Introduzzjoni

In-nisa u l-irġiel! Nixtieq nibda billi nifraħ lill-organizzaturi ta’ din il-Konferenza Transatlantika dwar ir-Riċerka dwar it-Trasparenza għall-inizjattiva importanti tagħhom. Din l-inizjattiva, li kienet ispirata u miġbura flimkien mill-Professur Deirdre Curtin u l-kollegi tagħha, Dr Albert Meijer, Dr Stephan Grimmelikhuijsen u Danielle Fictorie, nispera li sservi biex tħeġġeġ u tapprofondixxi d-dibattitu dwar it-trasparenza.

L-UE tinsab fi kriżi profonda. L-istress u l-pressjonijiet ekonomiċi madwar l-Unjoni għandhom impatti soċjali u politiċi immedjati u sinifikanti fil-livelli Ewropej, tal-Istati Membri u internazzjonali. L-UE, kostruzzjoni li kibret u kisbet leġittimità bis-saħħa tal-kapaċità tagħha li toħloq ambjent fejn l-Istati Membri u ċ-ċittadini tal-UE jistgħu jirnexxu, issa qed tiġi ddubitata dejjem aktar. Din l-interrogazzjoni tal-UE bħala proġett hija, fost l-oħrajn, riflessa f’fiduċja dejjem tonqos li ħafna ċittadini tal-UE juru lejn l-UE u l-istituzzjonijiet tagħha.

Il-benefiċċji li l-UE ġabet liċ-ċittadini tagħha, mhux biss f’termini ta’ prosperità ekonomika, iżda wkoll f’oqsma importanti oħra, bħall-ambjent, l-ugwaljanza soċjali, u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, intrebħu ħafna matul ħafna deċennji ta’ xogħol paċenzjuż u ddedikat. Dawn il-kisbiet jistħoqqilhom li jiġu ppreservati. Iżda kif nistgħu ngħinu biex niżguraw li dawn il-kisbiet rebbieħa diffiċli ma jintilfux?

M'iniex daqshekk inġenwu li nippreżumi li hemm kwistjoni waħda, li jekk tiġi solvuta, se ttemm din il-kriżi. Huwa ċar li l-isforzi biex jiġu stabbiliti elementi ekonomiċi, politiċi u tekniċi li kapaċi jiksbu stabbiltà fl-euro u fl-ekonomiji tal-Istati Membri huma l-ewwel u qabel kollox f'moħħna.  Madankollu, il-kriżi fl-Unjoni mhux se tissolva anke jekk nittrattaw b'suċċess il-kriżi ekonomika.

Il-kriżi ekonomika kixfet dgħufija aktar profonda fl-Unjoni. Dak il-livell ħażin huwa l-livell dejjem jonqos ta’ fiduċja fl-Unjoni u fl-istituzzjonijiet tagħha.

Ninsab konvint li nistgħu nikkontribwixxu biex nindirizzaw din il-kriżi billi nirduppjaw l-isforzi tagħna biex nippreservaw u saħansitra napprofondixxu l-fiduċja li ċ-ċittadini għandhom fl-Unjoni u fl-istituzzjonijiet tagħha. It-trasparenza u l-gvern miftuħ huma elementi ewlenin fiż-żamma u l-approfondiment ta’ din il-fiduċja.

It-trasparenza u l-gvern miftuħ iżommu u japprofondixxu l-fiduċja billi jiffaċilitaw id-djalogu bejn iċ-ċittadini tal-UE u l-istituzzjonijiet tal-UE. Jekk l-istituzzjonijiet tal-UE ma jagħmlux l-almu tagħhom biex iqisu t-tħassib, l-opinjonijiet u s-suġġerimenti taċ-ċittadini, il-fiduċja tagħhom fl-Unjoni Ewropea se tkompli tonqos.

F'dan il-kuntest, infaħħar l-isforzi tal-organizzaturi ta' din il-konferenza għall-għażla tagħhom tat-tema. Billi jlaqqgħu flimkien akkademiċi minn diversi dixxiplini, bħall-amministrazzjoni pubblika, il-liġi, ix-xjenza politika, il-ġurnaliżmu u s-soċjoloġija, biex jiddiskutu t-trasparenza u l-gvern miftuħ, jgħinuna nidentifikaw b’mod ċar l-isfidi li qed niffaċċjaw u nfittxu mezzi effettivi biex nindirizzaw dawn l-isfidi.

Kjarifika tat-Trasparenza

Kif jien ċert li taf, it-trasparenza mhijiex għan fiha nnifisha. Pjuttost, it-trasparenza hija għodda għall-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini fil-kuntest tad-djalogu li jfittxu li jżommu mal-awtoritajiet pubbliċi. It-trasparenza toħloq kundizzjonijiet ekwi fejn iċ-ċittadini kollha jkollhom aċċess għall-fatti u l-argumenti meħtieġa biex jinvolvu ruħhom fi djalogu effettiv ma’ tali awtoritajiet.

It-trasparenza mhux biss tippermetti liċ-ċittadini jinvolvu ruħhom f’dan id-djalogu, iżda tħeġġiġhom ukoll jagħmlu dan.

Id-djalogu li jirriżulta mit-trasparenza għandu benefiċċji enormi, speċjalment għall-istituzzjonijiet tal-UE li ċ-ċittadini jqisu li huma mbiegħda u eċċessivament kumplessi. Din il-perċezzjoni mhijiex sorprendenti, minħabba n-natura tal-UE, li għandha strutturi istituzzjonali u proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li huma tabilħaqq aktar kumplessi milli huwa l-każ fil-livell nazzjonali. Żgur li din il-kumplessità ma teżistix minħabba l-kumplessità. Dan jirriżulta essenzjalment mill-ħtieġa li l-Istati Membri jingħataw vuċi effettiva, permezz tal-Kunsill, mill-ħtieġa li ċ-ċittadini jingħataw mezz aktar dirett ta’ rappreżentanza, permezz tal-Parlament Ewropew, u mill-ħtieġa li jkun hemm istituzzjoni indipendenti separata, il-Kummissjoni, li tirrappreżenta l-interessi tal-Unjoni.  Madankollu, din il-kumplessità tikkostitwixxi sfida li trid tiġi indirizzata jekk iċ-ċittadini jridu jiksbu u jżommu l-fiduċja fl-UE. L-għoti ta’ informazzjoni liċ-ċittadini dwar kif jiffunzjonaw l-istituzzjonijiet tal-UE u l-kjarifika tal-kunsiderazzjonijiet li jixprunaw il-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet tagħhom, jagħmlu l-istituzzjonijiet tal-UE aktar responsabbli lejn iċ-ċittadini.

Tali responsabbiltà għandha impatt reali fuq l-output tal-istituzzjonijiet sa fejn dan l-output huwa aktar probabbli li jirrifletti t-tħassib reali taċ-ċittadini.

L-obbligu tal-istituzzjonijiet tal-UE li “jżommu djalogu miftuħ, trasparenti u regolari mal-assoċjazzjonijiet rappreżentattivi u mas-soċjetà ċivili”, minqux fl-Artikolu 11(2) tat-TUE, jikkostitwixxi pass kruċjali ’l quddiem fit-triq twila lejn it-tisħiħ tad-dritt taċ-ċittadini u tal-assoċjazzjonijiet li jipparteċipaw fil-ħajja demokratika tal-Unjoni Ewropea.

Biex ikunu ġusti, bħala ombudsman dejjem irid jistinka biex ikun, l-istituzzjonijiet kollha tal-UE diġà qed jagħmlu sforzi biex jinvolvu ruħhom fi djalogu mas-soċjetà ċivili, u tabilħaqq bdew jagħmlu dan ferm qabel ma daħal fis-seħħ it-Trattat ta’ Lisbona.

Ir-"raison d'être" stess ta' istituzzjonijiet bħall-Kumitat tar-Reġjuni u l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, kif ukoll il-Kumitat għall-Petizzjonijiet tal-Parlament Ewropew huwa, fil-fatt, li jinvolvu ruħhom b'mod attiv fi djalogu mas-soċjetà ċivili u l-individwi. Barra minn hekk, il-Kummissjoni Ewropea għamlet sforz impressjonanti f’dawn l-aħħar snin biex twettaq djalogu regolari mas-segmenti kollha tas-soċjetà ċivili.

L-istituzzjoni tiegħi stess ġiet stabbilita wkoll b’ħarsa lejn, fost l-oħrajn, it-trawwim ta’ dan id-djalogu u l-għoti ta’ “wiċċ uman” li ċ-ċittadini Ewropej jistgħu jirrikorru għalih meta jiltaqgħu ma’ problemi mal-amministrazzjoni tal-UE. Għalhekk, hemm ħafna mekkaniżmi fis-seħħ għad-djalogu u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini, li jeħtieġ li jiġu estiżi u żviluppati aktar.

Il-ftuħ u t-trasparenza

Mingħajr trasparenza fil-ħidma u fit-teħid tad-deċiżjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-UE, ma jista’ jsir l-ebda djalogu ġenwin jew parteċipazzjoni taċ-ċittadini.  It-trasparenza, fil-fatt, tikkostitwixxi prekundizzjoni għal dan l-istess djalogu. Kif għadni kif indikajt, l-istituzzjonijiet tal-UE għamlu ħafna biex itejbu t-trasparenza f’dawn l-aħħar snin. L-Inizjattiva ta’ Trasparenza tal-Kummissjoni u l-introduzzjoni tar-Reġistru ta’ Trasparenza huma żewġ eżempji, iżda hemm ħafna aktar li nista’ nirreferi għalihom. Madankollu, għad fadal ħafna xi jsir.

Is-sena l-oħra, flimkien mal-Parlament Ewropew, l-Ombudsman ikkummissjonat Ewrobarometru Speċjali dwar id-drittijiet taċ-ċittadini u l-prestazzjoni tal-amministrazzjoni tal-UE. Mill-persuni mistoqsija f’dan l-istħarriġ, 42 % ma kinux sodisfatti bil-livell ta’ trasparenza fl-amministrazzjoni tal-UE.

Din il-valutazzjoni tikkoinċidi mal-esperjenza tiegħi stess. Kull sena, l-Ombudsman Ewropew jirċievi madwar 3 000 ilment minn ċittadini, negozji, NGOs, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, u assoċjazzjonijiet, u jiftaħ mijiet ta’ inkjesti dwar allegata amministrazzjoni ħażina mill-istituzzjonijiet tal-UE. Għal darb'oħra fl-2011, l-aktar allegazzjoni komuni eżaminata mill-Ombudsman kienet in-nuqqas ta' trasparenza fl-amministrazzjoni tal-UE. Din l-allegazzjoni qamet f’25 % tal-inkjesti magħluqa kollha u kienet tinkludi rifjuti li tingħata informazzjoni jew li jingħata aċċess għal dokumenti fl-2011. Għadni mħasseb ħafna dwar is-sejbiet tal-istħarriġ u l-għadd konsistentement għoli ta’ lmenti relatati mat-trasparenza, peress li amministrazzjoni tal-UE responsabbli u trasparenti hija kruċjali biex tinbena l-fiduċja taċ-ċittadini fl-UE.

Firxa ta' artikoli fit-Trattat ta' Lisbona issa jipprovdu għal aktar trasparenza fl-attivitajiet tal-istituzzjonijiet tal-UE. Biex jagħti eżempju wieħed, it-Trattat jinkludi dispożizzjoni biex il-Kunsill jiltaqa' fil-pubbliku meta jiddelibera u jiddeċiedi dwar abbozz ta' leġislazzjoni. Għal żmien twil argumentajt li trasparenza sħiħa tal-proċess leġiżlattiv fil-Kunsill issaħħaħ kemm iċ-ċittadinanza nazzjonali kif ukoll dik tal-Unjoni. Dan jippermetti lill-Ewropej jaraw x’qed jagħmlu l-gvernijiet li eleġġew bħala ċittadini nazzjonali fil-livell Ewropew. Dan jippermettilhom ukoll, bħala ċittadini tal-Unjoni, jimmonitorjaw b’mod aktar effettiv il-ħidma ta’ istituzzjoni vitali tal-UE, u b’hekk jippromwovu r-responsabbiltà.

It-Trattat jirrikjedi wkoll li istituzzjonijiet u korpi oħra tal-Unjoni jwettqu l-ħidma tagħhom b'mod kemm jista' jkun miftuħ, sabiex jippromwovu governanza tajba u jiżguraw il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili.

L-Artikolu 42 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali huwa partikolarment importanti f’dan il-kuntest. Dan jipprevedi li ċ-ċittadini għandu jkollhom id-dritt ta' aċċess għad-dokumenti miżmuma mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi titjib sinifikanti fir-rigward tal-prattika tal-passat, peress li testendi d-dritt ta’ aċċess mhux biss għad-dokumenti miżmuma mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni, iżda wkoll għal dawk fil-pussess tal-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji l-oħra kollha tal-UE, inkluż, għall-ewwel darba, il-Kunsill Ewropew.

Nagħmlu l-Aċċess għad-Dokumenti Aktar Effettiv

Ippermettuli nżid ftit ħsibijiet dwar it-titjib tal-proċeduri għat-trattament tat-talbiet għal aċċess għad-dokumenti.

Xi drabi għandi l-impressjoni li ħafna minn dawk li jaħdmu fl-istituzzjonijiet tal-UE ma jaħsbux dwar l-aċċess pubbliku sakemm fil-fatt jirċievu applikazzjoni għall-aċċess. Fil-fehma tiegħi, amministrazzjoni tajba tinkludi li wieħed iżomm f’moħħu l-aċċess pubbliku fil-mument li fih jiġu abbozzati d-dokumenti. Il-proċess ta’ abbozzar għandu jkollu l-għan li jiżgura li ċ-ċittadini, l-organizzazzjonijiet u n-negozji jkun jista’ jkollhom l-aktar aċċess wiesa’ possibbli għad-dokumenti. Jekk dokument għandu jkun fih informazzjoni kunfidenzjali, allura dak id-dokument għandu, sa fejn ikun possibbli, jiġi abbozzat sabiex jiffaċilita l-iżvelar parzjali. Dan jista’ jsir billi l-materjal kunfidenzjali jitqiegħed f’taqsima separata tad-dokument, ippreċeduta minn (a) spjegazzjoni mhux kunfidenzjali dwar għaliex il-materjal huwa eżentat mill-iżvelar u, fejn possibbli, (b) sommarju mhux kunfidenzjali.

Jekk id-dokumenti jiġu abbozzati b’dan il-mod, ikun meħtieġ inqas żmien biex jiġu ttrattati l-applikazzjonijiet, ikunu meħtieġa inqas applikazzjonijiet konfermatorji, u l-istituzzjonijiet ikunu jistgħu jirrispettaw aħjar l-iskadenzi.

Biex niffaċilita l-aċċess pubbliku għad-dokumenti, appellajt ripetutament għall-ħatra ta’ uffiċjali tal-informazzjoni fl-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE. Ir-rwol tagħhom għandu jkun li jiżguraw id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ aċċess għad-dokumenti tal-UE billi jħeġġu lill-istituzzjonijiet jadottaw approċċ proattiv, kif ukoll jiżguraw li jirreaġixxu b’mod korrett għat-talbiet għal aċċess.

Fil-prattika, dan ikun ifisser li jiġu pprovduti pariri u taħriġ sabiex jiġi żgurat li d-dritt ta’ aċċess pubbliku jitqies fl-istadju meta jkunu qed jiġu abbozzati d-dokumenti.

Kunsiderazzjoni importanti oħra li wieħed għandu jżomm f’moħħu meta jitkellem dwar il-proattività hija l-ħtieġa li jinħolqu reġistri online utli u faċli għaċ-ċittadini ta’ dokumenti li mhux biss jinfurmaw liċ-ċittadini dwar id-dokumenti disponibbli, iżda, kull meta jkun possibbli, jagħmlu dawk id-dokumenti direttament aċċessibbli permezz ta’ link. B’dan il-mod, iċ-ċittadin jista’ jikseb id-dokument direttament, mingħajr ma jkollu jagħmel applikazzjoni għall-aċċess.

L-istituzzjonijiet tal-UE diġà jagħmlu għadd kbir ta’ dokumenti aċċessibbli online. Iżda l-kwantità biss mhix biżżejjed. L-amministrazzjoni tajba tal-aċċess għad-dokumenti tinvolvi t-tqegħid għad-dispożizzjoni tad-dokumenti li n-nies fil-fatt iridu u l-preżentazzjoni tagħhom b’tali mod li jkunu jistgħu jiġu identifikati u aċċessati faċilment.

Tali azzjoni tfisser li r-reġistru għandu jkun ibbażat fuq analiżi tal-fluss tax-xogħol fl-istituzzjoni u għandu jiġi adattat kontinwament biex iqis attivitajiet ġodda u li qed jinbidlu. Id-dokumenti għandhom jiżdiedu regolarment u fil-pront mar-reġistru.

Il-ħolqien u ż-żamma ta’ reġistru bħal dan huwa aspett essenzjali tal-involviment maċ-ċittadini. Tali involviment jenħtieġ li jitqies bħala parti min-negozju ewlieni ta' kull istituzzjoni, u bħala mezz biex jgħin lill-Unjoni tissodisfa l-wegħdiet tagħha ta' trasparenza, parteċipazzjoni u amministrazzjoni tajba. L-għan għandu jkun li jiġi żgurat li, sakemm ma jkunx hemm raġunijiet validi biex jiġi ristrett l-aċċess, in-nies ikunu jistgħu jiksbu minnufih id-dokumenti li jeħtieġu permezz tar-reġistru mingħajr ma l-ewwel ikollhom jissottomettu applikazzjoni. Kwalunkwe restrizzjoni ta' aċċess għandha tkun iġġustifikata kif xieraq fuq bażi ta' każ b'każ.

Illum għandna hawn riċerkaturi minn madwar l-Atlantiku, kemm mill-Amerika ta 'Fuq kif ukoll mill-Amerika t'Isfel. F’dan il-kuntest, għalhekk, naħseb li huwa utli li nsemmu li l-gvern tal-Istati Uniti waqqaf sit web uniku għall-proposti kollha ta’ tfassil tar-regoli li joriġinaw minn kważi 300 aġenzija federali. L-għan ta’ dan is-sit web huwa li jagħmilha aktar faċli għall-pubbliku biex isir jaf dwar il-proposti u jipparteċipa fil-proċess regolatorju. Barra minn hekk, sabiex jiġi stimulat id-djalogu, il-kummenti mill-pubbliku jiġu ppubblikati filwaqt li t-tfassil tar-regoli jkun għadu għaddej aktar milli meta jitlesta.

Parteċipazzjoni taċ-ċittadini

Fil-ġenesi tiegħu, il-proġett Ewropew ma ra l-ebda ħtieġa li jinvolvi liċ-ċittadini fit-tfassil tal-liġijiet. It-trattati oriġinali rriżervaw it-tfassil tar-regoli għall-Kunsill u l-Kummissjoni. B'xorti tajba, morna ħafna 'l bogħod minn dawk il-jiem.

It-Trattat ta' Lisbona jsaħħaħ is-setgħat kemm tal-Parlament Ewropew kif ukoll tal-parlamenti nazzjonali fil-proċess tat-tfassil tal-liġijiet. Ir-rwol akbar għall-parlamenti nazzjonali jagħti liċ-ċittadini u lis-soċjetà ċivili organizzata fil-livell tal-Istati Membri l-opportunità wkoll li jkunu involuti fit-tfassil tal-liġijiet tal-Unjoni fi ħdan il-qafas demokratiku nazzjonali tagħhom, fejn xi wħud minnhom jistgħu jħossuhom aktar kapaċi jipparteċipaw milli fil-livell tal-Unjoni.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni Ewropea għandha twettaq konsultazzjonijiet wiesgħa mal-partijiet ikkonċernati, sabiex tiżgura li l-azzjonijiet tal-Unjoni jkunu koerenti u trasparenti. Il-Kummissjoni diġà qed tagħmel sforzi kbar fil-konsultazzjonijiet pubbliċi tagħha, bil-ħsieb li tippermetti liċ-ċittadini, lill-assoċjazzjonijiet u lil partijiet ikkonċernati oħra jipparteċipaw fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-UE.

Madankollu, għal darb'oħra, hemm lok għal titjib. Biex nagħtu eżempju: Dan l-aħħar investigajt ilment dwar il-fatt li ħafna dokumenti ta’ konsultazzjoni pubblika huma disponibbli biss bl-Ingliż jew b’għadd limitat ta’ lingwi tal-UE, anke jekk huma maħsuba għall-pubbliku ġenerali. Ikkonkludejt wara l-investigazzjoni tiegħi li ċ-ċittadini Ewropej ma jistgħux ikunu mistennija jipparteċipaw f’konsultazzjoni li ma jistgħux jifhmu. Il-multilingwiżmu huwa essenzjali biex iċ-ċittadini jeżerċitaw id-dritt tagħhom li jipparteċipaw fil-ħajja demokratika tal-UE, li huwa ggarantit mit-Trattat ta' Lisbona. Stieden lill-Kummissjoni tirrevedi l-politika lingwistika restrittiva tagħha u tippubblika d-dokumenti ta’ konsultazzjoni pubblika tagħha fit-23 lingwa kollha tal-UE jew tal-anqas tipprovdi traduzzjonijiet fuq talba.

Ippermettuli ngħid minnufih li jien konxju ħafna li l-multilingwiżmu jpoġġi piż kbir fuq l-amministrazzjoni tal-UE u r-riżorsi limitati tagħha. Madankollu, ninsab persważ ukoll li dan jifforma parti essenzjali mill-kapaċità tal-UE li tinvolvi ruħha fi djalogu produttiv maċ-ċittadini tagħha. Jekk l-istituzzjonijiet tal-UE jridu jitqiesu bħala involuti fi djalogu sinċier maċ-ċittadini u mas-soċjetà ċivili, ma għandhom l-ebda għażla ħlief li jqisu dan il-prinċipju importanti.

L-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej

Strument kruċjali ieħor għall-parteċipazzjoni taċ-ċittadini permezz tad-djalogu, li jirriżulta mit-Trattat ta' Lisbona, huwa ovvjament l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej. Essenzjalment, l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej jew l-IĊE hija forma strutturata ħafna ta’ djalogu, li tpoġġi rekwiżiti speċifiċi fuq l-istituzzjonijiet tal-UE, primarjament il-Kummissjoni, biex jinvolvu ruħhom maċ-ċittadini. Huwa jagħti wkoll liċ-ċittadini vuċi aktar b'saħħitha - vuċi li għandha tinstema '.

Permezz tal-IĊE, miljun ċittadin minn tal-anqas seba’ Stati Membri se jkollhom il-possibbiltà li jitolbu lill-Kummissjoni tressaq proposti leġiżlattivi ġodda. Użata kif suppost, għandha tagħti kontribut vitali għall-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini Ewropej, permezz tad-djalogu.

Ninnota mis-sit web tal-Kummissjoni li, sal-aħħar ta' Mejju 2012, diġà kien hemm sitt IĊE li jittrattaw kwistjonijiet bħad-dritt tal-vot, l-użu ta' embrijuni umani fir-riċerka, il-benesseri tal-baqar tal-ħalib, il-provvista ta' ilma nadif, it-tariffi tar-roaming u, fl-aħħar nett, it-titjib tal-inizjattivi ta' skambju tal-UE, bħall-programm Erasmus.

L-Ombudsman huwa disponibbli bħala mekkaniżmu ta' rimedju alternattiv f'każ li l-individwi u l-organizzazzjonijiet ma jkunux sodisfatti bil-mod kif l-inizjattivi taċ-ċittadini tagħhom ġew ittrattati mill-amministrazzjoni tal-UE. Fil-qosor, se nfittex li niżgura li l-vuċi li tipprovdi l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej ma titħassarx.

Ippermettuli nagħtik xi eżempji ta’ tħassib potenzjali li jista’ jinġieb għall-attenzjoni tiegħi f’dan il-kuntest: Il-Kummissjoni trid tiddeċiedi fi żmien xahrejn jekk hijiex se tirreġistra inizjattiva. Il-problemi jistgħu jinkludu nuqqas ta’ tweġiba lill-organizzazzjonijiet li jixtiequ jirreġistraw inizjattiva, dewmien fit-tweġibiet, jew nuqqas ta’ trasparenza.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’ tirrifjuta li tirreġistra inizjattiva, pereżempju, minħabba li l-qasam ta’ azzjoni propost ma jaqax taħt il-kompetenza tal-UE. L-organizzaturi jistgħu jikkontestaw din id-deċiżjoni f'ilment lill-Ombudsman, kif ukoll billi jmorru l-qorti.

Il-Kummissjoni għandha tliet xhur biex teżamina inizjattiva li rċeviet miljun firma u biex tispjega liema azzjonijiet se tieħu. L-Ombudsman jista' jeżamina jekk il-konklużjonijiet tal-Kummissjoni humiex raġonevoli u spjegati bir-reqqa.

Huwa importanti li jiġi indikat x'ma jistax jagħmel l-Ombudsman f'dan il-qasam. B'mod speċifiku, l-Ombudsman ma jistax jeżamina s-segwitu sostantiv li l-Kummissjoni tiddeċiedi li tagħti lill-inizjattivi taċ-ċittadini. Din hija, pjuttost, kwistjoni politika li l-Parlament Ewropew għandu jimmonitorja.

Nisimgħu lis-soċjetà ċivili?

Fil-fehma tiegħi, is-segmenti kollha tas-soċjetà ċivili, kemm jekk huma NGOs, negozji, organizzazzjonijiet reliġjużi jew filosofiċi, jew kwalunkwe rappreżentant ta’ interess ieħor, kif ukoll ċittadini individwali, għandhom jinstemgħu. Madankollu, naqbel li huwa diffiċli ħafna, fil-prattika, li s-segmenti kollha tas-soċjetà ċivili jingħataw vuċi ugwali fil-modi differenti li l-istituzzjonijiet tal-UE jwettqu d-djalogi tagħhom. Madankollu, l-istituzzjonijiet kollha tal-UE jridu jindirizzaw din il-problema, jistabbilixxu regoli ċari dwar lil min qed jikkonsultaw, u jiddefinixxu kif qed jipproponu li jżommu bilanċ bejn gruppi ta’ interess differenti.

L-Ombudsman u l-Artikolu 11(2) tat-TUE

Ippermettuli issa nerġa' lura għall-Artikolu 11(2) tat-TUE dwar id-djalogu miftuħ bejn iċ-ċittadini u l-istituzzjonijiet. Mill-perspettiva tal-Ombudsman, huwa ċar li, bħala kwistjoni ta' amministrazzjoni tajba, l-istituzzjonijiet għandhom ikunu jistgħu jindikaw miżuri konkreti li huma implimentati b'mod xieraq u effettiv.

Inqis l-ilmenti li nirċievi mingħand iċ-ċittadini u l-assoċjazzjonijiet bħala indikaturi importanti dwar jekk ċerti dispożizzjonijiet tat-Trattat jew regoli oħra humiex implimentati kif suppost. S’issa, ma rċevejna l-ebda lment speċifikament ibbażat fuq l-Artikolu 11 tat-TUE, għalkemm, kif semmejt, ittrattajna lmenti dwar il-konsultazzjonijiet pubbliċi tal-Kummissjoni.

L-Ombudsman, madankollu, bħalissa qed jittratta lment mill-Federazzjoni Umanista Ewropea, ibbażat fuq l-Artikolu 17(3) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jirrikjedi "djalogu miftuħ, trasparenti u regolari" ma' knejjes, assoċjazzjonijiet jew komunitajiet reliġjużi, organizzazzjonijiet filosofiċi u mhux konfessjonali. Fil-qafas tal-inkjesta tagħna, aħna tlabna lill-Kummissjoni tikkummenta dwar il-fehim tagħha tar-relazzjoni bejn id-dispożizzjonijiet aktar ġenerali tal-Artikolu 11 tat-TUE u l-Artikolu 17(3) tat-TFUE.

Aħna rċevejna l-opinjoni tal-Kummissjoni u l-osservazzjonijiet tal-ilmentatur f'dan il-każ. L-uffiċjali legali tiegħi bħalissa qed jeżaminaw l-opinjoni u l-osservazzjonijiet, bil-ħsieb li jagħtuni pariri dwar il-passi li jmiss li għandhom jittieħdu f’din l-inkjesta importanti.

Dawn il-każijiet konkreti dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu 11 u l-Artikolu 17 huma estremament importanti, mhux biss għas-segmenti kollha tas-soċjetà ċivili iżda wkoll għall-istituzzjonijiet tal-UE, minħabba li għandhom impatt dirett fuq kif fl-aħħar mill-aħħar se jiġi implimentat l-obbligu li jitwettaq djalogu miftuħ bl-aktar mod ġust u mhux diskriminatorju possibbli. Jidher ċar li dan ix-xogħol għadu għaddej.

Konklużjoni

Ippermettuli nagħlaq issa. Nemmen li lkoll nistgħu naqblu li diġà hemm fis-seħħ mekkaniżmi importanti għall-istabbiliment u ż-żamma tad-djalogu bejn is-soċjetà ċivili u ċ-ċittadini minn naħa, u l-istituzzjonijiet tal-UE min-naħa l-oħra. Ħafna minnhom, madankollu, bħall-Kumitat għall-Petizzjonijiet tal-Parlament, l-Ombudsman, jew il-possibbiltà li jitressqu lmenti ta' ksur quddiem il-Kummissjoni jistgħu jintużaw aktar. U, biex inkunu ċerti, dawn il-proċeduri kollha huma miftuħa għal kull ċittadin u resident Ewropew.

It-Trattat ta' Lisbona u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali żiedu aktar dispożizzjonijiet biex jiżdiedu d-djalogu u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini. Dawn jinkludu l-Artikolu 11(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej, u aktar ftuħ u trasparenza fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-UE. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn il-mekkaniżmi diġà qed jintużaw, iżda prinċipalment minn dawk ir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili li huma involuti fil-politiki tal-UE u jafu l-proċeduri kumplessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet.

Madankollu, fiż-żminijiet ta’ prova attwali, irridu nistinkaw biex niżguraw li dawn il-mekkaniżmi jaħdmu b’mod effettiv. Madankollu, sabiex jagħmlu dan, iridu jkunu mifhuma u mifhuma bis-sħiħ. Għalhekk infaħħar l-isforzi tal-organizzaturi tal-konferenzi u tar-riċerkaturi preżenti hawnhekk illum biex it-trasparenza ssir it-tema ċentrali tad-deliberazzjonijiet tagħhom. Kif għidt fil-bidu tal-kummenti tiegħi, it-trasparenza mhijiex għan fiha nnifisha. Huwa pjuttost mezz biex jintemm.  U t-tmiem ma jistax ikun ħlief li jikkontribwixxi għall-approfondiment tal-istat tad-dritt u għat-tisħiħ tad-demokrazija fl-UE, fil-proċess li wieħed jittama li jikseb (mill-ġdid) il-fiduċja taċ-ċittadini. Nistenna bil-ħerqa b’interess kbir li nisma’ l-għarfien u r-riflessjonijiet tiegħek dwar dawn il-kwistjonijiet importanti. I am, kif jgħidu, widnejn kollha.