1 Wprowadzenie

Cieszę się, że mogę uczestniczyć w dzisiejszej popołudniowej sesji Europa Forum Speyer na temat „Dobrej administracji w Unii Europejskiej” i chciałbym podziękować profesorom Magierze i Sommermanowi za umożliwienie mi tego.

Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich moje uprawnienia dochodzeniowe w ewentualnych przypadkach niewłaściwego administrowania są ograniczone do instytucji i organów na szczeblu Unii Europejskiej. Otrzymuję jednak również wiele skarg od obywateli i rezydentów Unii, którzy twierdzą, że ich prawa wynikające z prawa wspólnotowego nie są przestrzegane przez administracje w państwach członkowskich.

Chociaż nie mogę badać takich skarg bezpośrednio, ściśle współpracuję z rzecznikami praw obywatelskich i podobnymi organami w państwach członkowskich, które mogą to robić.

Z tego powodu stanowisko Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dobrej administracji dotyczy nie tylko szczebla europejskiego, ale także państw członkowskich.

Jestem zatem świadomy różnorodności, jaka istnieje w administracji publicznej i kulturach administracyjnych w Unii Europejskiej. Aby podać tylko jeden przykład, który ma szczególne znaczenie dla rzeczników praw obywatelskich, niektóre tradycje krajowe postrzegają administrację przede wszystkim jako stosowanie prawa, podczas gdy inne podkreślają rolę swobody administracyjnej [1].

2 Różnorodność i pomocniczość

Poszanowanie różnorodności administracji krajowych jest ważną zasadą, którą dla wygody oznaczę jako „pomocniczość w administracji”.

Pomimo znaczenia konstytucyjnego, w sensie merytorycznym, formalnym wyrażeniem zasady jest jedynie deklaracja załączona do traktatu z Amsterdamu, stwierdzająca, że „…administracyjne wdrażanie prawa wspólnotowego leży zasadniczo w gestii państw członkowskich zgodnie z ich ustaleniami konstytucyjnymi”[2].

Jednym z aspektów pomocniczości w administracji jest to, że przyznanie Wspólnocie kompetencji prawodawczych w danej dziedzinie nie oznacza, że odpowiednia kompetencja administracyjna należy również do poziomu Unii. Wręcz przeciwnie, administrację pośrednią (tj. administrację przez organy państw członkowskich) należy zwykle przedkładać nad administrację bezpośrednią instytucji lub organów na szczeblu Unii.

Kolejnym ważnym aspektem pomocniczości w administracji jest to, że ramy instytucjonalne dla administracji pośredniej zasadniczo leżą w gestii danego państwa członkowskiego, a nie są przewidziane w prawie wspólnotowym. Podstawowym założeniem leżącym u podstaw tego podejścia wydaje się być to, że wszystkie państwa członkowskie posiadają ogólnie skuteczny system administracji (wraz z innymi istotnymi instytucjami państwa, takimi jak ustawodawca, sądy, biegli rewidenci państwowi i bank centralny) i że w związku z tym nie jest konieczne, aby prawo wspólnotowe narzucało określone rozwiązania instytucjonalne.

Trzy kwalifikacje

Ważne jest jednak dodanie trzech zastrzeżeń do tego, co powiedziałem do tej pory na temat pomocniczości w administracji.

Po pierwsze, instytucjonalny rozdział administracji na szczeblu krajowym i unijnym nie uniemożliwia wysokiego poziomu współpracy w ich funkcjonowaniu. W praktyce zarządzanie prawem i polityką wspólnotową wymaga stałej interakcji między szczeblem krajowym i unijnym, a łączące je sieci rozkwitają w wielu dziedzinach [3].

Po drugie, w traktacie lizbońskim uznano, że skuteczne wdrażanie prawa Unii przez państwa członkowskie leży we wspólnym interesie, i przewidziano, że Unia wspiera wysiłki państw członkowskich na rzecz poprawy ich zdolności administracyjnych w zakresie wdrażania prawa Unii [4].

Po trzecie, prawo wspólnotowe nakłada w rzeczywistości wymogi instytucjonalne na administrację w określonych dziedzinach, takich jak - by podać tylko kilka przykładów - ochrona danych [5], konkurencja [6], prawa pasażerów linii lotniczych [7] i telekomunikacja [8].

Rozwiązania instytucjonalne, które państwa członkowskie muszą posiadać w tych dziedzinach, obejmują zapewnienie procedur składania skarg i skutecznych środków odwoławczych, na które mogą powoływać się osoby fizyczne, których prawa zostały naruszone. W praktyce takie prawa przysługują zazwyczaj podmiotom prywatnym, jednak w dziedzinie ochrony danych mają one również zastosowanie do organów publicznych.

Europejska Sieć Rzeczników Praw Obywatelskich

W prawie wspólnotowym nie ma jednak niczego, co wymagałoby od państw członkowskich posiadania rzecznika o ogólnych kompetencjach do rozpatrywania skarg przeciwko organom publicznym, które nie przestrzegają praw wynikających z prawa wspólnotowego.

W praktyce 25 z 27 państw członkowskich ma rzecznika praw obywatelskich na szczeblu krajowym, a w jednym z wyjątków – w Niemczech – Komisja Petycji Bundestagu pełni rolę podobną do roli rzecznika praw obywatelskich.

Krajowi i regionalni rzecznicy praw obywatelskich wnoszą istotny wkład w zapewnienie obywatelom i mieszkańcom Unii Europejskiej możliwości poznania przysługujących im praw i korzystania z nich. Ich współpraca ze mną jako Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich, o której wspomniałem wcześniej, odbywa się obecnie za pośrednictwem Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Obywatelskich [9].

Sieć istnieje i funkcjonuje całkowicie na zasadzie dobrowolności. W październiku 2007 r. jej członkowie przyjęli oświadczenie, aby lepiej poznać wymiar Unii Europejskiej ich pracy i wyjaśnić usługi, które świadczą osobom, które skarżą się na kwestie wchodzące w zakres prawa Unii Europejskiej.

W oświadczeniu wyraźnie stwierdzono, że rzecznicy praw obywatelskich odpowiadają na skargi i aktywnie działają na rzecz podniesienia jakości administracji publicznej i usług publicznych. Zachęcają do dobrej administracji i poszanowania praw, proponują odpowiednie rozwiązania problemów systemowych, rozpowszechniają najlepsze praktyki i promują kulturę usłużności.

Podstawy, na których Rzecznik Praw Obywatelskich może normalnie działać, obejmują: naruszenia praw, w tym praw człowieka i praw podstawowych; inne bezprawne zachowanie, w tym nieprzestrzeganie ogólnych zasad prawa; oraz niepodjęcie działań zgodnie z zasadami dobrej administracji.

Sformułowanie to porusza pewne podstawowe kwestie związane z tym seminarium. Jakie są zasady dobrej administracji? Jaki jest związek między dobrą administracją w pracy z jednej strony sądów, a z drugiej strony rzecznika praw obywatelskich? W szczególności, biorąc pod uwagę różnorodność rozwiązań instytucjonalnych w zakresie zarządzania prawem wspólnotowym, czy możliwe jest określenie europejskiego pojęcia „dobrej administracji”?

3 W poszukiwaniu europejskiej koncepcji „dobrej administracji”

Traktat WE

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską zawiera szereg postanowień mających znaczenie dla dobrej administracji na poziomie wspólnotowym. Artykuł 230 określa podstawowe podstawy stwierdzenia nieważności aktów wspólnotowych przez Trybunał Sprawiedliwości. Artykuł 253 wymaga, aby prawnie wiążące akty wspólnotowe zawierały uzasadnienie. W art. 255 przewidziano przepisy gwarantujące przejrzystość na szczeblu UE w formie prawa dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Artykuł 288 przewiduje odpowiedzialność pozaumowną Wspólnoty.

Jeżeli chodzi o administrację na poziomie państw członkowskich, art. 10 ustanawia ramy pomocniczości w administracji, zobowiązując państwa członkowskie do podjęcia wszelkich odpowiednich środków w celu zapewnienia wypełnienia zobowiązań Wspólnoty, aby ułatwić realizację zadań Wspólnoty, oraz do powstrzymania się od wszelkich środków, które mogłyby zagrozić osiągnięciu celów Traktatu.

Prawodawstwo wspólnotowe

Odpowiednie prawodawstwo wspólnotowe mające zastosowanie na szczeblu UE obejmuje rozporządzenia w sprawie publicznego dostępu do dokumentów i w sprawie ochrony danych osobowych [10]. Jak już wspomniałem, istnieje również dyrektywa dla państw członkowskich w sprawie ochrony danych. Prawo wspólnotowe nie przyznaje jednak obywatelom żadnego ogólnego prawa dostępu do dokumentów lub informacji dotyczących spraw związanych z UE będących w posiadaniu państw członkowskich. Istniejące prawa wspólnotowe ograniczają się do określonych dziedzin, w szczególności środowiska naturalnego [11]. Niedawno wprowadzono również przepis umożliwiający identyfikację beneficjentów wspólnotowych dotacji rolnych [12].

Dyrektywy w sprawie zamówień publicznych należy również wymienić jako ważny zbiór przepisów, który ma dość głębokie skutki w państwach członkowskich.

Nie istnieje jednak żadne ogólne prawodawstwo, które można by nazwać wspólnotowym „prawem administracyjnym” lub wspólnotowym „aktem o postępowaniu administracyjnym”, które istnieje w wielu państwach członkowskich jako część krajowego porządku prawnego.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości

Zamiast tego właściwe prawo wspólnotowe zostało w większości ukształtowane przez sędziów. W tym kontekście istotne są dwie linie orzecznictwa. Pierwszy ustanawia dobrze znane zasady supremacji i bezpośredniego skutku. Po drugie, Trybunał rozwinął ogólne zasady prawa wspólnotowego, takie jak proporcjonalność, prawo do obrony, równość, uzasadnione oczekiwania i prawa podstawowe [13].

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, w szczególności orzecznictwo dotyczące ogólnych zasad prawa, stanowi podstawowe źródło zasad prawnych dotyczących „dobrej administracji”.

Ze względu na nadrzędność i bezpośrednią skuteczność ma ona zastosowanie nie tylko na poziomie Unii, ale reguluje również stosowanie prawa wspólnotowego przez organy administracyjne państw członkowskich.

Trybunał Sprawiedliwości wyraźnie stwierdził bowiem, że do wszystkich organów państwa członkowskiego należy zapewnienie przestrzegania przepisów prawa wspólnotowego w ramach ich kompetencji oraz że obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem wspólnotowym ma zastosowanie nie tylko do sądów krajowych, ale do wszystkich organów państwa, w tym organów administracyjnych [14].

Europejski kodeks dobrego postępowania administracyjnego

Jednak ze zrozumiałych powodów większość orzecznictwa dotyczącego supremacji i bezpośredniego skutku oraz większość komentarzy do tego orzecznictwa koncentruje się na roli sądów krajowych.

Bezpośrednie skutki orzecznictwa Trybunału dla administracji krajowych i regionalnych są zatem rzadko podkreślane i nie są wystarczająco znane wielu osobom, które powinny stosować odpowiednie zasady.

Jednym z głównych celów Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego, który został opracowany przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, a następnie zatwierdzony przez Parlament Europejski, było ułatwienie dostępu do niektórych ogólnych zasad wynikających z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, takich jak prawo do bycia wysłuchanym, proporcjonalność, niedyskryminacja i ochrona uzasadnionych oczekiwań. Kodeks zawiera również inne elementy, pochodzące z różnych źródeł, w tym z przepisów krajowych, zaleceń Rady Europy i „najlepszych praktyk” w państwach członkowskich i na szczeblu UE.

Chociaż kodeks nie jest prawnie wiążący, okazał się pomocny jako źródło inspiracji dla krajowych prawodawców, administracji i rzeczników praw obywatelskich, zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza nią, i został wykorzystany jako podstawa zalecenia Rady Europy w sprawie dobrej administracji [15]. Ponadto na wniosek Parlamentu Europejskiego Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich stosuje zasady zawarte w kodeksie, badając, czy doszło do niewłaściwego administrowania przez instytucje i organy wspólnotowe. Kodeks nie jest jednak ostatecznym określeniem europejskiej koncepcji „dobrej administracji”, która miałaby zastosowanie na wszystkich szczeblach Unii. Nie zasugerowano na przykład, aby wspomnieć o tym w oświadczeniu przyjętym przez członków europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich w październiku 2007 r.

4 Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

W oświadczeniu odniesiono się jednak do ogólnych zasad prawa wspólnotowego i stwierdzono, że Karta praw podstawowych Unii Europejskiej [16] może stanowić „przydatny punkt odniesienia w tym względzie”.

Artykuł 41 karty zatytułowany jest „Prawo do dobrej administracji”[17]. Zgodnie z opublikowanymi wyjaśnieniami dotyczącymi Karty jej treść opiera się na „istnieniu Wspólnoty podlegającej praworządności, której cechy zostały rozwinięte w orzecznictwie, w którym zapisano między innymi dobrą administrację jako ogólną zasadę prawa”.

Sformułowanie dwóch pierwszych ustępów art. 41 również opiera się na orzecznictwie sądów wspólnotowych [18]. Ustępy te stanowią, że każda osoba ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje i organy Unii oraz że prawo to obejmuje: prawo do bycia wysłuchanym przed podjęciem jakichkolwiek indywidualnych środków, które mogłyby negatywnie wpłynąć na jego sytuację; prawo dostępu do akt sprawy oraz obowiązek uzasadnienia decyzji przez administrację.

Zakres art. 41 jest ograniczony do instytucji i organów Unii. Ponadto nie stanie się ona prawnie wiążąca do czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego. Jednakże w zakresie, w jakim dobra administracja a) obejmuje prawa podstawowe chronione prawem wspólnotowym i b) sama w sobie stanowi ogólną zasadę prawa wspólnotowego, „dobra administracja” jest już prawnie wiążącym wymogiem nie tylko na szczeblu UE, ale również dla wszystkich organów publicznych państw członkowskich, gdy działają one w ramach prawa wspólnotowego.

Wykładnia art. 41 ma zatem znaczenie dla stosowania prawa wspólnotowego na wszystkich szczeblach, a nie tylko na szczeblu Unii.

Należy jednak uznać, że art. 41 nie zawiera wyczerpującej definicji „dobrej administracji”. Pozostawia raczej pole do dalszego rozwijania tego pojęcia, zarówno przez sądy, jak i przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Jeśli chodzi o sądy, istniejące orzecznictwo dotyczące „dobrej administracji” jako odrębnej ogólnej zasady prawa wspólnotowego jest stosunkowo słabe, a art. 41 może stanowić okazję do jego dalszego rozwoju.

Warto również zauważyć, że istniejące orzecznictwo dotyczące „dobrej administracji” często wydaje się odnosić do interesu publicznego w zakresie prawidłowości, wydajności i skuteczności administracji, co może czasami, ale nie zawsze, generować indywidualne prawa [19].

To prowadzi mnie do instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich, która działa w interesie publicznym, a także zapewnia alternatywny środek ochrony prawnej dla osób fizycznych w celu ochrony ich praw. W obu rolach Rzecznik ma inne cechy charakterystyczne i procedury niż Trybunał.

Jeśli chodzi o wymiar interesu publicznego, Rzecznik przyjmuje proaktywne i systemowe podejście, aby promować dobrą administrację, a tym samym zapobiegać przypadkom niewłaściwego administrowania.

Jeżeli chodzi o środki odwoławcze, osoby fizyczne i prawne mogą wnieść skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich w wielu sytuacjach, w których nie mogły wnieść sprawy do Trybunału. Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich stosuje szersze kryterium przeglądu, które obejmuje między innymi kwestie legalności.

Pozwolę sobie krótko przytoczyć tylko jeden przykład, który dotyczył publikacji przez Komisję informacji o nowych prawach pasażerów lotniczych w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, odwołania lotów lub dużego opóźnienia. Nowe prawa zostały ustanowione rozporządzeniem [20], które weszło w życie w lutym 2005 r. Komisja opublikowała ulotki i plakaty informujące podróżnych o przysługujących im nowych prawach. W kwietniu 2005 r. dwa stowarzyszenia branżowe reprezentujące niektórych przewoźników lotniczych złożyły skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich, twierdząc, że publikacje Komisji zawierają szereg nieścisłych i wprowadzających w błąd stwierdzeń oraz że Komisja odmówiła ich skorygowania. Po przeprowadzeniu dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że materiały opublikowane przez Komisję były rzeczywiście błędne pod pewnymi względami, i zalecił ich skorygowanie. Komisja przyjęła to zalecenie [21].

Podstawą stwierdzenia niewłaściwego administrowania było to, że dobrą praktyką administracyjną instytucji i organów UE jest dbanie o to, aby składane przez nie oświadczenia były dokładne i niewprowadzające w błąd, oraz niezwłoczne korygowanie wszelkich błędów, które mogą wystąpić.

W decyzji Rzecznika Praw Obywatelskich nie omówiono ani nie trzeba było omawiać, czy Komisja działała niezgodnie z prawem. Wydaje się to jednak mało prawdopodobne, a w każdym razie skarżący z pewnością nie byliby w stanie uzyskać sądowego środka odwoławczego.

Szerszy zakres środka odwoławczego Rzecznika Praw Obywatelskich jest możliwy dzięki temu, że w przeciwieństwie do Trybunału Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest uprawniony do unieważnienia prawnie wiążącego aktu ani do nakazania zapłaty odszkodowania. Ponadto ustalenia Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące niewłaściwego administrowania nie oznaczają automatycznie istnienia niezgodnego z prawem zachowania [22] i nie są wiążące dla Trybunału jako takie [23].

Funkcją rzecznika praw obywatelskich we współczesnej demokracji jest pomoc w zapewnieniu, aby administracja publiczna była ukierunkowana na służenie obywatelom i starała się sprostać ich coraz wyższym oczekiwaniom – nawet jeśli nie wszystkie te oczekiwania znajdują odzwierciedlenie w możliwych do wyegzekwowania na drodze prawnej obowiązkach.

W Unii Europejskiej aspiracjom tym nadano różne nazwy: orientację na usługi, przyjazność dla obywateli, koncentrację na kliencie, właściwą administrację, a nawet „dobrą administrację”. Jego zakres jest przedmiotem dyskusji wśród rzeczników praw obywatelskich w Europie, ale przynajmniej następujące elementy z pewnością zyskałyby szeroką akceptację jako podstawowe elementy:

• Sprawiedliwe i rozsądne działanie;
• Ostrożne działanie;
• konsekwentne i zgodne z ustaloną polityką;
• uwzględnianie i wyważanie wszystkich wchodzących w grę interesów;
• unikanie niepotrzebnych opóźnień;
• bycie uprzejmym i pomocnym, a także wrażliwym na indywidualne okoliczności, potrzeby i preferencje;
• uznawanie błędów i podejmowanie działań w celu naprawienia sytuacji;
• bycie otwartym i przejrzystym;
• Dążenie do ciągłego doskonalenia.

Całkowicie możliwe jest, aby takie normy stały się prawnie wiążące, czy to w drodze prawodawstwa, czy też orzecznictwa. Kwestia ta leży jednak w gestii prawodawcy i sądów, które nie są związane decyzjami i ustaleniami Rzecznika Praw Obywatelskich (ale które mają oczywiście swobodę korzystania z nich jako zasobu).

Dodam jednak, że nie jest oczywiste, iż tworzenie zobowiązań prawnych jest zawsze najwłaściwszym sposobem promowania kultury służby lub zapewnienia środków zaradczych w przypadku uchybień administracyjnych.

W każdym razie, niezależnie od tego, jak rozległe mogą być obowiązki prawne administracji, kultura służby obywatelom musi opierać się na czymś więcej niż tylko na unikaniu niezgodności z prawem. Lub, jak lubię mówić, istnieje „życie wykraczające poza legalność”. Mówiąc bardziej formalnie, legalność jest koniecznym, ale niewystarczającym warunkiem dobrej administracji.

Sposób, w jaki dobra administracja jako „więcej niż” jedynie unikanie bezprawności jest konceptualizowana i wprowadzana w życie, będzie zależał od szerszego otoczenia konstytucyjnego, politycznego i prawnego. To oczywiście prowadzi mnie z powrotem do punktu wyjścia, którym była potrzeba uznania różnorodności administracji krajowych.

5 Wnioski

Powyższe rozważania prowadzą mnie do wniosku, że „dobra administracja w Unii Europejskiej” nie jest pojęciem stałym lub jednolitym, które może podlegać ostatecznej wykładni prawnej takiej, jaką można znaleźć w podręczniku. „Dobra administracja” stanowi raczej kontinuum od stałych przepisów poprzez zasady do szerszego dążenia do wzmocnienia pozycji obywateli i umożliwienia im pełnego korzystania z przysługujących im praw. Dobra administracja daje zatem instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich możliwość odegrania roli odrębnej i uzupełniającej w stosunku do roli Trybunału w przyczynianiu się do rozwoju europejskiego porządku prawnego opartego na praworządności i demokracji.

---

[1] Zob. P. N. Diamandouros, „Legality and good administration: czy istnieje różnica?” w: J-P. Delevoye i P. N. Diamandouros (red.), Rethinking good administration in the European Union, Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich (w przygotowaniu, 2008 r.).

[2] Deklaracja odnosząca się do Protokołu w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności, załączonego do Traktatu z Amsterdamu (Deklaracja 43: 1997, Dz.U. C 340, s. 140). W konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej w Essen (grudzień 1994 r.) użyto nieco mocniejszych słów, podkreślając, że „administracyjne wdrażanie prawa wspólnotowego musi co do zasady pozostać w gestii państw członkowskich”.

[3] Wpływ tego punktu na przejrzystość został podkreślony w odpowiedzi Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich (z dnia 11 lipca 2007 r.) na zieloną księgę Komisji pt. „Publiczny dostęp do dokumentów będących w posiadaniu instytucji Wspólnoty Europejskiej: przegląd”. Zob. http://ombudsman.europa.eu/letters/en/20070711-1.htm.

[4] Zob. nowy art. 197 (co się stanie) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

[5] Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych, Dz.U. L 281 z 1995, s. 31.

[6] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Tekst mający znaczenie dla EOG) 2003 Dziennik Urzędowy L 001, s. 1.

[7] Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. L 46, s. 1).

[8] Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa 0J 2002 L 108, s. 33).

[9] W skład sieci wchodzą również krajowi rzecznicy praw obywatelskich krajów kandydujących oraz Islandii i Norwegii, a także Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego.

[10] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43; Rozporządzenie (WE) nr 45/2001 z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych, Dz.U. 2001, L 8, s. 1.

[11] Zob. w szczególności dyrektywa 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Rady 90/313/EWG, Dz.U. L 041, s. 26.

[12] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1437/2007 z dnia 26 listopada 2007 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, Dz.U. L 322, s. 1.

[13] Patrz ogólnie, Takis Tridimas, The General Principles of EU Law (2nd ed.) Oxford, Oxford University Press, 2006.

[14] Rosas, A., 2008 „Ensuring uniform application of EU law in a Union of 27: rola sądów i organów krajowych”, w: J-P. Delevoye i P. N. Diamandouros (red.), Rethinking good administration in the European Union, Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich (w przygotowaniu, 2008 r.).

[15] Zalecenie CM/Rec(2007)7 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie dobrej administracji, przyjęte przez Komitet Ministrów w dniu 20 czerwca 2007 r.

[16] Karta praw podstawowych Unii Europejskiej została ponownie proklamowana w dniu 12 grudnia 2007 r., przed podpisaniem traktatu z Lizbony w dniu 13 grudnia 2007 r., i jest publikowana w Dzienniku Urzędowym (Dz.U. 2007, C 303, s. 1) wraz z objaśnieniami jej postanowień (Dz.U. 2007, C 303, s. 17).

[17] 1. Każda osoba ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje i organy Unii.

2. Prawo to obejmuje:

– prawo każdej osoby do bycia wysłuchaną, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące negatywnie wpłynąć na jej sytuację;

– prawo każdej osoby do dostępu do akt jej sprawy, przy jednoczesnym poszanowaniu uzasadnionych interesów poufności oraz tajemnicy zawodowej i handlowej;

– obowiązek uzasadnienia decyzji przez administrację.

3. Każdy ma prawo żądać od Wspólnoty naprawienia wszelkich szkód wyrządzonych przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji, zgodnie z ogólnymi zasadami wspólnymi dla praw państw członkowskich.

4. Każda osoba może zwrócić się pisemnie do instytucji Unii w jednym z języków Traktatów i musi otrzymać odpowiedź w tym samym języku”.

[18] Orzecznictwo wymienione w wyjaśnieniach w odniesieniu do ogólnej zasady dobrej administracji i dwóch pierwszych ustępów art. 41 brzmi następująco: sprawa 222/86 Heylens, Rec. 1987, s. 4097; Sprawa 374/87 Orkem, Rec. 1989, s. 3283; Sprawa C-255/90 P, Burban, Rec. 1992, s. I-2253; sprawa C-269/90 TU München, Rec. 1991, s. I-546; Sprawa T-450/93 Lisrestal, Rec. 1994, s. II-1177; Sprawa T-167/94 Nölle, Rec. 1995, s. II-2589; Sprawa T-231/97 New Europe Consulting i in., Rec. 1999, s. II-2403. Można by teraz dodać na przykład sprawę T-211/02 Tideland Signal przeciwko Komisji, Rec. 2002, s. II-3781; Sprawa T-2/03 V erein für Konsumenteninformation przeciwko Komisji [2005] Zb.Orz. II-1121 oraz sprawy połączone C-154/04 i C-155/04 Alliance for Natural Health i Nutri-Link przeciwko Secretary of State for Health [2005] I-6451.

[19] Sprawa T-196/99, Area Cova i inni przeciwko Komisji, pkt 43. Zobacz także sprawa T-193/04, Hans-Martin Tillack przeciwko Komisji, Zb.Orz. 2006, s. II-03995, w której Sąd zakwestionował podejście przyjęte w sprawie Area Cova, stwierdzając, że zasada dobrej administracji sama w sobie nie przyznaje praw jednostkom, chyba że stanowi wyraz szczególnych praw w rozumieniu art. 41 karty.

[20] Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91, Dz.U. L 46, s. 1.

[21] Sprawa 1475/2005/(IP)GG. Zob. http://www.ombudsman.europa.eu/decision/en/051475.htm.

[22] Zob. wyroki Sądu Pierwszej Instancji w sprawach połączonych T-219/02 i T-337/02 Herrera przeciwko Komisji [2004] Zb.Orz.SP IA-319, II-1407, pkt 101; oraz z dnia 4 października 2006 r. w sprawie T-193/04 R, Hans-Martin Tillack przeciwko Komisji, pkt 128.

[23] Zob. wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 11 kwietnia 2006 r. w sprawie T-394/03, Flavia Angeletti przeciwko Komisji, pkt 157.