Ar an gcéad dul síos, ba mhaith liom bliain nua shona shíochánta a ghuí ort agus buíochas a ghabháil leis an Rapóirtéir Jahr, leis na scáth-rapóirtéirí, agus leis an gCoiste um Achainíocha ina iomláine as ár gcuid oibre a fhormhuiniú d’aon toil in 2022. Ní féidir le hoifig Ombudsman a bheith rathúil gan tacaíocht agus muinín na parlaiminte a bhfuil sí ag tuairisciú di.

Breathnaítear go forleathan ar an mbliain nua seo mar bhliain a dhéanfaidh neart ár ndaonlathas a thástáil toisc go reáchtálfaidh tíortha a dhéanann ionadaíocht ar níos mó ná leath de dhaonra an domhain toghcháin.

Beidh tionchar ag na roghanna a dhéantar sna Stáit Aontaithe agus san India, mar shampla, ar chomhar idirnáisiúnta, ar shlándáil dhomhanda, ar an gcomhrac i gcoinne an athraithe aeráide, agus i bhfad níos mó.

Toghfaidh muintir na hEorpa na Feisirí ar mian leo ionadaíocht a dhéanamh orthu go ceann cúig bliana. De réir mar a leanann tionchar na Parlaiminte de bheith ag fás, beidh tionchar ollmhór ag na roghanna a dhéanann saoránaigh an Aontais ar an gcaoi a láimhseálann an tAontas gach rud ón ngeilleagar agus ón gcomhshaol go dtí an chosaint agus cosaint ár n-institiúidí daonlathacha.

Is daonlathas láidir é inar féidir le saoránaigh muinín a bheith acu astu siúd a dhéanann cinntí chomh domhain sin thar a gceann. Admhaím an dul chun cinn atá déanta ag an institiúid sin go dtí seo maidir lena creat eitice a neartú tar éis an scannail ‘airgead le haghaidh tionchair’. Ní mór é a bheith mar sprioc anois saoránaigh a chur ar a suaimhneas go ndéanfar na rialacha nuaghlactha a chur chun feidhme go críochnúil agus a fhorfheidhmiú go dian. Ina éagmais sin, níl sna rialacha nua ach focail ar leathanach.

In 2022, tháinig méadú beag ar líon na ngearán i m’Oifig i gcomparáid le 2021. D'ardaigh líon na bhfiosrúchán a d'osclaíomar dá réir sin freisin. I measc na n-ábhar coiteann bhí trédhearcacht agus cuntasacht, cultúr seirbhíse ar thaobh na n-institiúidí, agus urraim do chearta bunúsacha.

Bhí rochtain ar dhoiciméid ina réimse tábhachtach de mo chuid oibre arís in 2022. Tar éis méadú ar ghearáin maidir le moilleanna, d’oscail mé fiosrúchán féintionscnaimh maidir leis an am a thógann sé ar an gCoimisiún déileáil le hiarrataí ar rochtain. Chinn mé, nuair a iarrann daoine ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar chinneadh rochtana tosaigh, toisc gur dhiúltaigh sé nó nár dheonaigh sé ach rochtain pháirteach ar na doiciméid a iarradh, go gcailleann an Coimisiún na spriocdhátaí a leagtar amach i rialachán an Aontais maidir le rochtain ar dhoiciméid in 85 % de na cásanna. Ghlac níos mó ná 60 % de na cinntí athbhreithnithe sin níos mó ná 60 lá oibre freisin, d’ainneoin uasteorainn 30 lá.

Ní míchaoithiúlacht amháin atá i gceist le moilleanna fada. Is féidir leo cosc a chur ar shaoránaigh páirt éifeachtach a ghlacadh sa phróiseas cinnteoireachta ag tráthanna tábhachtacha. D’fhéadfadh sé freisin nach mbeadh an fhaisnéis a fhaightear ar deireadh úsáideach a thuilleadh do thaighdeoirí nó d’iriseoirí. Diúltaítear rochtain a bhfuil moill uirthi go héifeachtach agus lagaíonn sí an mhuinín riachtanach sin nach mór a bheith ann idir saoránaigh nach mbíonn cumhacht acu go minic agus institiúidí a bhíonn an-chumhachtach go minic.

Ní mór dúinn a mheabhrú nach amháin go ndéantar an daonlathas a chreimeadh nuair a bhogann ceannaire forlámhach chun institiúidí daonlathacha a dhíchóimeáil nó an bonn a bhaint díobh, go ndéantar é a chreimeadh freisin ar bhealaí beaga amhail gan cead a thabhairt do shaoránaigh rochtain a fháil ar dhoiciméid a bhfuil ceart rochtana acu orthu, agus leis an riarachán réasúnta muiníneach nach ndéanfaidh mórán de na saoránaigh sin agóid ina gcoinne sa chúirt.

D’iarr mé ar an gCoimisiún athrú bunúsach a ghlacadh ar an gcur chuige maidir le spriocdhátaí a chomhlíonadh. Léirigh fiosrúcháin a rinneadh le déanaí go bhfuil an fhadhb fós ann, áfach, agus is é sin an fáth gur iarr mé ar an institiúid seo a tacaíocht fhoirmiúil a thabhairt trí thuarascáil speisialta. Bhí áthas orm páirt a ghlacadh sa phlé dearfach a bhí ar siúl cheana féin i gCoiste LIBE agus táim ag tnúth leis an díospóireacht agus leis an rún sa suí iomlánach maidir le mo Thuarascáil Speisialta.

In 2022, d’fhéach mé arís ar an gcaoi a láimhseálann riarachán an Aontais a chuid foirne aistriú chuig róil ghaolmhara san earnáil phríobháideach, feiniméan ar a dtugtar doirse imrothlacha. D'iarr mé ar an mBanc Ceannais Eorpach rialacha níos déine a chur i bhfeidhm maidir leis na gluaiseachtaí sin, go háirithe nuair a bhaineann siad leis an earnáil airgeadais. Go háirithe, mhol mé go mbeadh níos mó foirne faoi réir ceanglais mharana níos déine agus go méadódh BCE an toirmeasc ar iarfhoireann shinsearach brústocaireacht a dhéanamh ar a gcomhghleacaithe roimhe seo go bliain amháin.

Réimse eile ar fhéach mé air ná rannpháirtíocht na saoránach agus an chaoi a n-idirghníomhaíonn riarachán an Aontais le páirtithe leasmhara agus le brústocairí. Mar shampla, maidir le cur chun feidhme an Chomhbheartais Talmhaíochta, d’iarr mé ar an gCoimisiún a áirithiú go rachadh sé i gcomhairle le hionadaíocht chothrom na bpáirtithe leasmhara, lena n-áirítear ní hamháin ionadaithe ó thionscal na talmhaíochta ach an tsochaí shibhialta freisin.

Ós rud é go bhfuil méadú ag teacht ar thriomaigh, dóiteáin foraoise, tuilte agus tubaistí nádúrtha eile ar fud ár mór-roinne agus gurb í an bhliain seo caite an bhliain is teo riamh, tá an comhrac i gcoinne an athraithe aeráide ríthábhachtach do mhuintir na hEorpa. In 2022, rinne mé comhairliúchán poiblí chun meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil na deiseanna agus an fhaisnéis cothrom le dáta ag saoránaigh a theastaíonn uathu chun páirt a ghlacadh sa chinnteoireacht a bhaineann leis an gcomhshaol.

Shainaithin freagróirí roinnt ábhar imní lena n-áirítear easpa trédhearcachta maidir le brústocaireacht, deacracht maidir le rochtain a fháil ar fhaisnéis a bhaineann le pléití tríthaobhacha, agus trioblóid maidir le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid. Tá fiosrúchán amháin oscailte agam cheana féin tar éis an chomhairliúcháin, a bhaineann le bainistiú riosca ceimiceán contúirteach, agus táim ag féachaint ar fhéidearthachtaí eile.

Maidir le cearta bunúsacha, shainaithin mé roinnt réimsí ina bhféadfadh Frontex a chuntasacht a fheabhsú. Áiríodh orthu sin achoimrí ar a phleananna oibríochtúla a fhoilsiú, oiliúint bhreise a chur ar fáil dá lucht faireacháin ar chearta bunúsacha, agus a áirithiú go mbeidh saineolaithe cultúrtha i láthair le linn agallaimh scagtha.

D’fhiosraigh mé freisin conas a dhéanann an Coimisiún faireachán ar chistí Struchtúracha agus Infheistíochta an Aontais — nó ar chistí SIE — chun a chinntiú go gcuireann siad cearta daoine faoi mhíchumas chun cinn maidir le maireachtáil neamhspleách agus cuimsiú sa phobal. Mhol mé go gcuirfeadh an Coimisiún treoir níos soiléire ar fáil do na Ballstáit agus dá fhoireann féin maidir leis an ngá atá leis na spriocanna sin a chur chun cinn trí chistiú ón Aontas, ní hamháin trí ESI ach tríd an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta níos nuaí freisin.

Buaicphointe eile in 2022 ab ea fáilte a chur roimh Ombudsmain na hÚcráine agus na Moldóive chuig Líonra Eorpach na nOmbudsman, líonra a bhfuil sé d’onóir agam é a chomhordú. 

Le deich mbliana anuas mar Ombudsman Eorpach, tá athrú mór dearfach tagtha ar riarachán an AE ina iomláine, ach ar obair m'Oifige féin freisin. In 2022, dhúnamar 48 % de na fiosrúcháin uile laistigh de 3 mhí agus 86 % de na fiosrúcháin laistigh de bhliain amháin. In 2013 nuair a chuaigh mé i mbun oifige, b'ionann na figiúirí sin agus 22% agus 59%, faoi seach. Chuir na feabhsuithe suntasacha sin ar éifeachtúlacht ar ár gcumas seirbhís níos fearr a chur ar fáil do shaoránaigh agus, ag an am céanna, institiúidí an Aontais a thabhairt chun cuntais ar bhealach níos éifeachtaí.

Mar fhocal scoir, d’fhéadfadh an bhliain atá romhainn a bheith dúshlánach, ach tugann sé deis freisin an Eoraip a aontú lena saoránaigh ar bhealach a léiríonn an chuid is fearr den Aontas, ceann atá dílis i gcónaí dá bhunluachanna agus nach luíonn le gaotha contrártha agus contúirteacha.

Mar Ombudsman, leanfaidh mé de gach rud is féidir liom a dhéanamh chun freagairt d’ábhair imní daoine agus chun dea-riarachán a chur chun cinn. Agus an méid sin á dhéanamh agam, tá súil agam mo chion a dhéanamh chun muinín na saoránach as an Aontas agus as a institiúidí daonlathacha a chur chun cinn.