Réamhrá

Is cúis mhór áthais dom an tuarascáil seo ‘Putting it Right’ a chur i láthair, ina
ndéanaimid taifead ar na rátaí comhlíontachta is airde atá againn go dtí seo. Is é 90% an ráta in 2014, i gcomparáid leis an ráta is fearr roimhe seo de 82%, agus rinne 14 as na 19 n-institiúid scrúdú ar scór 100%. Léiríonn sé sin go bhfuil méadú ag teacht ar an nglacadh atá ag riarachán an Aontais le treoir agus moltaí an Ombudsman, agus leis an gcaidreamh oibre comhoibritheach eadrainn.

Sna 124 chás ina ndearna an tOmbudsman tograí réitigh, moltaí, ráitis chriticiúla nó ráitis bhreise i gcásanna a dúnadh in 2014, thug na hinstitiúidí 111 fhreagra dhearfacha. Socraíodh 118 cás eile ag na hinstitiúidí.

Ní hionann comhlíonadh i gcónaí nó láithreach agus tionchar a imirt, is é sin an bealach nithiúil ina gcabhraítear le saoránaigh an Aontais, le gnólachtaí nó leis an tsochaí shibhialta. D'fhéadfadh sé a bheith deacair a thomhas ach táimid i gcónaí ag iarraidh feabhas a chur ar an gcaoi a ndéanaimid taifead ar an méid a dhéanaimid agus ar an méid a bhainimid amach. Leagtar amach roinnt beart praiticiúil atá beartaithe sa roinn ‘Conclúid’ thíos. Táim muiníneach go gcuirfidh sé sin lenár gcumas tuairisciú go hiomlán don Pharlaimint agus don phobal.

Cé is moite de mholtaí a dhéanamh maidir le conas cleachtais riaracháin a fheabhsú, tá ról oideachasúil ag ombudsmain freisin. Déileáiltear leis sin sa roinn maidir le ráitis chriticiúla agus ráitis bhreise, ina scrúdaímid na ceachtanna atá foghlamtha ag na hinstitiúidí tar éis don Ombudsman an cás a dhúnadh. San am a chuaigh thart, d’iarramar go córasach freagairt leantach ar bharúlacha criticiúla agus breise. Mar sin féin, i líon teoranta cásanna, ní féidir ceacht bríoch a tharraingt ón gcás mar gheall ar a nádúr aonuaire. Mar sin, sa todhchaí, sonróimid an dteastaíonn freagra leantach uainn agus leanfaimid orainn ag cur srian ar an úsáid a bhainimid as ráitis bhreise chuig cásanna inar féidir linn moltaí nithiúla a dhéanamh maidir le feabhsú sistéamach nó inar féidir linn cuireadh a thabhairt don institiúid bearta nithiúla a cheapadh í féin agus tuairisc a thabhairt dúinn.

Déantar na hiarrachtaí sin go léir chun feabhas a chur ar an gcaoi a n-oibrímid i gcomhthéacs acmhainní atá ag éirí níos teoranta agus ionchais mhéadaitheacha agus dhlisteanacha ón bpobal. I ndeireadh na dála, tá sé d’aidhm acu an sprioc a leag mé síos dom féin mar Ombudsman Eorpach a bhaint amach: éifeachtacht an fhíorshaoil a bhaint amach trí fheabhsuithe sistéamacha, inbhuanaithe agus intomhaiste a áirithiú i riarachán an Aontais.

Emily O'Reilly
11 Nollaig 2015

Tuarascáil

1. Réamhrá

Déantar cur síos sa Tuarascáil seo ar a mhéid a thug institiúidí an AE [1] freagra cuiditheach ar thograí a rinne an tOmbudsman Eorpach in 2014.

Is i bhfoirm réiteach, moltaí, barúlacha criticiúla agus barúlacha breise a thagann na tograí sin [2]. San iarscríbhinn a ghabhann leis an tuarascáil seo tá go leor samplaí de chásanna inar chuir an tOmbudsman ina luí ar riarachán an AE a fheidhmíocht a fheabhsú agus ina dtugann sé forléargas ar an raon feabhsuithe seirbhíse poiblí a ghintear mar thoradh air sin.

2. Cumhachtaí agus nósanna imeachta an Ombudsman

Cabhraíonn an tOmbudsman le daoine aonair, le cuideachtaí agus le comhlachais a bhfuil fadhb acu le hinstitiúid AE [3]. Ag an am céanna, freastalaíonn sí ar leas an phobail trí chabhrú leis na hinstitiúidí feabhas a chur ar cháilíocht na seirbhíse a sholáthraíonn siad. Chomh maith le gearáin a imscrúdú, is féidir leis an Ombudsman fiosrúcháin a oscailt ar a tionscnamh féin freisin.

Is féidir leis an Ombudsman a cheangal ar an institiúid lena mbaineann faisnéis a chur ar fáil, iniúchadh a dhéanamh ar a cuid comhad agus fianaise a fháil ó oifigigh. Tá na cumhachtaí sin i Reacht an Ombudsman [4] (‘an Reacht’). Nuair a mheasann sí gur cuí é sin a dhéanamh i gcás ar leith, iarrann an tOmbudsman ar an institiúid a seasamh a athbhreithniú, sásamh a sholáthar nó athruithe ginearálta a dhéanamh don todhchaí. Má dhiúltaíonn an institiúid comhoibriú, féadfaidh sí aird pholaitiúil a tharraingt ar chás trí Thuarascáil Speisialta a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa.

3. Réitigh

Nuair is iomchuí, déanann an tOmbudsman iarracht sásamh a bhaint amach do ghearánaigh trí réiteach a mholadh , bunaithe ar Airteagal 3(5) den Reacht [5]. Cé go bhféadfadh cinneadh sealadach maidir le drochriarachán a bheith san áireamh i dtograí réitigh, is minic a mheasann an tOmbudsman go bhfuil sé níos cuidithí gan a rá, fiú go sealadach, go bhféadfadh drochriarachán a bheith ann. Ina ionad sin, aithníonn sí fadhb nó easnamh in iompar na hinstitiúide a d’fhéadfaí a réiteach dá nglacfadh an institiúid an réiteach atá beartaithe.

I gcás inar cheart sásamh a chur ar fáil, is fearr má ghlacann an institiúid lena mbaineann an tionscnamh, nuair a fhaigheann sí an gearán, chun an fhadhb a aithint agus sásamh oiriúnach a thairiscint. D’fhéadfadh sé sin a bheith i bhfoirm cúitimh nó leithscéal ó chroí a ghabháil leis an duine lena mbaineann.

4. Moltaí

Má dhiúltaíonn an institiúid do thogra réitigh gan chúis mhaith, is é an chéad chéim eile de ghnáth ná an téarma ‘dréachtmholadh’ in Airteagal 3(6) den Reacht. Is fearr do gach duine lena mbaineann má ghlacann an institiúid le réiteach ná má dhiúltaíonn sí ar dtús do thogra réitigh agus má ghlacann sí le moladh ina dhiaidh sin. Mar sin féin, beidh roinnt cásanna ann freisin ina measann an tOmbudsman gur cuí dul ar aghaidh le moladh a dhéanamh gan réiteach a mholadh ar dtús. D’fhéadfadh sé sin a bheith amhlaidh toisc go measann an tOmbudsman go bhfuil tábhacht leordhóthanach ag baint leis an tsaincheist atá i gceist ionas go mbeadh gá le cur chuige níos foirmiúla maidir le moladh; nó d’fhéadfadh sé a bheith amhlaidh toisc go measann sí go bhféadfadh sé nach nglacfadh an institiúid le togra.

Déantar moltaí atá dírithe ar na hinstitiúidí a fhoilsiú, ag an am céanna, ar shuíomh gréasáin an Ombudsman. Féadfaidh an tOmbudsman a roghnú freisin aird an phobail a tharraingt ar an gcás agus ar a hiarrachtaí réiteach a fháil, trí phreaseisiúint a eisiúint ag an gcéim seo maidir leis an drochriarachán a sainaithníodh. D’fhonn poiblíocht den sórt sin a sheachaint, ba cheart d’institiúidí breithniú dáiríre a dhéanamh ar an tairbhe bhreise, dá gcuid oibre féin agus d’íomhá an Aontais i gcoitinne, a bhaineann le glacadh le togra réitigh seachas fanacht ar an Ombudsman moladh a dhéanamh.

5. Barúlacha criticiúla agus barúlacha breise

D’fhéadfadh roinnt torthaí féideartha a bheith mar thoradh ar dhiúltú na hinstitiúide do thogra nó do mholadh réitigh, lena n-áirítear an cás a dhúnadh le ráiteas criticiúil. I 69% de na cásanna inar aimsíodh drochriarachán in 2014, dúnadh an cás le ráiteas criticiúil.

Cuireann ráiteas criticiúil an institiúid ar an eolas faoin méid a rinne sé mícheart sa chás sonrach. Aithníonn an ráiteas an riail nó an prionsabal a sáraíodh agus (mura bhfuil sé soiléir) míníonn sé cad ba cheart don institiúid a dhéanamh in imthosca ar leith an cháis. Táthar ag súil go ndéanfaidh an institiúid féin obair leantach trí fhiafraí "cén fáth a bhfuair muid mícheart é sa chás sin? An féidir linn an baol go ndéanfaí an botún céanna a laghdú arís?" Ba cheart dó tuairisciú ar ais ansin laistigh de shé mhí, má iarrann an tOmbudsman amhlaidh.

Ní hionann ráiteas criticiúil agus sásamh don ghearánach. In a lán cásanna, bheadh toradh níos fearr ar an institiúid lena mbaineann an t-ábhar a réiteach í féin tríd an drochriarachán a aithint agus sásamh oiriúnach a thairiscint.^[6]

Tá sé mar aidhm ag ráiteas eile freastal ar leas an phobail trí chabhrú leis an institiúid lena mbaineann cáilíocht a riaracháin a ardú amach anseo. Murab ionann agus moladh nó ráiteas criticiúil, níl ráiteas eile bunaithe ar chinneadh maidir le drochriarachán. Níor cheart a thuiscint, dá bhrí sin, go dtugann sé le tuiscint go gcáintear an institiúid a bhfuil sí dírithe uirthi.

6. Glacadh le moltaí agus moltaí maidir le réiteach in 2014

In 2014, ghlac institiúidí an Aontais le 15 thogra réitigh ar an iomlán, agus glacadh le 13 mholadh go hiomlán nó go páirteach [7]. Dhiúltaigh an Coimisiún do thrí thogra réitigh, mar aon le cúig mholadh (dhá cheann ag an gCoimisiún, dhá cheann ag EPSO agus ceann ag OLAF).[8]

Déantar achoimre san iarscríbhinn a ghabhann leis an Tuarascáil seo ar na cásanna inar glacadh le togra réitigh nó le moladh [9]. Ní mór tagairt speisialta a dhéanamh do cheann de na cásanna sin mar "chás réalta", ar cheart dó feidhmiú mar shamhail d'institiúidí eile maidir leis an mbealach is fearr chun freagairt do thograí an Ombudsman.

7. Obair leantach a rinneadh ar ráitis chriticiúla agus ar ráitis bhreise a rinneadh in 2014

In 2014, rinneadh 34 ráiteas chriticiúla i 26 chinneadh, agus rinneadh 54 ráiteas eile i 39 gcinneadh. Féadfaidh níos mó ná ráiteas amháin a bheith in aon chinneadh amháin, agus féadfar an dá chineál ráitis a áireamh sa chinneadh céanna.

Iarradh ar na hinstitiúidí lena mbaineann freagra a thabhairt ar na barúlacha laistigh de thréimhse sé mhí. Fuarthas freagraí ar na ráitis go léir a rinneadh in 2014 cé go raibh moill orthu i gcásanna áirithe.

Ag glacadh ráitis chriticiúla agus ráitis bhreise le chéile, ba é 94% an ráta d'obair leantach shásúil, an figiúr is airde a taifeadadh ó thosaigh an tOmbudsman an cleachtadh seo (ba é 81% in 2013, agus ba é 84% an figiúr is airde a taifeadadh go dtí seo in 2011). Bhí an obair leantach ar ráitis bhreise sásúil i líon nach lú ná 98 % de na cásanna, agus ba é 88 % ráta na hoibre leantaí sásúla ar ráitis chriticiúla. Is iad na figiúirí is airde a taifeadadh go dtí seo ná 100% in 2008, maidir le hobair leantach dhearfach ar ráitis bhreise, agus 80% in 2011 maidir le hobair leantach dhearfach ar ráitis chriticiúla.

Áirítear san iarscríbhinn a ghabhann leis an Tuarascáil seo anailís mhionsonraithe ar gach ceann de na cásanna ina ndearnadh ráiteas criticiúil amháin nó níos mó agus/nó ráitis bhreise. Ní mór tagairt speisialta a dhéanamh do dhá cheann de na bearta leantacha mar "chásanna réalta".

8. Ráta comhlíontachta foriomláine na hinstitiúide

Is é 90% an figiúr foriomlán i dtéarmaí chomhlíonadh mholtaí an Ombudsman in 2014, an figiúr is airde a baineadh amach go dtí seo (a bhí 82% roimhe sin in 2011, an chéad bhliain a thosaíomar ag taifeadadh an fhigiúir sin). Tá an ráta comhlíontachta bunaithe ar líon na bhfreagraí dearfacha ar na tograí réitigh, ar na moltaí, ar na ráitis chriticiúla agus ar bharúlacha breise a rinneadh i gcásanna a dúnadh in 2014. Ar an iomlán, as 124 chás ina ndearna an tOmbudsman tograí réitigh, moltaí, ráitis chriticiúla nó ráitis bhreise i gcomhthéacs cásanna a dúnadh in 2014 [10], thug na hinstitiúidí 111 fhreagra dhearfacha.

Mar is léir ó Thábla 4 thíos, athraíonn an ráta comhlíontachta go suntasach ó institiúid amháin go hinstitiúid eile — ó 100 % in go leor cásanna go 0 % sa chás is measa. Cé go bhfuil na staitisticí sin bunaithe, i gcásanna áirithe, ar fhíorbheagán cásanna, is amhlaidh fós gurb ionann aon toradh níos ísle ná 100 % agus mainneachtain cloí le togra arna dhéanamh ag an Ombudsman.

9. Conclúid

Mar a fógraíodh i dtuarascáil na bliana seo caite, tá an tOmbudsman ag iarraidh teacht ar bhealaí nua chun oibriú leis na hinstitiúidí chun torthaí sásúla a bhaint amach níos luaithe sa phróiseas chun leasa na saoránach. Go híorónta, ní dhéantar go leor torthaí rathúla a fuarthas sna cásanna seo a ghabháil sa staidéar reatha toisc nach dtagann siad as tograí agus moltaí foirmiúla an Ombudsman. Is leor a rá, thar na cásanna atá sa tuarascáil seo, gur shocraigh na hinstitiúidí 118 cás eile in 2014.[11]

Chun léargas iomlán a thabhairt ar thionchar an Ombudsman amach anseo, leathnóimid, in 2016, úsáid an téarma ‘réitigh’ bunaithe ar Airteagal 3(5) de Reacht an Ombudsman a úsáideadh go dtí seo ar bhealach réasúnta dian. A mhéid is féidir, ba cheart aon mholtaí a dhéantar i bhfiosrúcháin, fiú ag céim luath den fhiosrúchán, a aicmiú mar ‘réitigh’. Dá réir sin, is féidir linn a bheith ag súil go mbeidh líon na réiteach a taifeadadh do 2016 i bhfad níos airde ná mar a bhí go traidisiúnta , agus líon na gcásanna socraithe go comhréireach. Tá sé i gceist againn freisin ‘breise barúlacha’ a athainmniú mar ‘mholtaí le haghaidh feabhais’, téarma is dóichí a thuigfidh an pobal. Coinneoimid, go dtí seo, an úsáid a bhainimid as an téarma ráiteas criticiúil.

Déantar na hathruithe sin de mheon cuntas níos fearr a thabhairt don Pharlaimint agus don phobal ar thionchar an Ombudsman.

[1] Ar mhaithe le buaine, úsáidtear an téarma "institiúid"sa tuarascáil seo chun tagairt a dhéanamh d'Institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí uile an Aontais.

[2] Clúdaíonn an tuarascáil cásanna a dhún an tOmbudsman i mbliain ar leith le ráiteas criticiúil, ráiteas breise, nó cinneadh gur ghlac an institiúid lena mbaineann le réiteach nó le moladh. Cé gur thagair an tOmbudsman roimhe seo do ‘réiteach cairdiúil’ agus ‘dréachtmholadh’, úsáideann sí anois na téarmaí níos simplí ‘réiteach’ agus ‘moladh’.

[3] Le hAirteagal 228 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, tugtar de chumhacht don Ombudsman drochriarachán i ngníomhaíochtaí institiúidí, chomhlachtaí, oifigí nó ghníomhaireachtaí an Aontais a fhiosrú, cé is moite de Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ag gníomhú di ina ról breithiúnach.

[4] Cinneadh 2008/587 ó Pharlaimint na hEorpa an 18 Meitheamh 2008, lena leasaítear Cinneadh 94/262 maidir leis na rialacháin agus na coinníollacha ginearálta lena rialaítear comhlíonadh dhualgais an Ombudsman, IO 2008 L 189, lch. 25.

[5] Foráiltear le hAirteagal 3(5) den Reacht ‘A mhéid is féidir, lorgóidh an tOmbudsman réiteach leis an institiúid nó leis an gcomhlacht lena mbaineann chun deireadh a chur leis an gcás drochriaracháin agus chun an gearán a shásamh.’

[6] Ní bhíonn an ceart ag an ngearánach i gcónaí, áfach, agus tá an institiúid lena mbaineann i dteideal a seasamh a chosaint.

[7] Dúntar cás le glacadh páirteach leis an moladh nuair a d’fhreagair an institiúid pointí lárnacha sa mholadh i ndáiríre ar bhealach cuiditheach.

[8] Féach fonóta 10 thíos freisin.

[9] Rinne an tOmbudsman ráiteas eile freisin i roinnt de na cásanna sin, a luaitear, dá bhrí sin, níos mó ná uair amháin san iarscríbhinn a ghabhann leis an tuarascáil seo.

[10] D'fhéadfadh sé go raibh roinnt cásanna eile a dúnadh in 2014 ina raibh tograí réitigh agus moltaí nár glacadh leo, ach nach raibh ráiteas criticiúil mar thoradh orthu. Ba cheart a thabhairt faoi deara freisin gur dhiúltaigh na hinstitiúidí do thogra réitigh i dtrí chás ach gur ghlac siad leis an moladh ina dhiaidh sin. Chun comhaireamh dúbailte a sheachaint, ní áirítear san fhigiúr 124 ach na moltaí sna cásanna sin seachas na tograí réitigh. In dhá chás eile, dhiúltaigh an institiúid do thogra réitigh nó do mholadh agus ina dhiaidh sin theip uirthi obair leantach shásúil a dhéanamh ar an ráiteas criticiúil. Arís, chun comhaireamh dúbailte a sheachaint, ní áirítear sa staidreamh thuas ach an obair leantach dhiúltach ar an ráiteas criticiúil.

[11] Tá roinnt cásanna eile san iarscríbhinn a ghabhann leis an tuarascáil seo freisin inar thuairiscigh na hinstitiúidí go ndearnadh obair leantach dhearfach tar éis dhúnadh an fhiosrúcháin. Ós rud é nár tháinig siad seo mar fhreagairt ar ráitis fhoirmiúla chriticiúla agus bhreise, ní léirítear iad sna staitisticí.