Emily O'Reilly
Europese Ombudsman
donderdag 24 september 2015

Bedankt en goedemiddag. Ik ben dankbaar voor de uitnodiging om vandaag bij u te zijn om mijn kantoor en ons werk te presenteren.

Ik denk dat het belangrijk is om meteen te benadrukken hoe belangrijk ik het vind dat de relatie tussen mijn bureau en de Raad de verplichtingen krijgt die we allebei hebben om in de behoeften van de burgers te voorzien, en om ervoor te zorgen dat de uitvoerende macht van de EU volledig verantwoordelijk is voor haar administratie. 75% van onze klachten zijn tegen de Commissie en de EU-agentschappen. Mijn kantoor ontvangt meer dan 2000 klachten per jaar uit al uw lidstaten, in alle 24 officiële talen.

De Europese Ombudsman is, zoals u weet, opgericht in het kader van het Verdrag van Maastricht van 1992 om de democratische legitimiteit van de EU-instellingen te verdiepen door burgers een onafhankelijk kantoor te geven waar zij zich kunnen wenden als zij zich slecht behandeld voelen door de EU-instelling, het EU-agentschap of het EU-orgaan. Dit weerspiegelt wat ze allemaal in hun eigen lidstaat kunnen doen met hun eigen nationale of regionale ombudsman, of de Commissie verzoekschriften, wanneer ze zich slecht behandeld voelen door hun eigen binnenlandse administratie. De Spaanse en Deense delegaties hebben in de aanloop naar de oprichting belangrijke inspanningen geleverd en de Europese Ombudsman dankt zijn bestaan aan hun inspanningen, maar ook aan andere delegaties die betrokken waren bij de oprichting van dit bureau.

Vanaf het allereerste begin is de samenwerking tussen ons goed geweest. De Raad heeft altijd geprobeerd om eerlijk met ons werk om te gaan en hoewel er tot nu toe relatief weinig zaken voor het bureau zijn gekomen met betrekking tot de Raad zelf, kan ik waarschijnlijk in de toekomst een groter aantal verwachten naarmate de betrokkenheid van de burgers en het toezicht op al onze instellingen toenemen en vooral in tijden van turbulentie zoals nu. Zoals we weten, opereert de EU steeds meer in een politieke ruimte en niet alleen in de diplomatieke of technocratische ruimte van het verleden.

Mijn aanbevelingen en besluiten zijn niet afdwingbaar in strikt juridische zin, maar alle instellingen en agentschappen voeren de overgrote meerderheid uit. Waarom? Ten eerste omdat ik geloof dat zij mijn democratische mandaat uit hoofde van de Verdragen erkennen om dergelijke aanbevelingen en besluiten te nemen, maar ook omdat we allemaal belang hebben bij een steeds beter EU-bestuur. Dit is niet alleen belangrijk voor onze dienstverlening aan de burgers, maar strikt budgettair gezien bespaart goed bestuur zoals wij dat kennen geld.

Mijn collega's en ik proberen altijd rigoureus, eerlijk en ook begripvol te zijn voor de vaak uitdagende omgeving waarin met name de grote instellingen opereren.

Het enige wat ik vraag, aangezien we geconfronteerd worden met grotere eisen voor verantwoordingsplicht en transparantie van onze burgers, is dat we een eerlijke en open dialoog aangaan op alle niveaus, echte gesprekken, niet alleen juridische argumenten, om tot oplossingen te komen die voor iedereen correct en aanvaardbaar zijn, voor zover mogelijk.

Ik waardeer de inspanningen van de Raad om transparantie en democratische verantwoordingsplicht op EU-niveau te waarborgen. Dit houdt onder meer in dat de Raad zijn zitting in het openbaar houdt wanneer hij wetgeving bespreekt of daarover stemt en het publiek toegang tot documenten verleent. Dit is duidelijk niet alleen in overeenstemming met de wet, maar ook met de geest van de Verdragen die aan al onze werkzaamheden ten grondslag liggen. Er moet nog meer worden gedaan, maar ik erken het werk dat al is gedaan. Ik prijs u ook op de nieuwe website van de Raad en het openbaar register van documenten.

Ik zou u nu willen uitleggen wat mijn eigen strategie is, als derde ombudsman sinds 1995. De eerste ombudsman, Jacob Soderman, had de zware taak om het kantoor op te richten en zowel de burgers aan te moedigen om klachten in te dienen, als de instellingen om niet bang te zijn voor de klachten, maar om ze open en eerlijk te behandelen. De tweede Ombudsman, Nikiforos Diamandouros, verbreedde de reikwijdte en schaal van het kantoor door bijvoorbeeld gidsen en codes voor goed administratief gedrag in te voeren.

En nu in 2015, als het kantoor zijn 20-jarig jubileum viert, wil ik het kantoor, heel eenvoudig, nuttiger en relevanter maken. Daarom is mijn strategie erop gericht onze beperkte middelen op een zeer strategische manier te gebruiken door vast te stellen op welke gebieden van het openbaar bestuur van de EU we de meest doeltreffende resultaten kunnen behalen voor de burger en zelfs voor het openbaar bestuur zelf.

Naast het stroomlijnen van onze klachtenprocedure met het oog op snellere en betere resultaten voor klagers, voer ik ook een reeks strategische onderzoeken uit waarin we meer systemische kwesties van mogelijk wanbeheer onderzoeken. Daarbij hoop ik niet alleen de administratie te helpen om een probleem op te lossen, maar ook om herhaalde klachten over een bepaald onderwerp te stoppen of op zijn minst te verminderen.

In de afgelopen twee jaar heb ik tot nu toe strategisch onderzoek gedaan naar:

• transparantie van de TTIP-onderhandelingen, waaraan deze nieuwe Commissie volgens mij hard werkt;
• hoe de Commissie omgaat met de zogenaamde "draaideur"-uitdaging waarbij ambtenaren de Commissie verlaten en rollen in de particuliere sector opnemen, zelfs soms voor Amerikaanse of Chinese bedrijven;
• hoe de Commissie de eerbiediging van de grondrechten bij de uitvoering van het cohesiebeleid van de EU waarborgt;
• en hoe de Commissie zorgt voor transparantie en evenwicht in haar systeem van deskundigengroepen;

Zoals u wellicht weet, werken we momenteel aan de kwestie van de transparantie van het trialogenproces, en ik waardeer de goede samenwerking van de drie belangrijkste instellingen op dit belangrijke punt.

Als Europese Ombudsman ben ik ook voorzitter van een netwerk van ombudsmannen van de lidstaten op nationaal, regionaal en verzoekschriftencommissieniveau. Nogmaals, om onze samenwerking zo nuttig mogelijk te maken, ben ik begonnen met het onderzoeken van manieren waarop we parallelle onderzoeken kunnen uitvoeren naar zaken die zowel nationaal als EU-relevant zijn. We hebben dit jaar gewerkt aan kwesties met betrekking tot Frontex en de gezamenlijke operaties met lidstaten die personen aan wie in de EU asiel is geweigerd, terugsturen naar hun eigen land of een derde land. Ik hoop deze methode van samenwerking met mijn collega's te ontwikkelen, zodat we samen de burgers van de EU nog beter van dienst kunnen zijn. We onderzoeken nu al hoe we van dienst kunnen zijn in de huidige migratiecrisis, en met name op het gebied van de bescherming van de grondrechten.

Transparantie – toegang tot documenten – is natuurlijk een van de grootste gebieden waar mijn kantoor dagelijks mee te maken heeft. Ik steun de verklaring in overweging 2 van Verordening 1049 dat:

"Openheid stelt burgers in staat nauwer deel te nemen aan het besluitvormingsproces en garandeert dat de overheid meer legitimiteit geniet en doeltreffender is en meer verantwoording aflegt aan de burger in een democratisch systeem. Openheid draagt bij tot de versterking van de beginselen van democratie en eerbiediging van de grondrechten."

U weet dat er nog geen beweging is in de voorstellen van de Commissie tot wijziging van Verordening 1049 en dat er veel discussie is geweest over de voorstellen. Het is duidelijk dat de verordening moet worden geactualiseerd en verfijnd, niet alleen om deze naar behoren in overeenstemming te brengen met het Verdrag van Lissabon, maar ook om rekening te houden met de eisen van 2015 op het gebied van transparantie en verantwoordingsplicht, waarbij burgers – en met name de jongere generatie burgers – veel minder tolerantie hebben voor alles wat lijkt op een regering achter gesloten deuren dan aan het begin van de eeuw het geval was. Verordening nr. 1049, in haar huidige vorm, zou niet het soort alomvattende "vrijheid van informatie"-wetgeving zijn waarover veel afzonderlijke lidstaten al beschikken en dat een onmisbaar instrument is om de transparantie bij de overheid te bevorderen. Ik zou de Raad willen vragen na te gaan hoe hij zijn rol kan spelen om deze kwestie uit de impasse te halen die hij nu lijkt te hebben bereikt.

Zoals u weet, behandelt mijn kantoor momenteel drie transparantiezaken met betrekking tot de Raad. Het eerste betreft de weigering om volledige toegang te verlenen tot documenten betreffende bepaalde gezamenlijke operaties op het gebied van irreguliere migratie, en we wachten nog steeds op een datum van de Raad voor onze inspectie van de documenten.

De tweede grief betreft de adviezen van de jury die de kandidaten voor het Hof van Justitie en het Gerecht onderzoekt; Ik wacht momenteel op het advies van de Raad, dat uiterlijk op 31 oktober moet worden uitgebracht.

Onlangs heb ik een onderzoek afgesloten met de bevinding dat er geen sprake is van wanbeheer door de Raad in een klacht over de behandeling door de Raad van een verzoek om toegang van het publiek tot documenten met betrekking tot sancties tegen Iran.

Dat is slechts een kort overzicht van ons werk. Tot slot wil ik herhalen dat ik mijn rol zie als het ondersteunen van niet alleen de burgers van de lidstaten, maar ook de instellingen van de EU.

Ik probeer zo coöperatief en open mogelijk samen te werken met degenen die de instellingen vertegenwoordigen en met het personeel dat binnen de instellingen werkt. Ik verwelkom deze ontmoeting in die geest en ik en mijn collega's proberen graag uw vragen te beantwoorden of te luisteren naar eventuele opmerkingen over ons werk.

Bedankt.