Załącznik I: Informacje przekazane przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

Prawo pierwotne

Art. 3 ust. 5 projektu zmienionej polityki przejrzystości EBI odnosi się do art. 15 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Ustęp ten jest ściśle oparty na brzmieniu art. 15 TFUE, ale nie jest bezpośrednim cytatem. Zmiany w samym brzmieniu artykułu, choć niewielkie, utrudniają czytelnikowi zrozumienie niż sam artykuł. (Na przykład zastąpienie „niniejszego akapitu” przez „tego akapitu” w wierszu 12). Art. 3 ust. 6 odnosi się do Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, a art. 3 ust. 7 do rozporządzenia 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów. Związek między tymi trzema punktami jest niejasny.

Artykuł 15 TFUE został wprowadzony traktatem lizbońskim. Główna różnica w stosunku do odpowiedniego postanowienia zawartego w dawnym traktacie WE polega na tym, że art. 15 ma zastosowanie do wszystkich instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE, a nie tylko do Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji.

Uważamy, że byłoby użyteczne i właściwe, aby EBI wyjaśnił swoje rozumienie związku między swoją polityką przejrzystości a zobowiązaniami prawnymi EBI w sposób nietechniczny i przyjazny dla użytkownika. Proponujemy zatem następujące zastąpienie art. 3.5–3.7:

Niniejsza polityka jest spójna ze zobowiązaniami prawnymi EBI w odniesieniu do zasady otwartości i prawa publicznego dostępu do dokumentów. Punkty 3.6 - 3.8 poniżej przedstawiają, w sposób nietechniczny, rozumienie przez EBI związku między Polityką a naszymi zobowiązaniami prawnymi.

3.6 Zasada otwartości jest zapisana w art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), który stanowi, że Traktat wyznacza nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są z możliwie najwyższym poszanowaniem zasady otwartości i jak najbliżej obywateli. Otwartość przyczynia się również do wzmocnienia zasad demokracji i poszanowania praw podstawowych, zgodnie z art. 6 TUE. Art. 15 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zobowiązuje instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii, w tym EBI, do prowadzenia prac z jak największym poszanowaniem zasady otwartości w celu wspierania dobrych rządów i zapewnienia udziału społeczeństwa obywatelskiego.

3.7 Artykuł 15 ust. 3 TFUE przewiduje prawo publicznego dostępu do dokumentów. Jest to prawo podstawowe, uznane w art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Ogólne zasady i ograniczenia regulujące to prawo są określane przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej w drodze prawodawstwa. Obecnie obowiązującym prawodawstwem jest rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 [1].

3.8 Artykuł 15 ust. 3 stanowi również, że takie przepisy mają zastosowanie do EBI wyłącznie w ramach wykonywania jego zadań administracyjnych. EBI rozumie, że celem tego przepisu jest to, aby sam EBI określił, w sposób zgodny z zasadami otwartości, dobrego zarządzania i uczestnictwa, w jaki sposób ogólne zasady i ograniczenia regulujące prawo publicznego dostępu powinny mieć zastosowanie w odniesieniu do jego szczególnych funkcji jako banku. EBI dokonuje tego za pośrednictwem polityki, a w szczególności poprzez stosowanie wyjątków od dostępu określonych w art. 5 poniżej”.

Powyższe wyjaśnienie mogłoby, naszym zdaniem, wykazać, że Bank nie dąży do wykorzystania art. 15 ust. 3 TFUE do „cofnięcia” przejrzystości, jak twierdzili niektórzy krytycy społeczeństwa obywatelskiego.

W związku z powyższym art. 5 ust. 1 projektu zmienionej polityki przejrzystości (zatytułowany „Domniemanie ujawnienia”) można uprościć w następujący sposób:

„Wszystkie informacje i dokumenty będące w posiadaniu Banku podlegają ujawnieniu na żądanie, chyba że istnieje istotny powód ich nieujawniania (zob. „Wyjątki” poniżej).

Oprócz rozwiania publicznych podejrzeń, że Bank stara się "cofnąć" przejrzystość, uproszczenie tekstu w ten sposób sprawiłoby, że określenie zakresu zadań administracyjnych EBI stałoby się zbędne. Każda taka definicja wiązałaby się z problemami natury prawnej i praktycznej oraz mogłaby prowadzić do długiego szeregu sporów, z których każdy wydaje się zmierzać do zawężenia zakresu ogólnej zasady przejrzystości.

B Wyjątki od publicznego dostępu

W sekcji A powyżej zasugerowano, że EBI powinien chronić swoje szczególne funkcje jako banku poprzez stosowanie wyjątków od publicznego dostępu.

Aby nadać skuteczność temu podejściu, punktem wyjścia powinny być wyjątki określone w art. 4 rozporządzenia 1049/2001, zmienionego art. 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus [2] w odniesieniu do informacji dotyczących środowiska.

W zakresie, w jakim Bank uważa, że jego szczególne funkcje wymagają dodatkowych wyjątków lub wyjątków innych niż te, które przewidziano już w rozporządzeniu 1049/2001, należy je wyraźnie określić i wyjaśnić. Z jednym wyjątkiem nie jesteśmy jednak przekonani, że konieczne są dodatkowe [3] lub inne [4] wyjątki. Jedynym wyjątkiem jest przepis dotyczący ochrony „środowiska, takiego jak miejsca rozrodu rzadkich gatunków”. Rozumiemy, że ten dodatkowy wyjątek, pierwotnie zaproponowany przez Komisję we wniosku z 2008 r. dotyczącym zmiany rozporządzenia 1049/2001, nie budzi kontrowersji i wypełnia powszechnie uznaną lukę. Jak Panu zapewne wiadomo, wiele innych aspektów wniosków Komisji z 2008 r. okazało się wysoce kontrowersyjnych politycznie, a proces legislacyjny pozostaje w impasie.

Prostym i skutecznym podejściem mogłoby być zajęcie się tą kwestią poprzez dodanie na końcu art. 5 przepisu w następującym brzmieniu:

Stosując te wyjątki, należy odpowiednio uwzględnić rolę Banku jako instytucji pożyczkowej oraz potrzebę ochrony poufności jego relacji z klientami.

C Procedura

Obecna polityka przejrzystości przewiduje, że w przypadku całkowitej lub częściowej odmowy udzielenia informacji wnioskodawca może dobrowolnie złożyć ponowny wniosek (pkt 5.26, 5.32). Alternatywnie wnioskodawca może złożyć zażalenie zgodnie z „Przepisami dotyczącymi odwołania”. Ostatnia sekcja Polityki odnosi się do możliwości złożenia skargi w ramach mechanizmu rozpatrywania skarg EBI.

Wartość dodana procedury dobrowolnego ponownego wniosku nie jest od razu jasna. Naszym zdaniem rozpatrywanie ponownych wniosków byłoby prostsze dla mechanizmu rozpatrywania skarg EBI. Ponadto złożenie ponownego wniosku powinno być niezbędnym krokiem proceduralnym przed złożeniem ewentualnej kolejnej skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Taka procedura byłaby zgodna z zasadami dobrej administracji, ponieważ ponowny wniosek nie byłby rozpatrywany przez tę samą jednostkę administracyjną, która rozpatrywała pierwotny wniosek. Dostosowałaby również procedurę dotyczącą skarg na odmowę dostępu do dokumentów do ogólnej procedury przewidzianej w protokole ustaleń między EBI a Rzecznikiem Praw Obywatelskich. W związku z tym proponujemy odpowiednią zmianę polityki.

D Proaktywne ujawnianie informacji

Aby zachować przejrzystość, organ publiczny musi (i) działać proaktywnie, podejmując inicjatywę skutecznego komunikowania się z obywatelami oraz (ii) odpowiednio reagować, gdy obywatele sami podejmują inicjatywę, prosząc o informacje lub dokument, który nie jest jeszcze w domenie publicznej.

Rzecznik Praw Obywatelskich miał ostatnio okazję (w OI/3/2013/MHZ) zbadać praktykę banku w odniesieniu do proaktywnego ujawniania informacji dotyczących środowiska. W swojej dalszej uwadze w tej sprawie Rzecznik uznała, że przydatne może być przyjęcie i opublikowanie przez EBI programu publikacji określającego rodzaj informacji o środowisku, które zamierza on odnotować w niedawno uruchomionym rejestrze publicznym.

Zasadniczo sekcja 4 polityki przejrzystości zawiera kluczowe elementy systemu publikacji. W szczególności w odniesieniu do informacji dotyczących środowiska można by wzmocnić opracowanie tej sekcji, aby uwzględnić niedawno opublikowane wytyczne dotyczące wdrażania konwencji z Aarhus oraz zalecenia z Maastricht w sprawie promowania skutecznego udziału społeczeństwa w sprawach dotyczących środowiska.

[1] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43.

[2] Rozporządzenie (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty, Dz.U. 2006, L 264, s. 13.

[3] Na przykład proponowany wyjątek dotyczący ochrony procedur naboru.

[4] Na przykład proponowane przeformułowanie wyjątku określonego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 w odniesieniu do ochrony celu kontroli, dochodzenia i audytu.