Introduzzjoni

Fil-ħidma tagħna ta’ kuljum bħala ombudsmen, spiss niffaċċjaw mistoqsijiet bħal “kellu jsir aktar biex jgħin lill-ilmentatur?”, jew, “l-ilmentatur għandu jirċievi kumpens?”

It-tweġibiet tagħna għal mistoqsijiet prattiċi bħal dawn jiddependu, tal-inqas parzjalment, fuq ideat dwar ir-relazzjoni bejn il-legalità u l-amministrazzjoni tajba. Anki l-mistoqsijiet infushom jirriflettu ideat bħal dawn: pereżempju, xi kollegi preżenti hawnhekk ma jistaqsux il-mistoqsija dwar il-kumpens; Għall-inqas, mhux kif għamilt jien.

Min-naħa l-oħra, l-ideat dwar ir-relazzjoni bejn il-legalità u l-amministrazzjoni tajba għandhom it-tendenza li jirriflettu l-varjetà ta’ kuntesti storiċi li fihom żviluppat l-istituzzjoni tal-ombudsman.

Għalhekk, nibda b’approċċ storiku. Li nħarsu lura lejn minn fejn ġejna jgħinna nifhmu varjazzjonijiet aħjar fil-prattika tal-ombudsman li altrimenti jistgħu jidhru puzzling.

Wara l-analiżi storika, ser niddistingwi bejn opinjonijiet stretti u wiesgħa ta’ legalità.

Imbagħad ser ngħaddi għal amministrazzjoni tajba u r-relazzjoni tagħha mal-legalità. Ser nidentifika żewġ mudelli, li mal-ewwel daqqa t’għajn jidhru differenti ħafna. Il-perspettiva wiesgħa tal-legalità, madankollu, għandha t-tendenza li tagħmilhom konverġenti, għall-inqas fl-implikazzjonijiet prattiċi tagħhom.

Fl-aħħar nett, ser nispjega għaliex nemmen li, anki jekk wieħed jieħu l-perspettiva wiesgħa tal-legalità, jista’ jkun hemm ukoll “ħajja lil hinn mil-legalità”.

1 Approċċ storiku

Kif jeżisti fl-Ewropa llum, l-istituzzjoni tal-ombudsman hija r-riżultat ta' tliet tipi ta' żviluppi storiċi u soċjali. Mingħajr wisq riskju ta' distorsjoni, nistgħu naħsbu li l-ombudsmen ġew stabbiliti fi tliet mewġiet, bit-tieni mewġa tkompli flimkien, forsi saħansitra tingħaqad mat-tielet waħda.

L-Iżvezja stabbiliet l-ewwel Ombudsman fid-dinja fl-1809, bħala parti minn ftehim kostituzzjonali li temm perjodu ta’ monarkija assoluta. L-istituzzjoni l-ġdida kellha tkun indipendenti mill-Gvern, tissorvelja l-applikazzjoni tal-liġijiet minn imħallfin u uffiċjali pubbliċi oħra u tipproċedi f’każijiet ta’ mġiba illegali (1).

Sa nofs is-seklu 20, pajjiż ieħor biss, il-Finlandja, kien stabbilixxa ombudsman. L-Ombudsman Finlandiż kien ibbażat fuq il-mudell Żvediż, bis-setgħa li jissorvelja l-qrati u li jipproċedi kontra l-uffiċjali.

Il-karatteristiċi taż-żewġ istituzzjonijiet maħluqa matul din l-ewwel mewġa twila ffurmaw rabta dejjiema u essenzjali bejn l-ombudsman u l-istat tad-dritt, li huwa l-prinċipju kostituzzjonali fundamentali li jirregola r-relazzjoni bejn l-individwu u l-Istat.

Fi bnadi oħra fl-Ewropa matul dan il-perjodu, l-istat tad-dritt ġie identifikat primarjament, jew saħansitra esklussivament, mal-qrati.

It-tieni mewġa ta’ żvilupp tal-ombudsman bdiet meta d-Danimarka stabbiliet it-tielet uffiċċju tal-ombudsman fid-dinja f’nofs is-snin 50. Matul din il-mewġa, ġew stabbiliti ombudsmen biex jindirizzaw problemi li jirriżultaw mill-espansjoni tal-amministrazzjoni pubblika matul is-seklu għoxrin, speċjalment wara t-Tieni Gwerra Dinjija, meta l-benesseri soċjali u l-funzjonijiet regolatorji tal-Istat kibru b'mod esponenzjali.

Anke f’pajjiżi fejn id-demokrazija u l-istat tad-dritt kienu stabbiliti sew, l-iskala u l-kumplessità tal-attivitajiet amministrattivi l-ġodda ppreżentaw sfidi diffiċli.

Il-kollega tagħna Hans Gammeltoft-Hansen spjega l-punt b’mod ċar fir-rigward ta’ pajjiżu:

"Ir-relazzjoni bejn iċ-ċittadin u l-amministrazzjoni … inbidlet kemm b'mod kwantitattiv kif ukoll kwalitattiv. Kien sar diffiċli għaċ-ċittadini biex jiksbu l-piż tagħhom fis-sistema tar-regoli, il-kontroll politiku tal-amministrazzjoni tnaqqas u l-mekkaniżmi stabbiliti ta' kontroll ġudizzjarju … ma kinux adegwati.”(2)

L-inadegwatezza perċepita tal-kontrolli ġudizzjarji eżistenti kienet raġuni ewlenija għat-tixrid sussegwenti tal-istituzzjoni tal-ombudsman f’ħafna pajjiżi oħra. Dan kien il-każ, pereżempju, tar-Renju Unit, fejn l-iżvilupp tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-azzjoni amministrattiva kien fil-bidu tiegħu, meta ġie stabbilit Ombudsman fl-1967.

Kien minnu wkoll fi Franza, fejn inħolqot il-Médiateur de la République fl-1973, minkejja l-eżistenza ta’ sistema ta’ qrati amministrattivi li ilha stabbilita, bl-applikazzjoni ta’ korp tad-dritt amministrattiv sofistikat ħafna u ammirat ħafna.

B’mod ġenerali, hemm żewġ tipi ta’ raġunijiet għaliex il-kontroll ġudizzjarju tal-amministrazzjoni, għalkemm essenzjali biex jiġi ggarantit l-istat tad-dritt, tqies insuffiċjenti fil-pajjiżi tat-“tieni mewġa”.

L-ewwel nett, l-aċċess għall-qrati huwa limitat, kemm minn kunsiderazzjonijiet prattiċi, bħat-tul u l-ispiża tal-proċedimenti, kif ukoll minn ostakli legali, bħal regoli dwar min jista’ jressaq proċedimenti, jew dwar it-tipi ta’ atti li jistgħu jiġu kkontestati.

It-tieni nett, il-kriterji ta’ stħarriġ ġudizzjarju applikati mill-qrati ma tqisux adegwati sabiex jirrimedjaw il-problemi kollha li jistħoqqilhom rimedju.

Fi New Zealand, pereżempju, li, kulturalment għalkemm mhux ġeografikament, jifforma parti mill-wirt Ewropew, l-Ombudsman ingħatat is-setgħa li tagħmel rakkomandazzjonijiet dwar atti jew ommissjonijiet amministrattivi mhux biss jekk ikunu “kontra l-liġi”, iżda wkoll jekk ikunu “irraġonevoli, inġusti, oppressivi, jew diskriminatorji b’mod mhux xieraq”; “ibbażat kompletament jew parzjalment fuq żball ta’ liġi jew ta’ fatt”, jew sempliċement “ħażin”.

Pajjiżi oħra tat-“tieni mewġa” speċifikaw il-mandat tal-ombudsman b’modi differenti, bħal amministrazzjoni ħażina, jew disfonctionnement. Madankollu, l-idea sottostanti hija l-istess: amministrazzjoni tajba tinvolvi aktar milli l-evitar tal-illegalità.

It-tielet mewġa ta' istituzzjonijiet tal-ombudsman ġiet skattata minn bidla soċjali u politika ta' tip differenti mit-tieni mewġa: jiġifieri, it-tranżizzjoni minn tmexxija awtoritarja, jew totalitarja, għad-demokrazija. Fil-Greċja, fil-Portugall u fi Spanja, pereżempju, ġew stabbiliti ombudsmen wara t-tranżizzjoni minn sistemi awtoritarji għal sistemi demokratiċi tal-gvern (3). Aktar reċentement, wara l-waqgħa tal-komuniżmu, ġew stabbiliti ombudsmen f'ħafna mid-demokraziji l-ġodda tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant (4).

Minħabba l-esperjenzi storiċi li ffurmaw l-isfond u l-impetu għal dawn l-istituzzjonijiet ġodda tal-ombudsman, mhuwiex sorprendenti li ħafna minnhom ingħataw mandati ffukati fuq id-drittijiet u, speċifikament, id-drittijiet tal-bniedem. Għall-istess raġuni, l-istat tad-dritt għandu t-tendenza li jkun għoli fost it-tħassib tagħhom u l-Kunsill tal-Ewropa enfasizza kemm id-drittijiet tal-bniedem kif ukoll l-istat tad-dritt fil-ħidma tiegħu biex jippromwovi l-istituzzjoni tal-ombudsman fl-Ewropa.

Fil-fehma tiegħi, ikun żball profond li wieħed jaħseb li t-tliet mewġiet li ddeskrivejt jirriżultaw f’tipi, jew mudelli, distinti tal-ombudsman. Għall-kuntrarju, l-ombudsmen kollha fl-Ewropa li naf jidentifikaw ruħhom mat-tħassib tat-tliet mewġiet kollha.

Iżda nemmen li l-mewġiet differenti rriżultaw f'differenzi kontinwi ta' ideat li jistgħu jkunu ta' ostaklu għall-fehim reċiproku fi ħdan il-komunità tal-ombudsman, sakemm ma jiġux rikonoxxuti u diskussi b'mod espliċitu.

2 Xi tfisser il-"legalità"?

It-terminu legalità, fil-fehma tiegħi, juri dawn id-differenzi. Ser nispjega xi nfisser billi nikkuntrasta żewġ fehmiet ta’ legalità, li jiena nikkaratterizza bħala “dejqa”, ma’ dik li nsejjaħ fehma “wiesgħa”.

L-ewwel fehma ristretta tidentifika l-legalità esklużivament f’termini ta’ konformità ma’ testi legali ppromulgati b’mod validu. Hija dejqa minħabba li tillimita l-firxa ta’ materjal li huwa meqjus bħala rilevanti.

It-tieni perspettiva stretta tidentifika l-legalità b’konformità mar-regoli li, idealment tal-inqas, japplikaw huma stess, mingħajr il-ħtieġa ta’ dibattitu jew diskussjoni. Id-delimitazzjoni ta’ din il-fehma tikkonċerna n-natura tar-raġunament legali.

Ħarsa wiesgħa lejn il-legalità tespandi l-firxa ta’ materjal rilevanti biex tinkludi prinċipji ġenerali tal-liġi bħall-ugwaljanza, il-proporzjonalità, u l-proċedura ġusta.

L-espansjoni tal-firxa ta’ materjal rilevanti timplika wkoll perspettiva usa’ ta’ raġunament legali, minħabba li l-fehim u l-applikazzjoni tal-prinċipji neċessarjament jeħtieġu l-eżerċizzju ta’ ġudizzju u, f’ħafna każijiet, l-ibbilanċjar ta’ prinċipji differenti.

Barra minn hekk, waħda mill-aktar karatteristiċi importanti tal-ordinament ġuridiku Ewropew hija li d-drittijiet tal-bniedem huma wkoll drittijiet legali, kemm fil-qafas tad-dritt tal-Unjoni Ewropea kif ukoll fis-sistema usa' tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Fuq perspettiva wiesgħa, il-legalità għalhekk timplika wkoll ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem.

Ippermettuli nenfasizza punt importanti ieħor hawnhekk.

Fil-qafas tal-UE, mhuwiex possibbli li wieħed jifhem u japplika prinċipji ġenerali mingħajr ma titqies il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Lanqas ma huwa possibbli li wieħed jifhem u jirrispetta l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem mingħajr ma titqies il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Il-fehma wiesgħa, għalhekk, tinkludi l-prinċipji legali, id-drittijiet tal-bniedem u l-ġurisprudenza taż-żewġ qrati Ewropej bħala materjal rilevanti għall-valutazzjoni tal-legalità. Fl-istess ħin, dan jimplika forma rikka ta’ raġunament legali biex titwettaq il-valutazzjoni.

Ippermettuli nżid li l-perspettiva wiesgħa ta’ legalità ma teskludix l-eżistenza ta’ regoli ċari li għandhom jiġu applikati b’mod korrett. Madankollu, dan ifisser li impjegat taċ-ċivil li jemmen li test jista’ jiġi applikat b’mod mekkaniku, jew li att amministrattiv inġust, inġust jew mhux raġonevoli jkun legali, normalment ikun fehem ħażin il-liġi.

3 Amministrazzjoni tajba

Ir-referenza għal impjegat taċ-ċivil twassalni għal amministrazzjoni tajba u għar-relazzjoni bejn l-amministrazzjoni tajba u l-legalità.

F’riskju ta’ simplifikazzjoni żejda ta’ suġġett kumpless, se nfassal żewġ mudelli ta’ amministrazzjoni tajba. Ippermettuli nindika immedjatament li l-mudelli huma skematiċi ħafna u mhux kompluti u li noffrihom biss bħala kontribut preliminari għar-riflessjoni u d-diskussjoni u mingħajr bl-ebda mod ma nixtieq li jkunu direttiva, aħseb u ara preskrittivi.

Iż-żewġ mudelli jirrikonoxxu li l-amministrazzjoni pubblika tinvolvi deċiżjonijiet li mhumiex iddeterminati bis-sħiħ mir-regoli stabbiliti minn qabel. Fejn il-mudelli huma differenti, huwa fil-mod kif jikkaratterizzaw is-sentenzi u l-għażliet magħmula mill-amministrazzjoni.

Fl-ewwel mudell, il-proċess ta’ amministrazzjoni huwa mifhum bħala l-applikazzjoni tal-liġi għal każijiet speċifiċi. Il-ħtieġa għal ġudizzju u għażla amministrattivi tirriżulta mill-inkompletezza tar-regoli legali. Fil-prinċipju, hemm biss riżultat legali korrett wieħed f’kull każ u l-kompitu tal-amministratur huwa li jiddefinixxi u jagħti effett lil dak ir-riżultat permezz ta’ formulazzjoni konkreta tar-regola.

Dan il-mudell jirrikonoxxi u jipproteġi wkoll il-libertà tal-amministrazzjoni li tidentifika u ssegwi l-interess pubbliku meta tagħmel għażliet ta’ politika. Sa dan il-punt limitat, il-mudell jagħti lok għal diskrezzjoni amministrattiva (5).

Fit-tieni mudell, il-kunċett ta’ diskrezzjoni huwa ħafna iktar estensiv. Id-diskrezzjoni hija meqjusa bħala karatteristika pervażiva u neċessarja tal-amministrazzjoni pubblika moderna u s-sentenzi u l-għażliet, anke f’każijiet individwali, huma kunċettwalizzati bħala l-eżerċizzju tad-diskrezzjoni. Il-problema ewlenija, kif tidher mill-perspettiva ta’ dan il-mudell, hija kif jiġi żgurat li d-diskrezzjoni tintuża kif suppost u b’mod għaqli, permezz ta’ mekkaniżmi xierqa ta’ responsabbiltà.

B’livell għoli ta’ approssimazzjoni, nassoċja l-ewwel mudell mat-teorija amministrattiva li kienet influwenti f’ħafna pajjiżi kontinentali Ewropej. Saħansitra aktar bejn wieħed u ieħor, nassoċja t-tieni mudell mat-“tieni mewġa” ta’ ombudsmen li ddeskrivejt qabel, għalkemm b’riżerva kbira fir-rigward tal-każ Franċiż, li jista’ tabilħaqq jistħoqqlu mudell separat. Inħalliha f'idejn il-kollegi li jirrappreżentaw l-ewwel mewġa ta' ombudsmen biex jiddeterminaw liema wieħed miż-żewġ mudelli, jekk ikun hemm, japprossima l-prattiki u t-tradizzjonijiet tagħhom l-aktar mill-qrib.

Għalkemm iż-żewġ mudelli huma differenti fir-rigward tal-portata tal-obbligi legali tal-amministrazzjoni pubblika, iż-żewġ mudelli jqisu l-konformità ma’ dawk l-obbligi bħala aspett essenzjali tal-istat tad-dritt. Dan ifisser li qatt ma tista’ tkun amministrazzjoni tajba li taġixxi b’mod illegali.

Iż-żewġ mudelli jaqblu wkoll dwar il-ħtieġa li l-amministrazzjoni tkun responsabbli. L-ewwel mudell, madankollu, jara r-responsabbiltà bħala primarjament legali, filwaqt li t-tieni jara wkoll rwol importanti għal dawk li huma kunċettwalizzati bħala forom mhux legali ta’ responsabbiltà.

Jien ħadt il-ħin tiegħek maż-żewġ mudelli, l-aktar bit-tama li jistgħu jgħinuna nidħlu fi djalogu sinifikanti, aktar milli jew nitkellmu lil xulxin, jew nikkonkludu li l-punti tat-tluq tagħna huma tant differenti li ma nistgħux nitgħallmu minn xulxin.

Żewġ raġunijiet biex wieħed jistenna l-konverġenza

Irrid nenfasizza wkoll, madankollu, dak li nara bħala raġunijiet biex nistenna mill-inqas grad ta’ konverġenza taż-żewġ mudelli.

L-ewwel raġuni ġejja minn dak li għidt dwar il-legalità. L-enfasi fuq il-prinċipji u d-drittijiet tal-bniedem fl-ordni legali Ewropew qiegħda kontinwament issaħħaħ mill-ġdid il-perspettiva wiesgħa tal-legalità għad-detriment tal-fehma ristretta.

Dan għandu implikazzjonijiet ovvji għall-ewwel mudell, minħabba li, sabiex il-liġi tiġi applikata b’mod korrett, l-amministraturi għandhom jadottaw il-perspettiva wiesgħa tal-legalità.

Hija għandha wkoll implikazzjonijiet għall-fehma ta’ diskrezzjoni tat-tieni mudell. L-eżerċizzju tad-diskrezzjoni issa jrid iqis id-drittijiet tal-bniedem. Barra minn hekk, l-iżvilupp tal-prinċipji legali jippermetti li jiżdied il-livell ta’ sovrappożizzjoni potenzjali bejn l-istħarriġ ġudizzjarju tal-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali u x-xogħol ta’ ombudsman.

Fil-prattika, għalhekk, iż-żewġ mudelli għandhom it-tendenza li jikkonverġu fir-rigward tal-kontroll tal-amministrazzjoni, lejn enfasi fuq id-drittijiet u l-prinċipji li, fis-sustanza, huma ħafna l-istess kemm jekk jiġu applikati minn ombudsman, kif ukoll jekk jiġu applikati mill-qrati. Għalhekk ftit jagħmel sens li ma tiġix rikonoxxuta l-kwalità legali tagħhom.

It-tieni raġuni hija li f’ħafna pajjiżi Ewropej, kif ukoll fil-livell tal-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Unjoni, hemm pressjoni qawwija biex jiġi rikonoxxut, b’modi konkreti, li l-amministrazzjoni pubblika teżisti biex taqdi liċ-ċittadini.

L-individwi ma għadhomx aktar kuntenti li jkunu suġġetti passivi jew sempliċiment “les administrés”, li jistennew bil-paċenzja biex l-amministrazzjoni pubblika tiddetermina l-eżitu korrett (6). Huma ċittadini, li jifhmu kemm li għandhom drittijiet kif ukoll li l-amministrazzjoni pubblika tinvolvi li jinstab bilanċ fost l-interessi kunfliġġenti u fost il-prinċipji konkorrenti.

Biex tirbaħ il-fiduċja u l-aċċettazzjoni tal-pubbliku, l-amministrazzjoni tal-liċenzji tal-pubs teħtieġ mhux biss li tkun rispettuża u korteżija lejn iċ-ċittadini, iżda wkoll li turi li hija responsabbli u reattiva. Fost affarijiet oħra, dan ifisser li tkun lest li tispjega u tiġġustifika l-imġiba tagħha permezz ta’ djalogu ġenwin u sinifikanti maċ-ċittadini, kemm dwar kwistjonijiet li jaffettwawhom personalment kif ukoll dwar kif l-interess pubbliku jiġi identifikat u segwit.

Qed inkun dejjem aktar persważ li, sabiex jiġu ssodisfati l-aspettattivi taċ-ċittadini Ewropej tal-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE, dak li jeħtieġ li jinħoloq u jitrawwem bir-reqqa huwa kultura ta’ servizz, li fiha l-amministrazzjoni tal-UE

• taġixxi b’mod miftuħ, ġust, raġonevoli, bir-reqqa u konsistenti;
• iqis u jibbilanċja l-interessi kollha involuti;
• jevita dewmien bla bżonn;
• tkun korteżija u ta’ għajnuna, kif ukoll sensittiva għaċ-ċirkostanzi, il-ħtiġijiet u l-preferenzi individwali;
• jirrikonoxxi l-iżbalji u joffri apoloġiji fejn xieraq; u
• timmira għal titjib kontinwu fil-prestazzjoni.

Għal raġunijiet li ser niżviluppa f’mument partikolari, niddubita li enfasi esklużiva fuq il-legalità, anki l-perspettiva wiesgħa tal-legalità, hija biżżejjed sabiex tiġi stabbilita u sostnuta kultura ta’ servizz f’dan is-sens. Jeħtieġ ukoll li jkun hemm lok għal “ħajja lil hinn mil-legalità”.

Hija r-responsabbiltà tiegħek, kollegi, li tgħid jekk tħossx ukoll il-ħtieġa għal kultura ta’ servizz u għal “ħajja lil hinn mil-legalità” fil-livell tal-amministrazzjonijiet li inti responsabbli għalihom. Sal-punt li tagħmel dan, ikun hemm raġuni oħra biex wieħed jistenna xi konverġenza bejn iż-żewġ mudelli ta’ amministrazzjoni.

4 Ħajja lil hinn mil-legalità

Issa ippermettuli nispjega xi jfisser “ħajja lil hinn mil-legalità” u għaliex naħseb li huwa importanti għall-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE li fuqhom issa nixtieq niffoka.

Fl-istat attwali tal-liġi tal-UE, tnejn mid-dokumenti ewlenin li nuża fil-ħidma tiegħi bħala Ombudsman Ewropew mhumiex legalment vinkolanti.

Dan huwa l-każ tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, li tinkludi, fost l-oħrajn, id-dritt għal amministrazzjoni tajba. Huwa minnu wkoll għall-“Kodiċi Ewropew ta’ Mġiba Amministrattiva Tajba”, li l-Parlament Ewropew approva u talab lill-Ombudsman Ewropew japplika.

Id-diskussjonijiet fis-Summit ta' Lisbona aktar tard din il-ġimgħa jistgħu jwasslu għal bidliet fil-futur. Kif nifhimha jien, l-idea hi li l-Karta ssir legalment vinkolanti. Barra minn hekk, l-abbozz tat-Trattat ta’ Riforma fih dispożizzjoni li tista’ tipprovdi l-bażi legali għall-promulgazzjoni, fil-futur, ta’ “liġi amministrattiva Ewropea” li tkun tapplika għall-istituzzjonijiet u l-korpi kollha tal-UE.

Anki jekk dawn l-iżviluppi kellhom iseħħu, madankollu, hemm żewġ kunsiderazzjonijiet li jwassluni biex naħseb li l-eżistenza kontinwa ta’ spazju kunċettwali għall-ħajja lil hinn mil-legalità tkun pożittiva għaċ-ċittadini Ewropej.

L-ewwel kunsiderazzjoni hija li l-liġi u l-legalità għadhom assoċjati mill-qrib mat-tort u s-sanzjonijiet. Nippreżenta dan mhux bħala punt kunċettwali dwar in-natura tal-liġi, iżda bħala osservazzjoni, ibbażata fuq l-esperjenza tiegħi bħala ombudsman, dwar il-mod kif ħafna amministraturi jaraw id-dinja. Inżid ngħid li din hija wkoll fehma kondiviża minn numru sinjifikattiv ta’ lanjanti.

Naturalment, is-sanzjonijiet u s-sanzjonijiet huma meħtieġa f’xi każijiet. L-uffiċjali korrotti għandhom jiġu kkastigati. L-uffiċjali lajċi jew inkompetenti għandhom jiġu dixxiplinati. Iżda kultura ta' servizz mhijiex kultura ta' ħtija. Jekk ngħidu lill-impjegati taċ-ċivil li amministrazzjoni tajba hija obbligu legali u li servizz fqir huwa illegali, nistgħu nsaħħu kultura difensiva.

Periklu ieħor tad-definizzjoni tar-rekwiżiti ta’ amministrazzjoni tajba bħala obbligi legali biss huwa li t-tifsira reali ta’ servizz liċ-ċittadini tista’ tintilef fl-isforz biex jinkisbu l-preċiżjoni u ċ-ċertezza li l-avukati u l-amministraturi ġustament jaspiraw għalihom. Għal kemm żmien wieħed għandu jkun lest li jqatta 'fuq it-telefon sabiex ikun ta' għajnuna? Liema frażijiet preċiżi l-kliem u l-frażijiet jikkostitwixxu diskorteżija?

Dan huwa eżempju tajjeb biex nuri t-tħassib tiegħi. Hemm istituzzjoni Ewropea li għandha kodiċi ta’ mġiba amministrattiva tajba li teħtieġ li l-ittri jitwieġbu fi żmien 15-il jum. Fl-esperjenza tiegħi, l-amministraturi tagħha jieħdu dan bis-serjetà, kif suppost. Ir-regola preċiża hija xierqa u effettiva. Jekk dan isirx iktar effettiv billi jiġi ddefinit bħala obbligu legali huwa dubjuż, iżda dan ma huwiex il-punt tiegħi.

Il-kodiċi jipprevedi eċċezzjonijiet, li waħda minnhom hija li l-korrispondenza ma għandhiex għalfejn titwieġeb jekk “tista’ raġonevolment titqies bħala mhux xierqa, pereżempju, minħabba li hija ripetittiva, abbużiva u/jew inutli”. Fil-fehma tiegħi, dan il-prinċipju rarament għandu jiġi invokat u, meta jkun il-każ, hija meħtieġa spjegazzjoni konvinċenti dwar għaliex għandu japplika fil-każ speċifiku. Madankollu, kont imħassba biex insib evidenza li xi amministraturi kienu ħatfu l-kelma “ripetittiva” u ppruvaw jikkonvertu l-prinċipju f’regola li t-tieni ittra dwar l-istess kwistjoni tista’ sempliċiment tiġi injorata.

F’kultura amministrattiva fejn jeżistu attitudnijiet bħal dawn, it-tentattiv li tiġi promossa kultura ta’ servizz permezz tal-liġi jista’ jsaħħaħ biss approċċ dejjaq u legalistiku.

Fl-istess ħin, tista’ tinkoraġġixxi wkoll it-tendenza ta’ xi lmentaturi li jqisu l-ilment tagħhom bħala denunzja, aktar milli bħala strument biex ifittxu rimedju prattiku, jew soluzzjoni kostruttiva għal problema.

It-tieni kunsiderazzjoni tikkonċerna r-relazzjoni bejn ix-xogħol tal-ombudsmen u x-xogħol tal-qrati. Bħala Ombudsman Ewropew, inqis lili nnifsi bħala l-imsieħeb tal-Qrati Komunitarji fir-rigward tal-amministrazzjoni tajba, billi ngħin biex jiġi żgurat li l-amministrazzjoni Komunitarja tieħu d-drittijiet bis-serjetà u tinkorpora kultura ta’ servizz liċ-ċittadini, kemm fil-fehim u l-applikazzjoni tagħha tal-liġi, kif ukoll fl-eżerċizzju tas-setgħat diskrezzjonali.

Il-loġika tal-proċeduri ġudizzjarji twassal għal aġġudikazzjoni, li fiha l-qorti tiddetermina b’mod awtorevoli d-drittijiet legali tal-partijiet.

Il-loġika tal-proċeduri tiegħi, min-naħa l-oħra, hija differenti u tinvolvi flessibbiltà bejn żewġ modi ta’ operazzjoni. Minn naħa waħda, hemm mod ta’ riżoluzzjoni tat-tilwim, li jiffoka fuq is-soluzzjoni tal-problemi, it-tnaqqis tal-kunflitti, il-possibbiltajiet għal kompromess u r-riżultati ta’ benefiċċju għal kulħadd. Min-naħa l-oħra, hemm mod aġġudikattiv, li fih insib jew li hemm amministrazzjoni ħażina, jew li ma hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina. Din il-modalità hija rregolata minn loġika analoga għal dik tal-Qorti tal-Ġustizzja, li fiha parti waħda normalment tqis lilha nnifisha bħala r-rebbieħ u l-oħra bħala t-tellief.

Il-bilanċ xieraq bejn iż-żewġ modalitajiet jiddependi fuq il-każ u xi każijiet jistgħu jinvolvu bidla bejniethom aktar minn darba.

Fil-fehma tiegħi, l-Istituzzjonijiet Ewropej huma mħeġġa jikkooperaw miegħi fil-modalità tar-riżoluzzjoni tat-tilwim bl-għarfien li l-inkjesta tiegħi mhijiex iffukata esklużivament fuq il-mistoqsija “x’inhuma d-drittijiet legali tal-partijiet?” Biex l-istess punt jitqiegħed b’mod aktar formali, amministrazzjoni n ikkaratterizzata minn kultura ta’ servizz liċ-ċittadini għandha tqis ilment bħala opportunità biex il-prinċipju tas-servizz jitqiegħed fil-prattika. Ir-rieda li jkun hemm kooperazzjoni mal-Ombudsman biex tinstab soluzzjoni sodisfaċenti għall-ilment hija espressjoni importanti ta' impenn għal dak il-prinċipju.

Jekk ma jkun hemm l-ebda ħajja lil hinn mil-legalità, l-istituzzjonijiet u l-ilmentaturi bl-istess mod jiġu mħeġġa jqisu l-inkjesti tiegħi mhux bħala opportunità biex ifittxu soluzzjoni ta’ benefiċċju għal kulħadd, iżda bħala sostitut, jew saħansitra smigħ mill-ġdid, għal proċedura ġudizzjarja li fiha l-unika kwistjoni rilevanti tkun: “l-istituzzjoni ġabet ruħha b’mod legali?” Eżitu bħal dan, nemmen, inaqqas b’mod sinifikanti l-kontribut li l-Ombudsman Ewropew jista’ jagħti għat-tisħiħ tar-relazzjonijiet bejn l-istituzzjonijiet Ewropej u ċ-ċittadini Ewropej.

Għal darb’oħra, madankollu, nixtieq ninsisti li huwa f’idejn il-kollegi li jiddeterminaw jekk il-kulturi eżistenti fl-amministrazzjonijiet li għalihom huma responsabbli u l-karatteristiċi tal-proċeduri tagħhom stess iwassluhomx biex jaqsmu l-analiżi tiegħi tar-riskji ta’ enfasi esklużiva fuq il-legalità u tal-benefiċċji korrispondenti ta’ “ħajja lil hinn mil-legalità”.

5 Konklużjoni

Ħbieb u kollegi, ippermettuli nikkonkludi l-kummenti tiegħi billi nenfasizza li l-ombudsman b’suċċess jinvolvi, fost ħafna affarijiet oħra, l-adattament prudenti tal-istituzzjoni għall-kulturi kostituzzjonali, legali u amministrattivi li fihom tiffunzjona. Il-flessibbiltà u d-diversità huma punti b’saħħithom.

Għalhekk, hemm kemm spazju kif ukoll il-ħtieġa li l-ombudsmen f’pajjiżi differenti japplikaw fehim differenti tar-relazzjoni bejn il-legalità u l-amministrazzjoni tajba.

Madankollu, ninsab konvint li t-tliet mewġiet li ddeskrivejt qabel kollha ġabu l-kontribuzzjonijiet distintivi u dejjiema tagħhom stess għall-prattika tal-ombudsman; u li ser ikomplu jikkonverġu, peress li l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem u kultura ta' servizz fl-amministrazzjoni pubblika jirrappreżentaw valuri u aspirazzjonijiet li lkoll nikkondividu.

Grazzi tal-attenzjoni tiegħek.

---

(1) Ara Bengt Wieslander, The Parliamentary Ombudsman in Sweden, The Bank of Sweden Tercentenary Foundation, 1994.

(2) Hans Gammeltoft-Hansen, "Trends leading to the establishment of a European ombudsman", f'P. Nikiforos Diamandouros (ed.), L-Ombudsman Ewropew: Oriġini, Stabbiliment, Evoluzzjoni (Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej: 2005) pp. 13-26 fil-17-18.

(3) L-Ombudsman Portugiż inħoloq fl-1975 (id-Digriet Amministrattiv Nru º212/75, il-21 ta' April) u sussegwentement ġie inkluż fil-Kostituzzjoni Portugiża tal-1976 (l-Artikolu 23). Il-Kostituzzjoni Spanjola tal-1978 ipprevediet il-kariga ta' Ombudsman (l-Artikolu 54) u l-ewwel Ombudsman inħatar fl-1982. Fil-Greċja, l-Ombudsman ġie stabbilit fl-1997 (l-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 2477/97 - ara issa l-Liġi Nru 3094/2003) u sussegwentement ġie inkluż fil-Kostituzzjoni Griega tal-2001, fl-Artikolu 103(9). L-ewwel Ombudsman Grieg ħa l-kariga fl-1998.

(4) L-Ombudsman Pollakk huwa eċċezzjoni, li ġiet stabbilita fl-1987, ftit qabel il-waqgħa tal-komuniżmu f'dak il-pajjiż.

(5) Għal stħarriġ tal-kunċetti nazzjonali ta’ diskrezzjoni ara, Jürgen Schwarze, European Administrative Law, Revised 1st Edition, (Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali u Ħelwa u Maxwell: 2006) pp. 261-295.

(6) Ara b’mod ġenerali, Jocelyne Bourgon, “Gvern reattiv, responsabbli u rispettat: lejn teorija ġdida tal-amministrazzjoni pubblika, Reviżjoni Internazzjonali tax-Xjenzi Amministrattivi, Vol. 73 Nru 1 (2007) 7-26.