Go raibh maith agat as iarraidh orm páirt a ghlacadh sa seisiún seo, ina dtugtar aghaidh ar théama atá lárnach d’fheidhmiú rathúil oifig Ombudsman agus don obair a dhéanaimid, ó lá go lá. Tá imscrúdú neamhspleách, cothrom, agus ní dhéantar é i gceannas iomlán ar na fíricí go léir ach amháin má tá rochtain againn ar an bhfaisnéis go léir a mheasaimid a bheith ábhartha.

Is iad na saincheisteanna a ardaítear anseo na saincheisteanna sin, agus is cúis áthais dom a rá nach gcruthaíonn siad deacracht dom féin ná do m’fhoireann go minic. Nuair a thagann siad chun cinn is féidir leo a bheith dúshlánach agus d'fhéadfadh iarmhairtí forleathana a bheith acu, ach is é sin go páirteach toisc go bhfuil fadhbanna sa réimse seo eisceachtúil dúinn.

Labhróidh mé go gairid faoi dhá cheann de na cásanna sin, a bhí an-éagsúil ó thaobh cineáil de, a chruthaigh fadhbanna dom ach, ar an gcéad dul síos, comhthéacs éigin i dtéarmaí an chreata bhunreachtúil.

Laistigh d’institiúidí an Aontais Eorpaigh, tá an príomhphrionsabal lena rialaítear na socruithe oibre le fáil in Airteagal 4 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, eadhon dualgas an chomhair dhílis.

Baineann sé sin leis an Aontas agus lena Bhallstáit agus éilíonn sé orainn go léir cúnamh a thabhairt dá chéile agus ár gcúraimí faoi seach, a eascraíonn as na Conarthaí, á gcur i gcrích againn de mheon lán-urraim fhrithpháirtigh. Go docht, níl feidhm ag an oibleagáid sin maidir leis an gcaidreamh idir an tOmbudsman Eorpach agus iad siúd atá faoi réir shainordú an Ombudsman, ach go praiticiúil comhoibrímid le chéile agus tugaimid urraim do róil agus d’áit a chéile laistigh de chreat bunreachtúil an Aontais.

Is é an cúram atá orm imscrúdú a dhéanamh ar ghearáin ó shaoránaigh maidir le cásanna drochriaracháin in institiúidí an Aontais agus i gcomhlachtaí eile. Is í Parlaimint na hEorpa a thoghann mé agus tá mo neamhspleáchas cumhdaithe sna Conarthaí. Tá an creat dlíthiúil leagtha amach ag an bParlaimint chun mo chúraimí a chomhlíonadh i mo reacht rialaithe. Áirítear leis sin oibleagáid ar institiúidí an Aontais aon fhaisnéis a d’iarr mé orthu a sholáthar do m’oifig agus rochtain a thabhairt dom ar na comhaid ábhartha. Is léir, mar Ombudsman, go gcaithfidh mé a bheith in ann rochtain a fháil ar na comhaid riaracháin a bhfuil sainordú agam athbhreithniú a dhéanamh orthu.

Mar a bheifeá ag súil leis, tá oibleagáidí comhfhreagracha ann gan faisnéis nó doiciméid rúnaicmithe a nochtadh, ach murach sin tá mo chumhachtaí rochtana ar fhaisnéis an-leathan. Is féidir liom a iarraidh freisin ar oifigigh fianaise a thabhairt go foirmiúil le linn fiosrúcháin. Is annamh a bhí gá leis sin, ach is cúlstop tábhachtach agus cumhachtach é.

I bhformhór mór na gcásanna, déantar iniúchadh ar dhoiciméid agus rochtain ar na comhaid ábhartha gan teagmhas. Tá rochtain leictreonach á tabhairt dúinn anois ar an gcuid is mó de na príomhdhoiciméid a theastaíonn uainn, rud a chuireann bac ar an ngá atá le láimhseálaithe cásanna taisteal chuig cibé áit a gcoimeádtar na comhaid.

Mar sin, mar shampla, i bhfiosrúchán reatha ar ghearán inar dhiúltaigh Europol rochtain phoiblí ar dhoiciméid, seoladh na doiciméid chuig m’oifig go leictreonach, ach go slán, faoi chosaint pasfhocail. Cuirim fáilte roimh na forbairtí seo agus roimh an muinín atá agam as m'oifig a léiríonn sé seo. Tá súil agam ach go bhfuil an muinín sa teicneolaíocht chomh maith-bhunaithe!

Ach ba i gcás eile maidir le rochtain ar dhoiciméid a bhain le Europol a bhí mé ag tabhairt aghaidh ar chonstaic dhochorraithe ar chomhlíonadh mo shainordaithe. Bhain an fiosrúchán le rochtain phoiblí ar dhoiciméad atá i seilbh Europol maidir lena ghníomhaíochtaí faoi Chomhaontú an Chláir AE-SAM um Sceimhlitheoireacht agus a Maoiniú a Rianú.

Foráiltear leis an gcomhaontú sin, a tugadh i gcrích idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe in 2010, go bhféadfaidh an tAontas sonraí teachtaireachtaí airgeadais shaoránaigh an Aontais a tharchur chuig Roinn Státchiste na Stát Aontaithe chun gníomhaíocht sceimhlitheoireachta a rianú. Tá na sonraí á gcoinneáil sa Bheilg ag eagraíocht ar a dtugtar an t-acrainm SWIFT. Is é ról Europol iarrataí ó na Stáit Aontaithe ar tharchur na sonraí a bhailíochtú, cé nach raibh rochtain aige féin ar na sonraí.

I mí an Mheithimh 2013, fuair m’oifig gearán ó chomhalta de Pharlaimint na hEorpa, faoin gcaoi ar láimhseáil Europol iarratas ar rochtain ar dhoiciméid le haghaidh rochtain phoiblí ar thuarascáil ó Chomhchomhlacht Maoirseachta Europol, a dhéanann maoirseacht ar chomhlíonadh Europol maidir le cosaint sonraí, maidir le cur chun feidhme Chomhaontú AE-SAM. Is é sin le rá, tuarascáil lena léireofaí an raibh gnéithe cosanta sonraí an chomhaontaithe ag obair i gceart.

Mar is gnáth agus is gá i bhfiosrúchán maidir le rochtain ar dhoiciméid, d’iarr mé ar m’fhoireann an doiciméad a iniúchadh, ionas go bhféadfaimis measúnú a dhéanamh ar an gcás ar son agus i gcoinne nochtadh poiblí. Chomhoibrigh Europol le m’fhoireann fiosrúcháin agus chomhaontaíomar socruithe dochta slándála don chigireacht.

Mar sin féin, ba é an rud a tháinig chun solais an tráth sin gur ionchorpraíodh comhaontú tánaisteach sa Chomhaontú idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe maidir le ‘modhúlachtaí teicniúla’ i ndáil le cur chun feidhme.

Faoi na ‘modhúlachtaí teicniúla’ sin, ní fhéadfaí aon fhaisnéis arna tarchur ag Roinn Státchiste na Stát Aontaithe, lena n-áirítear faisnéis maidir le cineálacha nó catagóirí teachtaireachtaí, a roinnt le haon pháirtí eile gan údarú sainráite i scríbhinn ó Roinn Státchiste na Stát Aontaithe. D’ainneoin iarrachtaí Europol an t-údarú ábhartha a fháil, dhiúltaigh údaráis na Stát Aontaithe dó ar an bhforas nár comhlíonadh an ceanglas ‘ar bhonn riachtanais eolais’.

Mar sin, de bhua an chrosta seo ó na Stáit Aontaithe, cuireadh cosc orm go héifeachtach an ról a chuir Parlaimint na hEorpa a toghadh go daonlathach de chúram orm mar Ombudsman a chomhlíonadh, oifig ar thogh an Pharlaimint sin go cuí mé chuici. Bhuail mé go pearsanta le hAmbasadóir na Stát Aontaithe chuig an Aontas Eorpach ag an am agus más cuimhin liom, le roinnt oifigeach ón Roinn Stáit, ach dhiúltaigh siad glacadh leis go raibh sé de cheart ag an Ombudsman Eorpach an taifead sin a fheiceáil chun a chinntiú go raibh an diúltú bailí.

 Dá bhrí sin, ní raibh aon rogha eile agam ach m’fhiosrúchán a dhúnadh gan teacht ar chonclúid. Mar sin féin, d’iarr mé ar Pharlaimint na hEorpa a mheas an raibh sé inghlactha, mar Ombudsman Eorpach, go gcuirfí cosc orm mo phost a dhéanamh, trí chomhaontú le rialtas eachtrach, nár seoladh riamh, mar chomhaontú ar an taobh eile maidir le gnéithe teicniúla den chur chun feidhme, chuig Parlaimint na hEorpa ná chuig Comhairle an Aontais Eorpaigh lena fhormheas. Chuir mé in iúl, in éagmais grinnscrúdú an Ombudsman, nach ndearnadh aon mhaoirseacht go héifeachtach ar chomhaontú Swift toisc nach bhfeiceann Europol, mar a luaigh mé níos luaithe, na taifid a sheoltar ón Aontas chuig na Stáit Aontaithe.

Ba é an t-imeacht is déanaí a bhí os comhair m’oifige ná roinnt saincheisteanna lóistíochta maidir le comhaid ábhartha a iniúchadh, i m’fhiosrúchán ar cheap an Coimisiún Eorpach Ard-Rúnaí nua níos luaithe i mbliana. Chun críocha an fhiosrúcháin sin, scríobh mé chuig an gCoimisiún, á rá gur chinn mé gur ghá iniúchadh a dhéanamh ar “gach doiciméad, cibé acu i bhformáid leictreonach nó pháipéir, lena n-áirítear comhfhreagras, nótaí, meamraim, ríomhphoist, agus gach comhairle dlí, ón 1 Meán Fómhair 2017 go dtí an 18 Aibreán 2018, a bhaineann le ceapadh an Ard-Rúnaí nua”

Mar sin féin, ag an gcéad chruinniú cigireachta, níor taispeánadh ach dhá fhillteán doiciméad agus doiciméad breise amháin ar leithligh do m'fhoireann fiosrúcháin. Marcáladh go leor díobh sin mar ‘faoi rún’ agus ní rabhamar in ann cóipeanna a dhéanamh díobh. Bhí ar mo fhoireann fiosrúcháin raon feidhme leathan na gceanglas cigireachta a shoiléiriú, cé go raibh sé seo soiléir go foirfe san iarratas cigireachta tosaigh.

Dá bhrí sin, 2 sheachtain tar éis na chéad chigireachta, tionóladh 10 lá eile de chruinnithe cigireachta thar thréimhse 3 seachtaine. Níor ceadaíodh aon chóipeanna eile de dhoiciméid. Ceanglaíodh ar mo fhoireann fiosrúcháin aon ghléasanna leictreonacha a chur isteach i gcoimeádán slán sa seomra, ionas nach bhféadfaí iad a úsáid. Ní raibh aon solas nádúrtha sa seomra féin agus bhí garda slándála i láthair i gcónaí mar ghlac m'fhoireann nótaí ó na mílte taifead, de láimh.

 I mo thuairimse, ní féidir cur síos a dhéanamh ar na coinníollacha sin ach mar leatromach. Ní fiosrúchán ar shlándáil náisiúnta ná ar ghníomhaíocht choiriúil thromchúiseach a bhí anseo ach fiosrúchán ar riarachán próisis earcaíochta.

Ní mór dom a chur in iúl go láidir go raibh an dá shampla a leag mé amach go mion inniu eisceachtúil i mo thaithí mar Ombudsman Eorpach agus tá súil agam go bhfanfaidh siad amhlaidh. Tá dea-chomhar ag m’oifig le hinstitiúidí agus le comhlachtaí agus gníomhaireachtaí eile an Aontais agus is díol mór sásaimh é go bhfuil méadú ag teacht ar an nglacadh le cumarsáid leictreonach maidir le comhaid atá íogair fiú mar ghnáthchomhaid.

Tuigim freisin an gá atá le heagraíochtaí ar nós ár gceann féin, a éilíonn ardchaighdeáin riaracháin daoine eile, nach mór dóibh féin na hardchaighdeáin sin a ghlacadh agus a léiriú. Bhainfeadh sé an bonn de mhuinín na saoránach agus d’údarás ár n-oifigí agus ár gcinntí mura léireoimid féin an dea-chleachtas. Mar sin, cé gurb iad tionchar, ábharthacht agus infheictheacht bunchlocha mo straitéise i gcónaí, tá sé ríthábhachtach ardleibhéal trédhearcachta a choinneáil ar bun maidir leis an méid a dhéanaimid agus maidir leis an gcaoi a ndéanaimid é. Ní mór d’ombudsmain a léiriú freisin go gcomhlíonann siad na hardchaighdeáin maidir le hiompar eiticiúil, a cheanglaítear, mar is ceart, ar shealbhóirí oifige poiblí neamhspleácha.

Is cuid riachtanach den chuntasacht phoiblí iad uirlisí maithe cumarsáide, lena n-áirítear suíomh gréasáin atá faisnéiseach agus éasca le nascleanúint a dhéanamh. Tá eolas ar shuíomh gréasáin m’oifige faoi luach saothair, speansais mhisin, bronntanais, fáilteachas agus dearbhuithe leasa. Ní féidir linn aon rud a dhéanamh seachas dea-shampla a thabhairt maidir leis na prionsabail agus na luachanna sin den saol poiblí a éilíonn muid, thar ceann na saoránach, ar chomhlachtaí poiblí eile seasamh leo agus iad a léiriú.

Mar an gcéanna le rochtain phoiblí ar dhoiciméid agus ar fhaisnéis faoinár seirbhísí. Ní mór dúinn cloí leis na rialacha a bhfuil daoine eile ag súil go ceart linn a chur chun cinn agus a fhorfheidhmiú ar a son. Táim cinnte go gcloímid go léir leis na dlíthe trédhearcachta atá i bhfeidhm inár ndlínsí faoi seach. Tá sé ríthábhachtach go ndéanfaimid. Seachas sin ní fiú dúinn taitneamh a bhaint as muinín agus meas na ndaoine a bhfreastalaímid orthu agus a ndéanaimid iarracht a leasanna dlisteanacha a chosaint.

Táim ag tnúth le héisteacht le machnamh comhghleacaithe eile ar na saincheisteanna sin, bunaithe ar a dtaithí, agus ar an bplé a dhéanfar ina dhiaidh sin.

Go raibh maith agat.