Dzień dobry wszystkim i dziękuję wszystkim za udział w dzisiejszym wydarzeniu.

Ponieważ żyjemy zbiorowym doświadczeniem pandemii, żaden dzień nie mija bez myśli o naszym zdrowiu i zdrowiu bliskich nam osób.

Istnieje również, i słusznie, ożywiona debata publiczna na temat naszych systemów opieki zdrowotnej oraz polityk i przepisów, które mają chronić nasze społeczeństwa. Część tej debaty koncentruje się na rozliczalności i przejrzystości interakcji między organami publicznymi a zainteresowanymi stronami z sektora prywatnego. Zwłaszcza w odniesieniu do szczepionek przeciwko COVID-19 przejrzystość była bardzo widoczna dla opinii publicznej.

Temat dzisiejszego wydarzenia ma podobne znaczenie, a mianowicie potrzeba silnych zabezpieczeń w celu ochrony publicznego procesu decyzyjnego dotyczącego wyrobów tytoniowych.

Ramowa konwencja Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu (FCTC) opiera się częściowo na zasadzie, że „istnieje zasadniczy i niedający się pogodzić konflikt między interesami przemysłu tytoniowego a interesem polityki zdrowia publicznego”.

Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zajmuję się sprawami dobrej i złej administracji. Nieujawnione lub niewłaściwe interakcje administracji UE z przemysłem tytoniowym mogą stanowić podstawę do wszczęcia przez moje biuro dochodzeń.

W czerwcu 2014 r., na początku mojej kadencji Rzecznika Praw Obywatelskich, wszcząłem dochodzenie w sprawie tego, czy Komisja wywiązuje się ze spoczywającego na niej na mocy art. 5 ust. 3 FCTC obowiązku zachowania przejrzystości w kontaktach z przemysłem tytoniowym.

Sprawa opierała się na skardze Corporate Europe Observatory, które jest współautorem sprawozdania, na którym opiera się dzisiejsze wydarzenie. W skardze twierdzono, że Komisja, z wyjątkiem Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia (DG ds. Zdrowia), nie upubliczniała w sposób proaktywny wszystkich informacji na temat spotkań między Komisją a przemysłem tytoniowym, a zatem naruszyła literę i ducha konwencji antytytoniowej. Dostęp do informacji na temat tych spotkań można było uzyskać jedynie poprzez składanie wniosków o dostęp do konkretnych dokumentów.

W październiku 2015 r., po dokładnej analizie tej kwestii, zaleciłem, aby Komisja stosowała proaktywną politykę przejrzystości DG ds. Zdrowia wobec wszystkich urzędników Komisji, niezależnie od ich stażu pracy. Rozczarowująco Komisja odpowiedziała, że jej zdaniem ogólne zasady etyczne i zasady przejrzystości już zapobiegają nadmiernemu wpływowi przemysłu tytoniowego, ponieważ jego najwyżsi rangą pracownicy i sami komisarze podlegają szczególnym obowiązkom.

FCTC stanowi, że „przy ustanawianiu i wdrażaniu swoich polityk w zakresie zdrowia publicznego w odniesieniu do ograniczenia użycia tytoniu Strony działają w celu ochrony tych polityk przed handlowymi i innymi partykularnymi interesami przemysłu tytoniowego zgodnie z prawem krajowym”.

Jeżeli nie ma aktualnych informacji na temat wszystkich spotkań z przemysłem tytoniowym, zarówno na szczeblu komisarza, jak i urzędnika, w jaki sposób opinia publiczna może zająć stanowisko w kwestii odpowiedniego monitorowania i egzekwowania polityki ograniczania użycia tytoniu?

W art. 5 ust. 3 FCTC stwierdza się, że „strony powinny wymagać zasad ujawniania lub rejestracji podmiotów przemysłu tytoniowego, organizacji powiązanych i osób fizycznych działających w ich imieniu, w tym lobbystów”. FCTC nie dokonuje zatem rozróżnienia między personelem wyższego szczebla a pozostałymi pracownikami.

Zakończyłem moje dochodzenie wnioskiem, że odmowa stosowania proaktywnej polityki przejrzystości DG ds. Zdrowia w całej Komisji stanowiła niewłaściwe administrowanie.

To, co było prawdą wtedy, jest prawdą teraz.

Ucieszyła mnie jednak wiadomość, że DG TAXUD zgodziła się teraz zacząć sporządzać protokoły ze swoich spotkań z przedstawicielami przemysłu tytoniowego.  To pokazuje, że zmiana czasami wymaga czasu i wytrwałości. Być może nadszedł czas, aby zintensyfikować wszystkie działania związane z monitorowaniem i egzekwowaniem przepisów, a z tej perspektywy Twoje sprawozdanie jest aktualne.

Obecnie kluczowe akty prawne dotyczące wyrobów tytoniowych pojawiają się na horyzoncie; ustawodawstwo, w odniesieniu do którego Komisja może zaproponować zmiany.

Pragnę przypomnieć o badaniach grupy badawczej ds. kontroli wyrobów tytoniowych Uniwersytetu w Bath (której członkiem jest pan Rowell) opublikowanych w British Medical Journal na temat działalności lobbingowej w związku z dyrektywą w sprawie wyrobów tytoniowych z 2014 r. Wniosek: dyrektywa była do tej pory najbardziej lobbowanym aktem w historii instytucji UE.

Gdy stawka jest tak wysoka, można by oczekiwać, że Komisja dokładnie zastanowi się, czy należy przyjąć większą przejrzystość w odniesieniu do jej interakcji z przemysłem tytoniowym - jak w przypadku formy ubezpieczenia zdrowotnego.

Wreszcie, nie powinniśmy zapominać o przyłączeniu się do kropek w całej służbie cywilnej, zwłaszcza biorąc pod uwagę wyrafinowaną i zawiłą taktykę stosowaną przez przemysł tytoniowy. W tym duchu Komisja niedawno upoważniła byłego komisarza do przyłączenia się do globalnej firmy konsultingowej ds. komunikacji, która umieściła Philip Morris International jako jednego z największych klientów w unijnym rejestrze służącym przejrzystości.

Uznałem, że ważne jest skontaktowanie się z Komisją w tej sprawie i umożliwienie jej upewnienia opinii publicznej, że podejmie ona wszelkie niezbędne kroki w celu zapewnienia, że wywiązuje się ze swoich zobowiązań wynikających z FCTC poprzez monitorowanie zgodności z warunkami, które nałożyła na byłego komisarza.

Na koniec chciałbym powtórzyć, że przejrzystość lobbingu tytoniowego nie jest kwestią polityki, lecz obowiązkiem wynikającym z konwencji międzynarodowej, której UE jest stroną.