Μετά από εξάμηνη έρευνα σχετικά με τις επιδόσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε σειρά προτάσεων για να καταστεί δυνατός ο μεγαλύτερος δημόσιος έλεγχος και η κατανόηση του έργου του, καθώς η κρίση συνεχίζεται και το επίκεντρο των εργασιών αυτών μετατοπίζεται στην παρακολούθηση της διανομής εμβολίων.

Η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε επίσης στους νομοθέτες της ΕΕ να εξετάσουν κατά πόσον απαιτούνται νέες εξουσίες για τον οργανισμό προκειμένου να βελτιωθεί η ικανότητά του να αντιμετωπίζει παρόμοιες μελλοντικές κρίσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Η έρευνα, στο πλαίσιο ευρύτερης παρακολούθησης από τη Διαμεσολαβήτρια του τρόπου με τον οποίο τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αντέδρασαν στην πανδημία, εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο το ECDC συλλέγει πληροφορίες, τη διαφάνεια των εν λόγω πληροφοριών και τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί με το κοινό.

Σε κρίσιμα σημεία στις αρχές του 2020, το ECDC αξιολόγησε θετικά την ικανότητα των κρατών μελών να αντιμετωπίσουν την κρίση. Οι αξιολογήσεις αυτές γρήγορα κατέστησαν παρωχημένες, καθώς η ΕΕ πέρασε από τη φάση του «περιορισμού» στη φάση του «μετριασμού».

«Η εντολή του ECDC του απαγορεύει να συλλέγει ανεξάρτητα δεδομένα, περιορίζοντας έτσι σημαντικά την ικανότητά του να αξιολογεί, να συμβουλεύει και να επικοινωνεί όταν η ταχύτητα απόκρισης ήταν ζωτικής σημασίας.» 

«Πολύ συχνά, οι εθνικές αρχές δυσκολεύονταν να υποβάλουν πλήρη δεδομένα στο ECDC ή δεν απαντούσαν καν στις εκκλήσεις του για σημαντικά δεδομένα. Επίσης, δεν διέθετε ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων σχετικά με νοσοκομειακούς και άλλους κρίσιμους ιατρικούς πόρους σε όλα τα κράτη μέλη», δήλωσε η Emily O’Reilly.

Η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας εντόπισε επίσης κενά στις πρακτικές διαφάνειας του ECDC. Δεν δημοσιοποιήθηκαν όλες οι έρευνες που διεξήγαγε στα πρώτα στάδια της πανδημίας COVID-19. Είναι επίσης δύσκολο να διαπιστωθεί αν έχουν επικαιροποιηθεί οι αξιολογήσεις σχετικά με πτυχές της πανδημίας. Επιπλέον, οι ανταλλαγές με διεθνείς εταίρους, για παράδειγμα με το κινεζικό CDC, δεν δημοσιοποιούνται.

«Η διαφάνεια και η λογοδοσία θα πρέπει να αποτελούν το θεμέλιο ενός θεσμικού οργάνου που διαδραματίζει ρόλο στην προστασία της δημόσιας υγείας. Θα έπρεπε να είχαν γίνει πολύ περισσότερα για την επικοινωνία με το ευρύ κοινό προκειμένου να εξηγηθεί ο τρόπος και τα επιστημονικά στοιχεία με τα οποία το ECDC προέβη στις αξιολογήσεις του. Οι κρίσεις δεν απαιτούν μόνο έκτακτες απαντήσεις από τις δημόσιες διοικήσεις, αλλά και έκτακτες προσπάθειες για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού. Καθώς τα κράτη μέλη ξεκινούν ζωτικής σημασίας προγράμματα εμβολιασμού, αυτή η εμπιστοσύνη του κοινού είναι απαραίτητη και το ECDC θα συνεχίσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη συλλογή και τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τη διάθεση εμβολίων. Οι προτάσεις μας προς το ECDC σήμερα θα πρέπει να αποδειχθούν χρήσιμες στο πλαίσιο αυτό.»

«Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου κρίση και αναγνωρίζω τη σκληρή δουλειά και την αφοσίωση του ECDC καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά δύσκολης περιόδου. Ωστόσο, χωρίς συγκεκριμένες νέες εξουσίες για τη διασφάλιση της πληρότητας και της ποιότητας των δεδομένων που λαμβάνει από τις εθνικές αρχές, δεν μπορεί να εκπληρώσει πλήρως την εντολή που έχει να συμβάλει στον έλεγχο της επόμενης πανδημίας. Αυτό είναι πλέον θέμα των νομοθετών της ΕΕ.»

Προτάσεις βελτίωσης

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε έξι προτάσεις βελτίωσης στο ECDC.

Περιλαμβάνουν:

1. Μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά την εξέλιξη των εκτιμήσεων κινδύνου που διενεργεί.
2. Μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά την πληρότητα των δεδομένων στα οποία βασίζονται οι εκτιμήσεις κινδύνου που διενεργεί.
3. Μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις αλληλεπιδράσεις της με διεθνείς εταίρους, όπως ο ΠΟΥ και το κινεζικό CDC.
4. Αναθεωρημένη επικοινωνιακή στρατηγική που απευθύνεται πιο άμεσα στο ευρύ κοινό.
5. Επικαιροποιημένη γλωσσική πολιτική που θα περιλαμβάνει όσο το δυνατόν περισσότερες επίσημες γλώσσες της ΕΕ.
6. Συστηματική δημοσίευση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης αναγνωρίσει τα κενά αποτελεσματικότητας του ECDC και έχει υποβάλει προτάσεις για βελτίωση. Ωστόσο, με βάση την έρευνά της, η Διαμεσολαβήτρια πιστεύει ότι, εάν δεν διαθέτει τα μέσα για να βελτιώσει τα δεδομένα που λαμβάνει από τις εθνικές αρχές, το ECDC θα συνεχίσει να διαδραματίζει περιορισμένο ρόλο σε αυτήν και σε πιθανές μελλοντικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας. Εναπόκειται στους νομοθέτες της ΕΕ να αποφασίσουν σχετικά με τα καταλληλότερα μέτρα για τη διόρθωση αυτού του χάσματος.

Ιστορικό

Το ECDC δημιουργήθηκε το 2004 στον απόηχο της επιδημίας του σοβαρού οξέος αναπνευστικού συνδρόμου (SARS). Η εντολή του ECDC - σύμφωνα με τον ρόλο της ΕΕ να συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές υγείας - είναι να υποστηρίζει και να συντονίζει το έργο των επιδημιολογικών κέντρων στα κράτη μέλη. Το ECDC είναι ένας μικρός οργανισμός με 286 υπαλλήλους και ετήσιο προϋπολογισμό 60,5 εκατ. EUR το 2020. Το ECDC συγκεντρώνει δεδομένα μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης (TESSy), του Μηχανισμού Έγκαιρης Προειδοποίησης και Αντιμετώπισης (EWRS), μέσω ερευνών για συγκεκριμένα ζητήματα και καθημερινών ελέγχων πληροφοριών σχετικά με επιδημίες.

Εκτός από την έρευνα αυτή, η Διαμεσολαβήτρια εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων και το Συμβούλιο ανταποκρίθηκαν στην πανδημία. Σε κάθε περίπτωση, ο Διαμεσολαβητής έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια της απάντησης.