Εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ^[1]

Ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας (ΕΟΑ) είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση και την υλοποίηση της προπαρασκευαστικής δράσης της ΕΕ για την έρευνα στον τομέα της άμυνας (PADR). Η PADR στηρίζει την έρευνα με σκοπό την προετοιμασία ενός ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος στον τομέα της άμυνας ^[2].

2. Τα έργα PADR χρηματοδοτούνται από την ΕΕ μέσω τριετούς κύκλου (από το 2017 έως το 2019). Μετά την έγκριση ετήσιου προγράμματος εργασίας, ο ΕΟΑ δημοσιεύει πρόσκληση υποβολής προτάσεων. Οι αιτούντες μπορούν στη συνέχεια να υποβάλουν προτάσεις για ερευνητικά έργα και ο ΕΟΑ αποφασίζει ποιος από αυτούς θα λάβει χρηματοδότηση από την ΕΕ. Κατά την αξιολόγηση των προτάσεων, ο ΕΟΑ διενεργεί, μεταξύ άλλων ελέγχων, επανεξέταση των δεοντολογικών, νομικών και κοινωνικών πτυχών του προτεινόμενου έργου (η λεγόμενη «επανεξέταση ELSA»).

3. Τον Απρίλιο του 2019, η καταγγέλλουσα, η βελγική ΜΚΟ Vredesactie (δράση ειρήνης), ζήτησε από τον ΕΟΑ να της παράσχει πρόσβαση του κοινού σε «έγγραφα που περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τις επανεξετάσεις της [ELSA] για όλες τις προτάσεις έργων σε σχέση με την [PADR].»

4. Ο ΕΟΑ προσδιόρισε 24 έγγραφα ως εμπίπτοντα στο πεδίο εφαρμογής της αίτησης πρόσβασης, συμπεριλαμβανομένων 15 εκθέσεων που συνοψίζουν τις επανεξετάσεις ELSA των προτάσεων που υποβλήθηκαν το 2017 και το 2018. Παρείχε στον καταγγέλλοντα πλήρη πρόσβαση σε τρία έγγραφα και μερική πρόσβαση στα υπόλοιπα 21 έγγραφα. Όσον αφορά τις διαγραφές στις οποίες προέβη, ο ΕΟΑ βασίστηκε στην ανάγκη προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και των εμπορικών συμφερόντων των μερών που αναφέρονται στα έγγραφα.^[3] Ο ΕΟΑ ανέφερε επίσης ότι ορισμένα τμήματα των εγγράφων δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του αιτήματος του καταγγέλλοντος.

5. Ο καταγγέλλων δεν αμφισβήτησε την απαλοιφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ωστόσο, ζήτησε από τον ΕΟΑ να επανεξετάσει την απόκρυψη εμπορικών πληροφοριών (υποέβαλε τη λεγόμενη «επιβεβαιωτική αίτηση»).

6. Δεδομένου ότι ο ΕΟΑ ενέμεινε στην προηγούμενη άποψή του, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή τον Αύγουστο του 2019.

Η έρευνα

7. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα για να εξετάσει κατά πόσον η απόκρυψη εμπορικών πληροφοριών από τον ΕΟΑ ήταν εύλογη.

8. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε την απάντηση του ΕΟΑ σχετικά με την καταγγελία και η ερευνητική ομάδα της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε τα ζητηθέντα έγγραφα. Κατόπιν αιτήματος, ο Διαμεσολαβητής έλαβε επίσης περαιτέρω διευκρινίσεις από τον ΕΟΑ. Συγκεκριμένα, ο ΕΟΑ εξήγησε ποιες πληροφορίες θεωρεί ότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του αιτήματος του καταγγέλλοντος για πρόσβαση του κοινού. Διευκρίνισε επίσης ότι υπήρχαν πρόσθετα έγγραφα στα οποία είχε αρνηθεί την πρόσβαση. Αυτές ήταν οι αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν από τρεις μεμονωμένους αξιολογητές για καθεμία από τις προτάσεις. Αυτά δεν αναφέρονταν στην προηγούμενη αλληλογραφία του ΕΟΑ με τον καταγγέλλοντα.

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

9. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι ο ΕΟΑ δεν είχε εξηγήσει με ποιον τρόπο η δημοσιοποίηση των εγγράφων θα έθιγε «συγκεκριμένα και πραγματικά» τα εμπορικά συμφέροντα των ενδιαφερόμενων αιτούντων και γιατί αυτό ήταν «εύλογα προβλέψιμο και όχι καθαρά υποθετικό»^[4].

10. Ο καταγγέλλων εξέφρασε επίσης την άποψη ότι υπάρχει δημόσιο συμφέρον να γνωρίζει ο ΕΟΑ τον τρόπο με τον οποίο ο ΕΟΑ διενεργεί τις αξιολογήσεις των στρατιωτικών ερευνητικών έργων στο πλαίσιο του ELSA, δεδομένων των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχουν τα εν λόγω έργα, για παράδειγμα, όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό το δημόσιο συμφέρον, ανέφερε ο καταγγέλλων, υπερισχύει των εμπορικών συμφερόντων των ενδιαφερόμενων αιτούντων.

11. Ο ΕΟΑ υποστήριξε ότι οι εμπορικές πληροφορίες που περιέχονται στα ζητούμενα έγγραφα είναι ευαίσθητες. Η γνωστοποίηση των πληροφοριών αυτών θα αποκάλυπτε, για παράδειγμα, τεχνογνωσία που θα μπορούσε να επηρεάσει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες των αιτούντων.

12. Στην απάντησή του προς τη Διαμεσολαβήτρια, ο ΕΟΑ πρόσθεσε ότι οι προτάσεις έργων που δεν έλαβαν χρηματοδότηση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες. Όχι μόνο θα μπορούσαν οι αιτούντες να θελήσουν να χρησιμοποιήσουν εκ νέου τις ιδέες που περιγράφονται στις εν λόγω προτάσεις· η γνωστοποίηση της απόρριψης της πρότασής τους θα μπορούσε επίσης να βλάψει τη φήμη των αιτούντων.

13. Όσον αφορά τις επιτυχείς προτάσεις, ο ΕΟΑ αναφέρθηκε στις πληροφορίες που έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί στον ιστότοπό του. Προσέθεσε ότι οι ζητηθείσες συνοπτικές εκθέσεις περιέχουν περιλήψεις των προτάσεων. Η δημοσιοποίηση των συνοπτικών εκθέσεων θα έθιγε, κατά τον ΕΟΑ, τα εμπορικά συμφέροντα των προσφευγουσών.

14. Όσον αφορά την αξιολόγηση των αξιολογητών, ο ΕΟΑ δήλωσε ότι οι πληροφορίες αυτές αποτελούν μέρος των διαβουλεύσεων της επιτροπής αξιολόγησης που διατυπώνει τις συστάσεις χρηματοδότησης. Ως εκ τούτου, η γνωστοποίηση των πληροφοριών αυτών θα υπονόμευε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων του ΕΟΑ. Επιπλέον, δεδομένου ότι η αξιολόγηση αντικατοπτρίζει τις αδυναμίες των προτάσεων που εντοπίστηκαν από τους αξιολογητές, η γνωστοποίηση θα έθιγε τα εμπορικά συμφέροντα της προσφεύγουσας.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

15. Όσον αφορά την πρόσβαση στις εκθέσεις των μεμονωμένων αξιολογητών, ο Διαμεσολαβητής υπενθυμίζει στον ΕΟΑ ότι θα έπρεπε να είχε εντοπίσει τα εν λόγω έγγραφα στον καταγγέλλοντα όταν απάντησε για πρώτη φορά στο αίτημα πρόσβασης. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια αναγνωρίζει ότι ο ΕΟΑ διόρθωσε προορατικά την εν λόγω εποπτεία ενημερώνοντας τη Διαμεσολαβήτρια (και τον καταγγέλλοντα) για την ύπαρξη αυτών των επιμέρους αξιολογήσεων.

16. Αφού εξέτασε τις εκθέσεις των επιμέρους αξιολογητών, ο Διαμεσολαβητής συμφωνεί ότι οι εν λόγω επιμέρους αξιολογήσεις δεν θα πρέπει να δημοσιοποιούνται. Μολονότι μπορεί να προβληθεί πειστικό επιχείρημα ότι η συνολική αξιολόγηση των έργων δεν θα υπονόμευε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο διαδικασίας ανάθεσης (βλ. κατωτέρω), αυτό δεν ισχύει για τη γνωστοποίηση των επιμέρους αξιολογήσεων των αξιολογητών. Η δημοσιοποίηση τέτοιων ατομικών αξιολογήσεων θα μπορούσε να προκαλέσει πίεση σε μεμονωμένους αξιολογητές και τον κίνδυνο αυτολογοκρισίας ^[5].

17. Όσον αφορά τα υπόλοιπα έγγραφα (συγκεκριμένα τις συνοπτικές εκθέσεις των επισκοπήσεων της ELSA), η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι, εκτός από τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, υπάρχουν δύο κατηγορίες πληροφοριών που απαλείφθηκαν από τα εν λόγω έγγραφα: ορισμένες λεπτομέρειες των προτεινόμενων έργων (ιδίως τα ονόματα, οι συμμετέχοντες και οι περιλήψεις των έργων) και λεπτομέρειες της συνολικής αξιολόγησης των αξιολογητών.

18. Όσον αφορά τις λεπτομέρειες των προτεινόμενων έργων, αυτές απαλείφθηκαν προκειμένου να προστατευθούν τα εμπορικά συμφέροντα των ενδιαφερόμενων μερών. Ο Διαμεσολαβητής συμφωνεί ότι ο ΕΟΑ θα πρέπει, όσον αφορά τα εν λόγω έγγραφα, να κάνει διάκριση μεταξύ των αποτυχημένων προτάσεων που δεν έλαβαν χρηματοδότηση και των επιτυχημένων προτάσεων που χρηματοδοτήθηκαν και υλοποιήθηκαν.

19. Η γνωστοποίηση λεπτομερειών για έργα που δεν έλαβαν χρηματοδότηση από την ΕΕ θα μπορούσε να υπονομεύσει τα εμπορικά συμφέροντα των ενδιαφερόμενων αιτούντων. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να βλάψει τη φήμη τους.^[6] Επίσης, δεν υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για την πρόσβαση σε έγγραφα που περιέχουν τέτοιες πληροφορίες, δεδομένου ότι τα έργα δεν έλαβαν χρηματοδότηση από την ΕΕ από τον ΕΟΑ.

20. Το ίδιο δεν ισχύει για τις προτάσεις που έλαβαν χρηματοδότηση από την ΕΕ και υλοποιήθηκαν (ή υλοποιούνται). Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι το κοινό έχει, κατ’ αρχήν, το δικαίωμα να ενημερώνεται επαρκώς σχετικά με το περιεχόμενο των έργων που χρηματοδοτούνται με δημόσιους πόρους.

21. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι ο ΕΟΑ έχει δημοσιεύσει προορατικά ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τα έργα που έλαβαν χρηματοδότηση στον ιστότοπό του, συμπεριλαμβανομένης περίληψης στην οποία συνοψίζονται τα έργα και τα ποσά που διατέθηκαν για τα έργα. Ο Διαμεσολαβητής εξέτασε τα έγγραφα που αφορούν τα εν λόγω έργα και μπορεί να επιβεβαιώσει ότι οι πληροφορίες που είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο του ΕΟΑ αντικατοπτρίζουν τις αντίστοιχες πληροφορίες που περιέχονται στις επανεξετάσεις της ELSA.

22. Οι συνοπτικές εκθέσεις περιέχουν πρόσθετες λεπτομέρειες που αποσαφηνίζουν περαιτέρω την αξιολόγηση των πιθανών δεοντολογικών, νομικών και κοινωνικών επιπτώσεων των έργων. Ενώ ορισμένες από αυτές τις πληροφορίες είναι γενικού χαρακτήρα, άλλες παρατηρήσεις είναι πιο συγκεκριμένες, προσδιορίζοντας, για παράδειγμα, ορισμένες αδυναμίες των έργων, καθώς και διασφαλίσεις που θα πρέπει να εφαρμόζουν οι δικαιούχοι κατά την υλοποίηση του αντίστοιχου έργου τους. Δεν είναι προφανές για τον Διαμεσολαβητή γιατί η δημοσιοποίηση αυτών των πληροφοριών, σχετικά με επιτυχείς προτάσεις, θα υπονόμευε οποιαδήποτε έγκυρα εμπορικά συμφέροντα.

23. Όσον αφορά το κατά πόσον η δημοσιοποίηση της συνολικής αξιολόγησης των αξιολογητών θα υπονόμευε τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων του ΕΟΑ, η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι οι συνοπτικές εκθέσεις παρουσιάζουν τα συμπεράσματα επί των οποίων συμφώνησαν όλοι οι αξιολογητές μετά την ατομική τους αξιολόγηση των προτάσεων. Οι συνοπτικές εκθέσεις δεν αποκαλύπτουν τις απόψεις του μεμονωμένου αξιολογητή.

24. Σε κάθε περίπτωση, δεδομένου ότι το δημόσιο χρήμα χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση αυτών των έργων, υπάρχει υπέρτερο δημόσιο συμφέρον να γνωρίζουμε πώς και γιατί δαπανήθηκαν τα χρήματα αυτά. Δεδομένων των πιθανών δεοντολογικών, νομικών και κοινωνικών επιπτώσεων των χρηματοδοτούμενων έργων, είναι επίσης σημαντικό να διασφαλιστεί στο κοινό ότι οι πτυχές αυτές εξετάζονται προσεκτικά και ότι εφαρμόζονται οι αναγκαίες διασφαλίσεις, ιδίως για να διασφαλιστεί ότι δεν παραβιάζονται θεμελιώδη δικαιώματα.

25. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι δεν ήταν δικαιολογημένη η απόκρυψη των πληροφοριών αυτών και θα υποβάλει κατωτέρω πρόταση για λύση.

Η πρόταση λύσης

Με βάση τα ανωτέρω πορίσματα, η Διαμεσολαβήτρια προτείνει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας να παρέχει αυξημένη μερική πρόσβαση στις συνοπτικές εκθέσεις σχετικά με τις προτάσεις που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την ΕΕ και οι οποίες έχουν υλοποιηθεί ή υλοποιούνται, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών πληροφοριών που περιέχονται στις εν λόγω εκθέσεις.

Ο ΕΟΑ καλείται να ενημερώσει τη Διαμεσολαβήτρια έως την Πέμπτη 9 Ιανουαρίου 2020 για οποιαδήποτε ενέργεια έχει αναλάβει σε σχέση με την ανωτέρω πρόταση λύσης.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής 

Στρασβούργο, 27/11/2019

[1] Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Μαρτίου 1994, σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του (94/262/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) (ΕΕ 1994, L 113, σ. 15).

[2] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ.: https://www.eda.europa.eu/what-we-do/activities/activities-search/pilot-project-and-preparatory-action-for-defence-research.

[3] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β) και παράγραφος 2 πρώτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[4] Ο καταγγέλλων αναφέρθηκε στη νομολογία της ΕΕ, για παράδειγμα, στην απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Νοεμβρίου 2013, Jurašinović κατά Συμβουλίου της ΕΕ, C-576/12 P, σκέψη 45: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=144988&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=7300182.

[5] Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 22ας Μαΐου 2012, Sviluppo Globale κατά Επιτροπής, T-6/10, σκέψεις 78 έως 82: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=122992&pageIndex=0&doclang=FR&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=2879877.

[6] Υπόθεση 416/2018/THH σχετικά με την άρνηση του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας να δημοσιεύσει περιλήψεις των απορριφθεισών αιτήσεων επιχορήγησης στον ιστότοπό του: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/91463.