FOR PREVIEWING & TESTING PURPOSES ONLY.
This notification will disappear once the page will be published.
This link is available for less than 30 minutes.
  • Easy to read
  • Text size

You have a complaint against an EU institution or body?

Current language: 
  • Nederlands
Source language: 
Available languages: 
The translation of this page has been generated by machine translation.
Machine translations can contain errors potentially reducing clarity and accuracy; the Ombudsman accepts no liability for any discrepancies. For the most reliable information and legal certainty, please refer to the source version in French linked above.
For more information please consult our language and translation policy.

Monitoren van de effecten van lobbyen op besluitvorming en goed bestuur

Toespraak van ombudsvrouw Teresa Anjinho tijdens de Grote Conferentie "Besluitvorming in de Europese Unie: Grenzen van invloed”

Geachte Jérôme Filippini, directeur van het Nationaal Instituut voor Overheidsdienst,

Geachte Frédérique Berrod, voorzitter van de Universiteit van Straatsburg,

Geachte heer Nathalie Rubio, voorzitter van de stuurgroep GIS/Eurolab,

Geachte Ségolène Barbou des Places, voorzitter van de stuurgroep GIS/Eurolab,

Beste docenten en studenten,

Goedenavond voor iedereen. Het is een genoegen om in Straatsburg te zijn – een stad die van verzoening en grensoverschrijding een realiteit heeft gemaakt– om specifiek te spreken over grenzen: die van invloed.

Ik wil directeur Filippini en het National Institute of Public Service bedanken voor hun vriendelijke uitnodiging om deel te nemen aan deze grote conferentie. Velen van jullie zullen binnenkort aan de andere kant van de tafel zitten. U ontvangt e-mails, woont vergaderingen bij en leest standpuntnota's.

Vanavond wil ik het niet op een abstracte manier hebben over lobbyen, maar over een vraag die je bijna dagelijks in je professionele leven tegenkomt: wie beïnvloedt de beslissing die ik moet nemen – en wordt het publiek daarover geïnformeerd?

Als Europese Ombudsman kijk ik naar de manier waarop besluiten op EU-niveau worden genomen – of de juiste regels en procedures zijn gevolgd. Maar ik kijk ook naar “wie” erbij betrokken is: al die mensen buiten de administratie wier bijdragen de wetgeving en het beleid van de EU vorm hebben gegeven of hebben geprobeerd vorm te geven.

Vanavond zal ik drie dingen doen: uitleggen waarom lobbyen belangrijk is en waar het een ongepaste invloed wordt; deelt wat mijn bureau heeft geleerd van zijn onderzoeken; en kijk naar de toekomst om de uitdagingen te identificeren die uw carrière zullen bepalen.

Laat ik van meet af aan duidelijk zijn: lobbyen is geen slecht woord. Goed gereguleerd en transparant lobbyen kan burgers, bedrijven en het maatschappelijk middenveld een doeltreffende stem geven. Het voorziet beleidsmakers van onschatbare expertise en data. Anders zou het besluitvormingsproces minder robuust en minder rijk zijn.

Maar lobbyen is nooit neutraal, want de toegang is niet gelijk verdeeld. Degenen met meer middelen of betere verbindingen hebben meestal meer toegang tot besluitvormers. Deze onevenwichtigheid kan leiden tot een besluitvormingsproces waarin sommige belangen zwaarder wegen dan andere, ook al zijn deze even legitiem, maar minder goed vertegenwoordigd.

Onnodige invloed lijkt zelden op corruptie. Vaker lijkt het op een deur die gemakkelijker opent voor sommigen dan voor anderen, of een expert wiens advies niet helemaal ongeïnteresseerd is.

Daarom moet de relatie tussen de publieke en private sector gebaseerd zijn op duidelijke regels en een sterke cultuur van ethiek en transparantie.

Lobbyisten hebben ook verplichtingen. Maar mijn mandaat heeft betrekking op de administratie: door middel van klachten en onderzoeken op eigen initiatief onderzoek ik of de interacties van de administratie met belangenvertegenwoordigers passend, transparant en ethisch zijn.

De EU-administratie hanteert over het algemeen hoge normen en bestaat uit gewetensvolle ambtenaren die zich inzetten voor het algemeen belang. Maar geen enkel systeem is perfect. Er verschijnen hiaten; verwachtingen veranderen. Dit is waar surveillance zijn plaats vindt.

In plaats van u een catalogus met cases te presenteren, wil ik vier lessen delen.

In de eerste plaats hangt de doeltreffendheid van een transparantieregeling vooral af van de striktheid waarmee zij wordt toegepast.

Dankzij het transparantieregister van de EU kunnen burgers zien wie invloed wil uitoefenen op de besluitvorming in de EU. In een onderzoek constateerden we dat klachten over het gebrek aan transparantie van bepaalde organisaties met betrekking tot hun banden met het bedrijfsleven en hun financieringsbronnen te eng waren aangepakt.

Na onze interventie erkende het secretariaat van de griffie het probleem en verbond het zich ertoe zijn richtsnoeren bij te werken.

Een register dat niet wordt geverifieerd, blijft een eenvoudige lijst; Het is geen echte garantie voor transparantie.

Ten tweede: degenen die invloed willen uitoefenen op een beleid, mogen niet worden beloond om advies te geven over datzelfde beleid.

We hebben gekeken naar een geval waarin een studie over een regelgevingskwestie was toegeschreven aan een bedrijf met een rechtstreeks commercieel belang bij dezelfde kwestie – en een geschiedenis van lobbyen daarover. Onze suggesties hebben de Commissie ertoe gebracht haar aanbestedingsrichtsnoeren te wijzigen en de financiële regels van de EU sluiten inschrijvers met dergelijke professionele belangenconflicten nu uit.

Ten derde kan gastvrijheid ook een vorm van invloed zijn.

Nadat een zakenreis van een hoge ambtenaar door derden was betaald, hebben we onderzocht hoe dergelijke aanbiedingen worden geëvalueerd. De Commissie heeft haar regels aangescherpt en registreert nu - rechtstreeks in het instrument dat het personeel gebruikt om zijn reizen te plannen - wie betaalt voor dienstreizen van het personeel, wat de kosten zijn en hoe mogelijke belangenconflicten zijn beoordeeld.

Ten vierde: draaideurconstructies, een overgang van de publieke naar de private sector, moeten aan duidelijke regels voldoen.

Weinig dingen ondermijnen het vertrouwen van de burgers meer dan een hoge ambtenaar die toetreedt tot een bedrijf dat hij eerder had belast met de regulering.

Iedereen heeft het recht om te werken en van loopbaan te veranderen, maar dit recht moet worden verzoend met de noodzaak om het vertrouwen in overheidsinstellingen te behouden.

We kunnen niet het risico nemen dat burgers publieke besluitvorming zien als een open proces en ten dienste van iedereen, maar als een gesloten systeem, waarin dezelfde actoren zich aan beide zijden van de tafel bevinden.

Er is echte vooruitgang geboekt, maar de normen verschillen nog steeds tussen de EU-organen.

Mijn recente enquête onder EU-agentschappen – die beleid vormgeven op gebieden variërend van chemische stoffen en geneesmiddelen tot bankieren en defensie – bracht robuust beleid aan het licht, maar ook lacunes en inconsistenties op het gebied van opleiding, transparantie en uitvoering van corrigerende maatregelen.

Daarom hebben we richtsnoeren voor goede praktijken opgesteld, waarbij we sterk hebben voortgebouwd op wat de agentschappen zelf al goed deden.

Want vaak bestaat de oplossing al binnen de administratie. Onze rol is om er de regel van te maken in plaats van de uitzondering.

Dames en heren,

Ik ben van mening dat de toekomst van goed bestuur gebaseerd is op drie kernbeginselen.

Ten eerste transparantie – wie heeft invloed, wat en hoe.

Vandaag de dag, niet alleen wie vroeg om een vergadering, maar wat werd besproken, wat werd uitgewisseld, en wat zijn de kanalen waarlangs invloed wordt uitgeoefend. Dit moet nieuwe en informele vormen van interactie omvatten.

We onderzoeken momenteel een raadplegingspraktijk waarbij geselecteerde belanghebbenden worden uitgenodigd om hun praktische ervaring met de EU-regels te delen, buiten de transparantieregels die van toepassing zijn op regelmatige lobbybijeenkomsten.

De vraag is eenvoudig: wanneer wordt het verzamelen van informatie een manier om de beleidsvorming te beïnvloeden?

Transparantie moet de zichtbaarheid van elke stap van het besluitvormingsproces waarborgen, ongeacht de vorm of het formaat van de uitwisselingen.

Ten tweede integriteit – de verdediging van het algemeen belang.

Regels kunnen de lijn bepalen die we moeten volgen, maar het is integriteit die ons vertelt hoe we deze moeten volgen.

Naast de toegenomen mobiliteit tussen de publieke en de particuliere sector worden ook de besluitvormingsprocessen complexer. Er is steeds meer behoefte aan externe expertise in de instellingen. Maar deze expertise mag nooit een vehikel worden voor ongepaste beïnvloeding.

We onderzoeken bijvoorbeeld of mogelijke belangenconflicten naar behoren in aanmerking zijn genomen bij benoemingen in adviesfuncties op hoog niveau op het gebied van nieuwe technologieën. Hoe meer we afhankelijk zijn van expertise, hoe meer we moeten weten van wie het afkomstig is en wat zijn belangen zijn.

En tot slot verantwoordingsplicht – verantwoordingsplicht en onafhankelijk en doeltreffend toezicht.

Zonder doeltreffende controlemechanismen bestaat het risico dat de regels louter beloften blijven. Ombudspersonen, auditors, ethische instanties, de pers, het maatschappelijk middenveld en de burgers zelf moeten vragen kunnen stellen en antwoorden kunnen krijgen.

Verantwoording is geen weerspiegeling van wantrouwen jegens de administratie; Integendeel, het is een essentiële voorwaarde voor het vertrouwen dat de burgers erin kunnen stellen.

Deze drie principes worden nu getest door de digitale transformatie.

Lange tijd vroegen we: wie zit er aan tafel? Deze vraag blijft van essentieel belang, maar is niet langer voldoende.

Vandaag moeten we ons ook afvragen: hoe is het instrument ontworpen dat de resultaten van de raadpleging samenvat? Hoe werd het model dat het eerste ontwerp produceerde ontwikkeld? Hoe kunnen we transparantie waarborgen, ongeacht de vorm van de raadpleging?

Kunstmatige intelligentie versterkt ook een oud fenomeen: “astroturfing”, campagnes die de indruk wekken afkomstig te zijn van spontane volksmobilisatie.

Binnen enkele minuten kan AI duizenden bijdragen leveren aan een openbare raadpleging, met uiteenlopende bewoordingen en een schijnbaar authentieke toon.

Degenen die al in de schijnwerpers stonden, hebben nu een nog krachtigere megafoon.

Het risico is tweeledig: dat de instellingen verzonnen meningen verwarren met echte publieke steun – en, nog ernstiger, dat de toespraak van burgers wordt verstikt of ten onrechte als kunstmatig wordt beschouwd.

Dit verplicht ons om de reikwijdte van transparantie uit te breiden: niet alleen naar individuen, maar ook naar processen. We moeten niet alleen weten wie er is gehoord, maar ook hoe de bijdragen zijn verzameld, gefilterd en gewogen – en welke instrumenten zijn gebruikt bij het opstellen van de regels die voor ons allemaal gelden.

Met andere woorden, de digitale transformatie doet niets af aan onze vraag naar transparantie: het maakt het nog noodzakelijker

Dames en heren,

Ik begon met te zeggen dat lobbyen een tweesnijdend zwaard is. Het is een integraal onderdeel van de participatiedemocratie, maar kan, wanneer het van zijn doel wordt afgeleid, een bedreiging vormen voor de eerlijkheid en onpartijdigheid van het besluitvormingsproces.

Aan welke kant wordt de weegschaal gekanteld? Het hangt af van de kracht van de regels en de naleving ervan, de mechanismen om ons vermogen om te anticiperen op nieuwe uitdagingen te controleren.

Maar bovenal hangt het van de mensen af. Van ieder van jullie.

Of we nu een overheidsfunctionaris of een lobbyist zijn, we moeten ons niet alleen afvragen "is het legaal?", maar ook "is het legitiem?" en "is het juist?"

Burgers zullen zelden de vergaderingen zien die u accepteert of de projecten die u ontvangt. Zij zullen alleen het resultaat zien – en zij zullen Europa erdoor beoordelen.

Hun vertrouwen wordt niet voor eens en voor altijd verworven; Het is gewonnen, beslissing na beslissing.

Morgen heb je een speciale verantwoordelijkheid: om de regels en principes die je vandaag leert om te zetten in dagelijkse praktijken.

We zijn allemaal bewakers van dit vertrouwen.

En dit is misschien wel de kernboodschap die ik u vanavond wil achterlaten: goed bestuur wordt niet alleen afgemeten aan de kwaliteit van de beslissingen die het neemt, maar ook aan de manier waarop het ze neemt.

Onze acties van vandaag zullen morgen bepalend zijn voor de gezondheid van onze democratie.

Dank u en kijk uit naar het beantwoorden van uw vragen.

What did you think of this automatic translation? Give us your opinion!