Preżentazzjoni
tal-“Ġimgħa l-Ħadra”* mill-Ombudsman Ewropew P. Nikiforos Diamandouros
matul is-sessjoni “Il-monitoraġġ tal-impatt tagħna fuq l-ambjent: ir-rwol tal-Ombudsmen"

*It-test attwali ġie kemmxejn estiż minn dak li ġie ppreżentat, sabiex jittieħed kont tad-diskussjoni matul is-sessjoni.

1 Introduzzjoni

L-ewwel nett, nixtieq nirringrazzja lill-Kummissarju Potočnik u lid-Direttur Ġenerali tad-DĠ Ambjent, is-Sur Falkenberg, talli stednuni nipparteċipa fl-attivitajiet tal-Ġimgħa Ekoloġika.

Se nibda l-preżentazzjoni tiegħi llum waranofsinhar bi spjegazzjoni qasira ta' x'inhu u x'jagħmel l-Ombudsman Ewropew.

Imbagħad se niddeskrivi r-rwol li għandu l-Ombudsman Ewropew fir-rigward ta’ kwistjonijiet ambjentali.

Fl-aħħar nett, ser nagħmel proposta biex nimla dak li nara bħala lakuna fil-qafas istituzzjonali għall-infurzar tal-liġi ambjentali tal-UE.

Irrid nassigura lill-Moderatur ta’ din is-sessjoni, is-Sur Kremlis, u l-kelliema sħabi, li se nagħmel dan kollu fi żmien 15-il minuta.

2 Dwar l-Ombudsman Ewropew

L-Ombudsman Ewropew huwa istituzzjoni “klassika” tal-ombudsman: jiġifieri, mekkaniżmu estern u indipendenti, għat-twettiq ta’ investigazzjonijiet imparzjali dwar ilmenti kontra awtoritajiet pubbliċi.

Fil-każ tiegħi, il-mandat ikopri l-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji tal-Unjoni, ħlief għall-Qorti tal-Ġustizzja fir-rwol ġudizzjarju tagħha.

L-investigazzjonijiet tiegħi jfittxu “amministrazzjoni ħażina”, kunċett li jinkludi n-nuqqas ta’ konformità mal-liġi, mad-drittijiet fundamentali jew mal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba.

Nixtieq nenfasizza - għax mhux veru għall-ombudsmen kollha - li l-Ombudsman Ewropew jittratta kwistjonijiet ta' sustanza kif ukoll ta' proċedura.

L-Ombudsman bħala komplement għall-qrati

L-Ombudsman jikkomplementa l-ħidma tal-qrati, billi joffri liċ-ċittadini mod alternattiv kif isolvu t-tilwim mal-amministrazzjoni tal-UE, li għandha karatteristiċi li huma differenti minn dawk ta' rimedju ġudizzjarju.

Waħda mid-differenzi ewlenin hija li l-Ombudsman m'għandu l-ebda setgħa li jieħu deċiżjonijiet legalment vinkolanti. Meta nsib amministrazzjoni ħażina, infittex soluzzjoni li l-ilmentatur u l-istituzzjoni kkonċernata huma t-tnejn lesti li jaċċettaw. Jekk istituzzjoni tirrifjuta s-sejbiet jew ir-rakkomandazzjonijiet tiegħi, nista’ nikkritikahom pubblikament. F'każijiet li jqajmu kwistjonijiet importanti ta' prinċipju, nista' nagħmel rapport speċjali lill-Parlament Ewropew.

Tista' tistaqsi għaliex xi ħadd iressaq każ quddiem l-Ombudsman minflok il-qorti, peress li l-qorti biss tista' tagħti deċiżjoni legalment vinkolanti.

Hemm żewġ raġunijiet ewlenin. L-ewwel nett, m'għandekx għalfejn tħallas avukat biex tressaq każ quddiem l-Ombudsman u, jekk l-Ombudsman isibek kontrik, m'għandekx għalfejn tħallas l-ispejjeż tan-naħa l-oħra.

It-tieni nett, l-aċċess għall-Ombudsman huwa rregolat minn regoli differenti u inqas restrittivi mill-aċċess għall-qrati.

Pereżempju, m'għandekx għalfejn tiġi affettwat b'mod negattiv minn amministrazzjoni ħażina sabiex tilmenta mal-Ombudsman. Fi kliem ieħor, l-ilmenti ta’ interess pubbliku huma possibbli, li huwa ta’ importanza partikolari għall-NGOs, inklużi, naturalment, l-NGOs ambjentali.

Madankollu, biex nevita kwalunkwe nuqqas ta' ftehim, ippermettuli niċċara li ma nqisx l-aċċess taċ-ċittadini għall-Ombudsman bħala raġuni leġittima għar-restrizzjoni tal-aċċess għall-qrati [1].

3 L-Ombudsman Ewropew u l-ambjent

Issa se niffoka fuq ir-rwol li għandu l-Ombudsman Ewropew fir-rigward ta’ kwistjonijiet ambjentali.

Dan ir-rwol jinvolvi l-aktar is-superviżjoni ta’ żewġ istituzzjonijiet tal-UE: il-Bank Ewropew tal-Investiment (“il-BEI”) u l-Kummissjoni Ewropea.

L-Ombudsman u l-BEI ffirmaw Memorandum ta' Qbil fl-2008. Dan jipprevedi li l-BEI jinforma lill-pubbliku dwar il-politiki u l-istandards ambjentali li japplikaw għall-proġetti li jiffinanzja. Dan jagħmilha ċara wkoll li l-Ombudsman jista’ jirrevedi s-sentenza tal-Bank fir-rigward ta’ kwistjonijiet ambjentali mqajma mill-ilmenti.

Dispożizzjoni ewlenija oħra tal-Memorandum hija li l-BEI jrid jipprovdi proċedura interna effettiva għall-ilmenti biex l-ilmentaturi jużawha qabel ma jaslu għand l-Ombudsman.

Dan jaħdem tajjeb għal diversi raġunijiet.

L-ewwel nett, il-proċedura interna tal-ilmenti għandha r-riżorsi meħtieġa biex twettaq spezzjonijiet u tiġbor evidenza fuq il-post, kemm fis-Serbja, fl-Uganda, kif ukoll fil-Panama.

It-tieni nett, il-BEI huwa responsabbli għall-proċedura interna tal-ilmenti u għalhekk għandu interess reputazzjonali li jiżgura l-kredibbiltà tagħha.

Fl-aħħar nett, jekk l-ilmentatur jirrikorri għand l-Ombudsman, il-kwistjonijiet involuti huma definiti b’mod ċar mir-rapport tal-proċedura interna tal-ilmenti u l-argumenti tal-ilmentatur dwar għaliex ir-rapport, jew it-tweġiba tal-BEI għas-sejbiet u l-konklużjonijiet tiegħu, mhumiex sodisfaċenti.

Il-Kummissjoni u l-ilmenti ta’ ksur

Il-biċċa l-kbira tal-ilmenti ambjentali li saru lill-Ombudsman jikkonċernaw ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni li tiżgura li l-Istati Membri jissodisfaw l-obbligi tagħhom skont id-dritt tal-UE.

Bħala l-hekk imsejjaħ “Gwardjan tat-trattati”, il-Kummissjoni tista’ tinvestiga ksur possibbli tal-liġi ambjentali tal-UE u eventwalment tressaq każijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

Il-Kummissjoni tistieden liċ-ċittadini, lin-negozji u lill-NGOs biex jilmentaw magħha dwar ksur mill-Istati Membri. Jekk dawn in-nies ma jkunux sodisfatti bit-trattament tal-ilment tagħhom mill-Kummissjoni, ma jkun hemm l-ebda rimedju ġudizzjarju disponibbli. Madankollu, huma jistgħu jilmentaw mal-Ombudsman.

Wara l-kritika u s-suġġerimenti mill-Ombudsman, il-Kummissjoni qablet ma’ ċerti garanziji proċedurali għall-ilmenti ta’ ksur.

B'mod partikolari, il-Kummissjoni għandha tirreġistra u tirrikonoxxi l-ilmenti kollha fi żmien ħmistax-il jum tax-xogħol minn meta tirċevihom. Imbagħad għandha tiddeċiedi fi żmien sena jekk tagħlaqx l-ilment, jew jekk tiftaħx il-proċedura formali ta’ ksur. Matul dan iż-żmien, jenħtieġ li twieġeb għal talbiet raġonevoli mill-ilmentatur għal informazzjoni. Jekk il-Kummissjoni teħtieġ aktar minn sena biex tasal għal deċiżjoni, għandha tispjega r-raġunijiet għal dan.

Anke meta l-Kummissjoni ssegwi l-proċeduri korretti, l-ilmentaturi spiss ma jkunux sodisfatti jekk il-Kummissjoni tiddeċiedi li tagħlaq il-każ, aktar milli tiftaħ il-proċedura formali ta’ ksur.

L-Ombudsman jista’ u fil-fatt iħares lejn is-sustanza tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Madankollu, dan ma jfissirx li ser niftaħ inkjesta sempliċement minħabba li l-ilmentatur ma jaqbilx mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Ir-rwol tiegħi huwa li nirrieżamina d-deċiżjoni, u mhux li nissostitwixxi s-sentenza tiegħi għal dik tal-Kummissjoni.

Għalhekk, dak li nagħmel huwa li ninsisti li l-Kummissjoni tispjega b’mod xieraq ir-raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha.

Jekk tqis li ma hemm l-ebda ksur, il-Kummissjoni għandha tipprovdi lill-ilmentatur b’informazzjoni ċara u li tinftiehem dwar ir-raġuni għaliex tqis li ma hemm l-ebda ksur tal-liġi tal-UE. Għandha tagħti wkoll lill-ilmentatur l-opportunità li jipprovdi aktar informazzjoni u/jew argumenti qabel ma jagħlaq il-każ.

Pereżempju, ittrattajt każ [2] li jikkonċerna estensjonijiet għall-ajruport ta’ Vjenna, li twettqu mingħajr valutazzjoni tal-impatt ambjentali. Il-biċċa l-kbira tal-proġetti kienu diġà tlestew, jew kienu waslu biex jitlestew, u għalhekk il-Kummissjoni ppermettiet lill-awtoritajiet Awstrijaċi jwettqu valutazzjoni tal-impatt ex post.

L-inkjesta tiegħi identifikat diversi problemi b’dan, inkluż kunflitt ta’ interess potenzjali fi ħdan l-awtoritajiet nazzjonali, u nuqqas ta’ proċedura ta’ stħarriġ ġudizzjarju adegwata.

Peress li kemm il-valutazzjoni tal-impatt kif ukoll l-investigazzjoni tal-Kummissjoni kienu għadhom għaddejjin, tlabt lill-Kummissjoni tqis dawn is-sejbiet meta tadotta d-deċiżjoni finali tagħha dwar l-ilment ta’ ksur.

Sussegwentement, l-ilmentaturi ressqu lment ieħor, li fih il-kwistjoni ewlenija hija l-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ għall-valutazzjoni tal-impatt. L-inkjesta tiegħi dwar dak l-ilment għadha għaddejja [3].

Xi drabi, il-Kummissjoni tiddeċiedi li ma ssegwix il-kwistjoni, minkejja li temmen li hemm, jew jista’ jkun hemm, ksur.

F’dak il-każ, il-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba jirrikjedu li l-Kummissjoni tispjega r-raġunijiet għaliex tkun iddeċidiet li teżerċita s-setgħa diskrezzjonali tagħha biex tagħlaq il-każ, aktar milli biex issegwih.

Pereżempju, f'Jannar ta' din is-sena ftaħt inkjesta dwar ilment [4] li l-Kummissjoni naqset milli tipprovdi dikjarazzjoni suffiċjenti tar-raġunijiet għall-għeluq ta' lment ta' ksur dwar id-dritt ta' aċċess għal informazzjoni ambjentali skont il-Konvenzjoni ta' Aarhus.

Aċċess għad-dokumenti

Ħafna każijiet ambjentali li jiġu għandi jikkonċernaw l-aċċess għad-dokumenti miżmuma mill-BEI, jew aktar ta’ spiss, mill-Kummissjoni. Fit-trattament ta' dawn il-każijiet, napplika r-Regolament bażiku tal-UE dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti, kif modifikat, fejn rilevanti, mir-Regolament li jimplimenta l-Konvenzjoni ta' Aarhus [5].

Bħalissa qed nittratta żewġ każijiet marbuta [6] dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti li jikkonċernaw l-impjanti tal-enerġija nukleari fil-Bulgarija u r-Rumanija.

Dawn il-kawżi jqajmu kwistjonijiet legali kumplessi dwar ir-relazzjoni bejn it-Trattat Euratom, il-prinċipji legali u d-drittijiet fundamentali rikonoxxuti mill-ordinament ġuridiku tal-UE, u l-obbligi tad-dritt internazzjonali tal-Unjoni skont il-Konvenzjoni ta’ Aarhus. Għadni kif irċevejt l-osservazzjonijiet tal-ilmentatur dwar it-tweġiba tal-Kummissjoni għal aktar inkjesti u qed nistenna li niddeċiedi dwar il-każijiet aktar tard din is-sena.

4 Il-ħtieġa ta' għassiesa ambjentali fil-livell tal-Istati Membri

Issa ġejt għall-aħħar parti tal-preżentazzjoni tiegħi. Kif semmejt mill-bidu nett, se nressaq quddiemek proposta biex timla dak li nemmen li huwa lakuna fil-qafas istituzzjonali għall-infurzar tal-liġi ambjentali tal-UE.

Ippermettuli nibda b'punt li huwa ovvju, iżda xorta waħda importanti. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tirrikjedi li livell għoli ta' protezzjoni ambjentali u t-titjib tal-kwalità tal-ambjent jiġu integrati fil-politiki tal-Unjoni [7]. Iżda ejja nkunu ċari (u dan huwa l-punt ovvju): ma jimpurtax kemm jistgħu jkunu tajbin il-politiki u l-liġijiet tal-Unjoni dwar l-ambjent, dawn mhux se jkunu effettivi sakemm ma jiġux implimentati u infurzati kif suppost.

L-implimentazzjoni u l-infurzar xierqa jiddependu fuq kollox fuq x’jiġri fil-livell tal-Istati Membri. L-arkitettura kostituzzjonali tal-Unjoni Ewropea tagħti lill-Istati Membri r-rwol preeminenti fl-amministrazzjoni tal-liġijiet u l-politiki tal-UE.

Fil-fehma tiegħi, il-komplement naturali għal din is-sussidjarjetà amministrattiva huwa s-sussidjarjetà fir-rimedji li ċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jistgħu jinvokaw biex jitolbu lill-awtoritajiet nazzjonali jagħtu rendikont tal-applikazzjoni u l-infurzar tagħhom tad-dritt tal-UE fil-livell nazzjonali.

Il-korollarju, fil-fehma tiegħi, huwa li ma għandniex nistennew li l-Kummissjoni, fir-rwol tagħha bħala “Gwardjan tat-trattati”, tkun sostitut għal rimedji effettivi fil-livell nazzjonali.

Fil-fehma tiegħi, dak li neħtieġu huwa gwardjan ambjentali indipendenti f’kull Stat Membru, li jista’ jinvestiga jekk l-awtoritajiet nazzjonali humiex qed japplikaw u jinfurzaw b’mod xieraq il-liġi ambjentali tal-UE, u li jista’ jirċievi lmenti miċ-ċittadini u mis-soċjetà ċivili.

Fil-klima ekonomika attwali, l-Istati Membri x’aktarx li jirreżistu proposti għall-ħolqien ta’ korpi pubbliċi ġodda. Madankollu, fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, dan ma jkunx meħtieġ. Korpi eżistenti, bħall-ombudsmen, jistgħu jkunu mgħammra bis-setgħat investigattivi u ta’ spezzjoni xierqa fil-qasam ambjentali. Fil-fatt, xi ombudsmen diġà huma kompetenti u attivi f’dan il-qasam.

Ninsab lest li naħdem mal-Kummissjoni biex niżviluppa din l-idea u niddiskutiha mal-kollegi tiegħi fin-Network Ewropew tal-Ombudsmen fil-laqgħa tagħna li jmiss f’Kopenħagen.

Grazzi tal-attenzjoni tiegħek.