεση σε πολλά από τα συνολικά ζητήματα. Όσον αφορά τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, πάντα έβλεπα μια αιχμηρή γραμμή μεταξύ του φιλελεύθερου βορρά και του συντηρητικού νότου, αλλά αυτή η διαίρεση φαίνεται να χάνει τη σημασία της αυτές τις μέρες. Όλοι (περισσότερο ή λιγότερο) έχουμε αποφύγει τον προστατευτισμό και τις κρατικές παρεμβάσεις, κάτι που είναι προφανώς καλό, αλλά φαίνεται ότι η δυσαρέσκεια με τις οικονομικές αλλαγές είναι τόσο μεγάλη στη βόρεια Ευρώπη όσο και στο νότο. Αυτό αποτελεί πραγματικό πρόβλημα για την Ευρώπη, καθώς λειτουργεί ενάντια σε αυτό που είναι ως επί το πλείστον αναγκαίο, δηλαδή τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Μπορούμε να προσαρμόσουμε τη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική (όπως κάναμε για παράδειγμα με το σύμφωνο), αλλά μακροπρόθεσμα η Ευρώπη πρέπει να περάσει από μια διαδικασία εκσυγχρονισμού και δραματικές μεταρρυθμίσεις για να παραμείνει επίκαιρη στον κόσμο.

Εδώ βρίσκεται ένα πραγματικό πρόβλημα της εποχής μας. Λόγω των σημερινών δημοσιονομικών ζητημάτων και των μακροπρόθεσμων προβλημάτων με τη δημογραφία, πρέπει να μεταρρυθμίσουμε το ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας. Θα απαιτηθούν νέες μορφές αλληλεγγύης όταν μοιράζονται ένα συρρικνούμενο δοχείο χρημάτων και οι πολίτες δυσκολεύονται να τους αφαιρεθούν αυτά που θεωρούν «κεκτημένα δικαιώματα». Συχνά η Ευρώπη χρησιμοποιείται ως αποδιοπομπαίος τράγος – ως δικαιολογία για την πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων, και αυτό ενισχύεται επειδή αυξάνεται ο εθνικισμός σε πολλά επίπεδα στην Ευρώπη. Συνοψίζοντας: Στους ανθρώπους αρέσει κάποιος που τους δίνει κάτι, αλλά μισούν εκείνους που τους παίρνουν τα πράγματα, και δυστυχώς η ΕΕ τοποθετείται πολύ συχνά σε αυτόν τον ρόλο.

Επιστροφή στη Λισαβόνα: Οι εξουσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν αυξηθεί, αλλά έχει κάνει τη διαφορά; Έμφαση δόθηκε στην οικονομία, η οποία αντιμετωπίστηκε κυρίως από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων.

Η αύξηση της εξουσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ήταν συνέπεια των αλλαγών στη Συνθήκη με την πάροδο των ετών και μέχρι στιγμής δεν έχει οδηγήσει σε αύξηση του ενδιαφέροντος των ψηφοφόρων. Θα μπορούσε επίσης να αναρωτηθεί κανείς αν το Κοινοβούλιο ακολουθεί την καλύτερη δυνατή στρατηγική. Μερικές φορές θα μπορούσε να φαίνεται σαν να επρόκειτο για τη νίκη σε μάχες και όχι για τον πόλεμο, και φυσικά η μάχη για τα δικαιώματα μπορεί επίσης να δημιουργήσει έναν λόγο για τους εθνικούς πολιτικούς να επικρίνουν.

Ίσως ο μόνος τρόπος για να προχωρήσουμε είναι να μετατρέψουμε τις πολιτικές ομάδες σε πολιτικά κόμματα με πιο έντονο προφίλ, ισχυρότερα μανιφέστα και να επισυνάψουμε ονόματα για τις κορυφαίες θέσεις της ΕΕ στα εκλογικά προγράμματα. Θα βλάψει, θα σημάνει μια αναδιάρθρωση της επιρροής στο ΕΚ, αλλά θα είναι περισσότερο παρεμβατική για τους πολίτες. Θα τους δώσει τη δυνατότητα να γνωρίζουν καλύτερα τις πραγματικές πολιτικές επιλογές.

Η πρωτοβουλία των πολιτών χρειάστηκε πολύ χρόνο για να εδραιωθεί και δεν έχουμε ακόμη δει τα πρώτα αποτελέσματα. Θα είναι ζωτικής σημασίας για τη μελλοντική επιτυχία και ευαισθητοποίηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι πρώτες πρωτοβουλίες: Μπορεί να υιοθετηθεί γρήγορα από το σύστημα, και θα δεχθεί η Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για νέες πρωτοβουλίες;

Προς το παρόν, οι πρωτοβουλίες πολιτών παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους ερευνητές και τα οργανωμένα συμφέροντα απ’ ό,τι οι Ευρωπαίοι πολίτες άμεσα. Δυστυχώς, μερικές φορές έχουμε την εντύπωση ότι και οι ελίτ στα κράτη μέλη χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, και αυτό είναι σημαντικό για την υποστήριξη του εγχειρήματος, καθώς και επειδή είναι διαμορφωτές της κοινής γνώμης και διαδίδουν την κοινή γνώμη.

Συμπερασματικά: Είδαμε τη Συνθήκη της Λισαβόνας να λειτουργεί σε ένα μάλλον ιδιαίτερο έτος, κατά το οποίο ήταν φυσικό να αναλάβει ηγετικό ρόλο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Δεν έχουμε ξαναδεί τόσες πολλές συνόδους κορυφής, αλλά ο κύριος Van Rompoy έχει κάνει σπουδαία δουλειά. Ωστόσο, είναι μια προσέγγιση από πάνω προς τα κάτω, και φοβάμαι ότι με την τάση για αυξημένο εθνικισμό, είναι αυτό που θέλουν οι πολίτες. Θέλουν οι ηγέτες τους να είναι υπεύθυνοι για σημαντικά ζητήματα αντί να περιμένουν μια ευρωπαϊκή δημοκρατία να λειτουργήσει από τη βάση προς την κορυφή. Πώς θα λειτουργήσει σε πιο φυσιολογικές συνθήκες; Δεν γνωρίζουμε, το μέλλον θα δείξει, αλλά φυσικά υπάρχει και ο κίνδυνος να μην δούμε πιο φυσιολογικές συνθήκες τα επόμενα χρόνια!