Maidin mhaith, gach duine.

Tá áthas orm a bheith anseo sa Bhruiséil don chomhdháil seo.

Is é an rud amháin a fheiceáil ar na dúshláin go leor atá os comhair an domhain. Is duine eile é a bheith freagrach — mar atá tú — as an gcéad chuntas a scríobh ar gach a bhfuil ag tarlú.

Ag am nuair a mhothaíonn sé go bhfuil gach rud tábhachtach, ní mór dúinn do ghairm níos mó ná riamh: Peirspictíocht agus comhthéacs a thabhairt, agus iad siúd atá i gcumhacht a thabhairt chun cuntais.

Ar an gcéad amharc, d’fhéadfadh sé go mbeadh an chuma ar an scéal go bhfuil cónaí ar ombudsmain agus ar iriseoirí i ndomhan an-difriúil. Déileálann duine amháin le gearáin agus déanann sé idirghabháil ar dhíospóidí le hinstitiúidí; Déileálann an ceann eile le foinsí agus scéalta nuachta don phobal.

Mar sin féin, tá sprioc choiteann againn: cothroime, trédhearcacht agus cuntasacht a chur chun cinn.

Féachann na hombudsmain le trédhearcacht, cuntasacht agus soláimhsitheacht na saoránach a bhaint amach i riaracháin phoiblí. Díreach mar a dhéanann tú go minic smaointe nó beartais chasta a iompú ina dteanga shoiléir agus inathraithe do do léitheoirí agus d’éisteoirí, iarraimid ar riaracháin phoiblí a ngníomhartha a mhíniú, gníomhú ar mhaithe le leas an phobail, agus fanacht oscailte do ghrinnscrúdú.

Go bunúsach, tá sé mar aidhm ag an dá ghairm cuntasacht a bhaint amach. Oibríonn an t-ombudsman ón taobh istigh den chóras chun é a dhéanamh níos cothroime, agus oibríonn an t-iriseoir ón taobh amuigh chun a easnaimh a nochtadh agus trédhearcacht a mhéadú.

Tá an dá ról tábhachtach, cé go ndéanaimid ár gcuid oibre ar bhealaí éagsúla. Tá ceann amháin bunaithe ar nós imeachta agus áitiú; díríonn an ceann eile níos mó ar chumarsáid agus ar fheasacht a mhúscailt.

Mar sin féin, fiú nuair a bhíonn difríocht idir ár modhanna agus ár n-uirlisí, is minic a chomhlánaíonn ár gcuid oibre a chéile.

Lig dom beagán a insint duit faoin oifig tá sé de phribhléid agam a bheith i gceannas.

Mar Ombudsman Eorpach, déanaim maoirseacht ar riarachán iomlán an AE.

Láimhseálaim gearáin maidir le saincheisteanna amhail rochtain ar dhoiciméid, sláine, cothroime nós imeachta, bainistiú dheontais an Aontais, agus gearáin ó fhoireann an Aontais.

Agus tá an chumhacht agam freisin imscrúduithe a thosú liom féin, gan fanacht le gearán. Fágann sé sin gur féidir liom feabhas a chur ar chleachtais an Aontais ar mhaithe leis na saoránaigh, fiú mura mbíonn teagmháil dhíreach acu le hinstitiúidí an Aontais — rud a fhágann go bhfuil mo chuid oibre níos réamhghníomhaí agus nach bhfuil sí chomh frithghníomhach céanna.

Mar shampla, tá mo chéad fhiosrúchán féintionscnaimh dírithe ar an gcaoi a mbainistíonn gníomhaireachtaí an Aontais ‘doirse imrothlacha’ — nuair a bhogann oifigigh ó oifig phoiblí go róil san earnáil phríobháideach. Ar an gcéad amharc, d’fhéadfadh cuma theibí a bheith air sin, ach bíonn tionchar aige ar réimsí amhail an leigheas agus an tsábháilteacht bia, an chibearshlándáil agus an chosaint. Tá sé tábhachtach go mbeadh muinín ag an bpobal go bhfuil na gníomhaireachtaí sin ag feidhmiú de réir na gcaighdeán eitice is airde.

Breathnaíodh i bhfiosrúcháin eile ar Frontex agus ar chearta bunúsacha, ar thrédhearcacht na brústocaireachta tobac , agus ar an gcaoi a ndéanann an tAontas a dhlíthe — réimse ríthábhachtach d’iontaoibh agus do rannpháirtíocht na saoránach.

Ceann de na tosaíochtaí atá agam ná saoránaigh a chumhachtú. Tá cuntasacht, trédhearcacht agus dea-chumarsáid ríthábhachtach — ní mór do dhaoine próisis an Aontais a thuiscint agus a bheith in ann iad a leanúint agus/nó páirt a ghlacadh iontu chun go mbraithfidh siad go bhfuil leas acu sa daonlathas.

Ní chreimeann muinín toisc go ndiúltaíonn daoine do rialacha – creimeann sé nuair nach dtuigeann siad iad, nó nuair a bhíonn siad níos measa, nuair a bhraitheann siad go bhfuil siad eisiata uathu.

Anois, ós rud é gurb é seo ceann de na ceisteanna a chuireann iriseoirí orm go minic, lig dom é a rá láithreach: Níl cumhachtaí ceangailteacha ag m'Oifig.

Is cumhachtaí boga iad na rudaí a dhéanaimid — agus is neart mór iad. Tugann siad solúbthacht agus lúfaireacht dúinn, rud a ligeann dúinn moltaí agus tograí a dhéanamh a théann níos faide ná an gearán láithreach nó an creat dlíthiúil atá ann cheana, chomh maith le saincheisteanna a d'fhéadfadh teacht chun cinn amach anseo a réamh-mheas.

Tagann ár rath as ár dtionchar, tógtha ar neamhspleáchas, neamhchlaontacht, agus réasúnaíocht shoiléir, fhónta. Is eol dúinn an ról atá againn mar dhroichead idir saoránaigh agus institiúidí — droichead nach n-oibríonn ach amháin má tá a fhios ag daoine go bhfuil sé ann agus má tá muinín acu go bhfuil brí éigin leis.

Cumhacht thábhachtach eile de chuid EO, atá ábhartha go háirithe i réimse na rochtana ar dhoiciméid, is ea an cumas iniúchadh a dhéanamh ar na doiciméid uile atá ag institiúidí, lena n-áirítear doiciméid rúnda. Cinntíonn sé sin go bhfuil léargas iomlán agam ar chás áirithe, amhail conas go díreach a rinneadh cinneadh agus ar leanadh na nósanna imeachta cearta.

Go deimhin, tá rochtain ar dhoiciméid ar cheann de phríomhréimsí m’oifige, rud atá chomh criticiúil céanna don chuntasacht — agus don iriseoireacht.

Is féidir leat doiciméid a iarraidh ó institiúidí an Aontais, agus níor cheart go dtógfadh an próiseas níos mó ná 60 lá. Mura bhfreagraíonn institiúid, mura ndiúltaíonn sí, nó mura ndéanann sí folú gan údar, téann m’Oifig isteach chun athbhreithniú a dhéanamh ar an gcás agus, más gá, chun a iarraidh go scaoilfear na doiciméid.

Anuraidh, b’ionann iarrataí ar rochtain agus 42% de na fiosrúcháin a d’oscail m’Oifig, go minic ó iriseoirí a bhí ag imscrúdú saincheisteanna ó phleananna téarnaimh paindéime go hoibríochtaí teorann an Aontais. Is féidir le hiarrataí teachtaireachtaí téacs a chumhdach freisin — a úsáidtear níos mó agus níos mó i ngnó oifigiúil — lena n-ardaítear ceisteanna faoin gcaoi a ndéantar doiciméid a thaifeadadh agus a chaomhnú ar mhaithe le cuntasacht.

Lig dom a rá freisin go mbaineann iriseoirí úsáid as ár nOifig freisin chun aghaidh a thabhairt ar chothroime, mar shampla, cibé acu a fhaigheann nó nach bhfaigheann ach tuairisceoirí atá lonnaithe sa Bhruiséil ábhar faoi thrádbhac, nó rochtain ar chruinnithe ardleibhéil.

É sin ráite, mar Ombudsman Eorpach, tuigim go hiomlán an ról ríthábhachtach atá ag an iriseoireacht maidir le rannpháirtíocht shibhialta a spreagadh agus riarachán an Aontais a choinneáil cuntasach.

Ar ndóigh, is iarracht chomhroinnte í an chuntasacht — ach is deacair fíorchuntasacht a shamhlú gan rannpháirtíocht ghníomhach na sochaí sibhialta agus preas saor neamhspleách.

Cuirim béim ar an bpointe seo, fiú más cosúil go bhfuil sé soiléir, mar gheall ar mo pheirspictíocht Eorpach, is léir go bhfuilimid ag maireachtáil le linn tréimhsí an-dúshlánach.

Ardaíonn luas agus castacht chinnteoireacht an Aontais – arna spreagadh ag an sprioc an tAontas a choinneáil iomaíoch – ceisteanna tábhachtacha maidir le maoirseacht, rannpháirtíocht phoiblí agus rochtain ar fhaisnéis.

Táim cinnte go mbraitheann tú, mar iriseoirí, go láidir é seo: tá cinntí ag gluaiseacht níos tapúla, ag éirí níos casta, agus d’fhéadfadh sé a bheith níos deacra grinnscrúdú a dhéanamh ar bheartais, forbairtí a rianú, agus tuairisciú go cruinn.

Anuas air sin, tá intleacht shaorga againn anois — lena buntáistí agus lena rioscaí araon. Is féidir leis an intleacht shaorga na mílte doiciméad a phróiseáil chun tacú le tuairisciú imscrúdaitheach, ach is féidir léi earráidí a chruthú freisin, éiginnteacht a chruthú faoi fhoinsí, nó ábhair imní maidir le maoin intleachtúil a ardú.

Tá na dúshláin atá romhainn cosúil le habhainn atá ag sreabhadh go tapa — sruthanna cumhachtacha dothuartha a ghluaiseann go tapa i go leor treonna. Ní mór dúinn smaoineamh go cúramach sula ngníomhaímid, ach ní mór dúinn bogadh leis an sruth freisin, gan é a scuabadh.

Is ábhar imní iad seo — do shaoránaigh, do chinnteoirí, agus dóibh siúd agaibh a chlúdaíonn imeachtaí de réir mar a thagann siad chun cinn. Fágann sé sin go bhfuil tábhacht ar leith ag baint le hobair m’Oifige: a chinntiú go gcloítear le rialacha riaracháin, a chur ar chumas na saoránach páirt iomlán a ghlacadh i ndaonlathas an Aontais, agus ardchaighdeáin chuntasachta a choinneáil.

Anseo, feicim deis agus freagracht araon — an tOmbudsman Eorpach a bhunú tuilleadh mar phointe tagartha do na noirm agus na luachanna a shainigh an tAontas Eorpach ó bunaíodh é.

I gcroílár na luachanna sin, tá tiomantas domhain marthanach do dhaonlathas bríomhar, atá á chothú ag sochaí shibhialta ghníomhach rannpháirteach — agus agaibhse, na hiriseoirí a chuireann ar an eolas iad, a dhéanann imscrúdú orthu agus a bhfuil cumhacht chun cuntais acu.

Mar sin, conas is fearr is féidir leis an Ombudsman Eorpach tacú leat i do ról?

Go ginearálta, tá dhá phríomhbhealach ann atá ábhartha go háirithe do do ghairm.

Ar an gcéad dul síos, trí éisteacht le hábhair imní agus, i gcás inar gá, iad a mhéadú — trína chinntiú go dtugtar aird ar shaincheisteanna a dhéanann difear do shaoránaigh agus don tsochaí.

Ar an dara dul síos, trí ghlacadh le gearáin agus trí fhiosrúcháin a oscailt, trína chinntiú go scrúdaítear fadhbanna sa riarachán poiblí, agus go leanann cuntasacht.

Léirítear an pointe sin sa tuarascáil ar mhoilleanna an Choimisiúin Eorpaigh maidir le rochtain ar dhoiciméid a chur ar fáil. Tháinig go leor samplaí go díreach ó iarrataí ó iriseoirí. Cé nár éirigh linn go fóill an t-iompar seo a athrú ar leibhéal struchtúrach, creidim go bhfuilimid ag tosú ar roinnt feabhsuithe a fheiceáil.

Oifig éifeachtach ombudsman is ea oifig a éisteann, a thuigeann, a fhreagraíonn — agus a bhíonn ag súil leis. Agus díreach mar a thugann iriseoirí institiúidí chun cuntais trí ghrinnscrúdú agus trí thuairisciú, déanaimid amhlaidh trí imscrúdú agus idirphlé. Le chéile, neartaíonn na cineálacha cur chuige comhlántacha sin trédhearcacht, rannpháirtíocht agus muinín sa daonlathas.

Mar achoimre, tá sé níos tábhachtaí ná riamh guthanna neamhchlaonta a bheith ann a chreideann sa daonlathas — agus a sheasann leis.

Tá an tOmbudsman Eorpach ar cheann de na guthanna sin. I dteannta na srianta agus na gceartúchán feidhmiúcháin, reachtach agus breithiúnach a shainíonn daonlathas sláintiúil, cuirimid sraith bhreise cuntasachta leis – ceann a fhiafraíonn an oibríonn an córas chun leasa na saoránach i ndáiríre.

Guth tábhachtach eile is ea do cheannsa.

Coinníonn iriseoirí ar an eolas sinn — agus coimeádann siad cuntasach sinn. Tá do chumas agus do shaoirse chun é sin a dhéanamh i measc na mbeart is soiléire maidir le neart an daonlathais.

Ní gá dom insint duit faoi na brúnna agus na bacainní atá romhat agus roimh do chomhghleacaithe. Ach ba mhaith liom béim a leagan ar a thábhachtaí atá sé fanacht ar an airdeall agus saoirse an phreasa a chosaint. Creidim go láidir sa cheart atá ag iriseoirí grinnscrúdú a dhéanamh ar riaracháin phoiblí — agus é sin a dhéanamh le rochtain ar fhaisnéis thráthúil chruinn.

I mo ról mar Ombudsman Eorpach, leanfaidh mé den cheart sin a chaomhnú agus a chosaint — mar nuair is féidir lenár ngairmeacha oibriú gan bhac gan eagla, fásann an daonlathas féin níos láidre.