Achtergrond

1. De Eurogroepwerkgroep^[1] (EWG) is de belangrijkste voorbereidende instantie voor de vergaderingen van de Eurogroep. Het komt ten minste eenmaal per maand bijeen voorafgaand aan de vergaderingen van de Eurogroep en helpt de Eurogroep en haar voorzitter bij de voorbereiding van de besprekingen van de ministers van Financiën van de lidstaten over aangelegenheden in verband met de eurozone.

2. Daartoe stelt de EWG korte discussienota's op voor de ministers van Financiën, waarin de nadruk ligt op belangrijke beleidskwesties. Waar nodig identificeert de EWG concrete beleidsimplicaties en stelt zij een passende follow-up van de besprekingen in de Eurogroep voor. De EWG stelt ook korte ontwerpen van "referentiekaders" of "gemeenschappelijke afspraken" op om standpunten van de Eurogroep te genereren. In het kader van de jaarlijkse tussentijdse evaluatie van het begrotingsbeleid door de Eurogroep is de EWG belast met het opstellen van een document voor de Eurogroep met belangrijke beleidskwesties. Dit gebeurt op basis van input van de Europese Commissie. Daarnaast kan de EWG werkgroepen oprichten die zich richten op specifieke technische punten. Het is dus duidelijk dat de EWG een cruciale rol speelt bij de voorbereiding van de besprekingen van de Eurogroep en aldus bijdraagt tot de vormgeving van het economisch beleid van de eurozone.

3. Het economisch beleid van de eurozone heeft verstrekkende gevolgen voor de burgers. Als zodanig moeten burgers in staat zijn om te weten hoe dit beleid wordt opgesteld en hoe beslissingen worden genomen die van invloed zijn op hun dagelijks leven. Een grotere transparantie van de EWG zou geïnteresseerde en betrokken leden van het publiek ook in staat stellen het werk van dit belangrijke orgaan te controleren en mogelijk te helpen verbeteren.

4. De Ombudsman besloot daarom te onderzoeken in hoeverre het publiek zich kan informeren over het werk van de werkgroep, met inbegrip van de procedures die zij gebruikt, en de specifieke input die zij aan de Eurogroep levert.

5. De Ombudsman heeft zich eerder gebogen over de transparantie van de Eurogroep in het algemeen en heeft de aangebrachte verbeteringen toegejuicht.^[2] Een onopgeloste kwestie was echter de transparantie van de organen die betrokken zijn bij de voorbereiding van de vergaderingen van de Eurogroep, en met name de EWG.

6. In mei 2019 schreef de Ombudsman de voorzitter van de Eurogroep een brief om zijn mening te vragen over de mogelijkheid om een ambitieuzere aanpak van de transparantie van de EWG te volgen.

7. De voorzitter van de Eurogroep antwoordt en deelt de Ombudsman mee dat het transparantiebeleid van de Eurogroep wordt herzien^[3] en dat hij de kwestie op de agenda van de vergadering van de Eurogroep van september 2019 heeft geplaatst.

8. De voorzitter van de Eurogroep heeft de Ombudsman op 29 november 2019 een inhoudelijk antwoord gestuurd. In die brief merkte de voorzitter op dat “de Eurogroep transparantiekwesties zeer serieus neemt en dat ook in de toekomst zal blijven doen”. De voorzitter zet de wijzigingen uiteen die zijn aangebracht in het transparantiebeleid van de Eurogroep, die hieronder nader worden beschreven.

Herzien transparantiebeleid

9. Tijdens haar vergadering van september 2019 heeft de Eurogroep besloten verdere stappen te ondernemen om de transparantie van haar besprekingen te vergroten, onder meer door proactief meer informatie te verstrekken over de EWG en haar voorbereidende werkzaamheden. De Eurogroep is het onder meer eens geworden over:

• de webpagina van de EWG te verbeteren door meer informatie te verstrekken over de functies, het lidmaatschap en de voormalige voorzitters van de EWG;
• de data bekend te maken waarop de EWG bijeenkomt, en
• de (niet-geannoteerde) ontwerpagenda’s van de vergaderingen van de Eurogroep, die de EWG goedkeurt, enkele dagen vóór de vergaderingen van de Eurogroep bekend te maken.

Wat de Eurogroep zelf betreft, werd besloten om de samenvattende brieven van de Eurogroep in voorkomend geval gedetailleerder te maken en een onlineregister van openbaar beschikbare documenten van de Eurogroep op te zetten om de toegang van burgers tot informatie te vergemakkelijken.

Daarnaast heeft de Eurogroep zich ertoe verbonden haar transparantiebeleid in de toekomst regelmatig te herzien.

10. De Ombudsman is ingenomen met de stappen die de Eurogroep onder leiding van haar voorzitter heeft ondernomen om de transparantie van haar werkzaamheden en die van de EWG te vergroten, hetgeen een beter inzicht in de besprekingen van de Eurogroep mogelijk moet maken.

11. De Ombudsman is voorts ingenomen met de toezegging van de Eurogroep om haar transparantiebeleid in de toekomst regelmatig te herzien.

12. Wat betreft mogelijke kwesties die in de toekomst in overweging moeten worden genomen, merkt de Ombudsman op dat zelfs in het kader van het herziene transparantiebeleid de (voorlopige) agenda’s van EWG-vergaderingen nog steeds niet openbaar worden gemaakt. Zoals de Ombudsman al eerder heeft opgemerkt, is het publiceren van (voorlopige) agenda’s van vergaderingen geen maatregel die automatisch de bescherming van intern overleg, beraadslagingen en de vertrouwelijkheid van de procedures kan ondermijnen.^[4] De Ombudsman merkt voorts op dat de agenda’s van de vergaderingen van de EWG nauw aansluiten bij die van de vergaderingen van de Eurogroep. Door deze informatie zo vroeg mogelijk beschikbaar te stellen, zouden geïnteresseerde leden van het publiek zich tijdig kunnen informeren over de werkagenda van dit invloedrijke orgaan.

13. Bovendien moet de Eurogroep bij de voorbereiding van de volgende iteratie van haar transparantiebeleid onderzoeken in hoeverre zij proactief de concrete input openbaar kan maken die de EWG haar verstrekt, zoals de adviezen van de EWG over ontwerpbegrotingsplannen, de follow-up van de vergaderingen van de Eurogroep zoals voorgesteld door de EWG, of de documenten die de EWG voorbereidt om het standpunt van de Eurogroep vorm te geven. Zoals uiteengezet in de brief van de Ombudsman waarin dit strategische initiatief wordt geopend, is het belangrijk om “de mogelijkheid te overwegen om een ambitieuzere aanpak van de transparantie van de EWG te hanteren, bijvoorbeeld door de proactieve publicatie van vergaderdocumenten van de EWG. Tenzij belanghebbende derden de gelegenheid hebben om zich in een vroeg stadium te informeren over de besproken kwesties, kunnen zij niet de input en deskundigheid leveren die nodig zijn om een hoogwaardige output op het gebied van economisch beleid voor de eurozone te waarborgen.”

14. Dit gezegd zijnde, erkent de Ombudsman de vooruitgang die tot nu toe is geboekt en neemt hij nota van de verklaring van de Voorzitter over de oprechte inspanningen die zijn geleverd, onder de bestaande beperkingen. Op basis hiervan rondt de Ombudsman dit strategische initiatief af.

Emily O'Reilly

Europese Ombudsman

Straatsburg, 03/12/2019

[1] De Eurogroepwerkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de EU-lidstaten die deel uitmaken van de eurozone (de “eurozone”), de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank.

[2] Zie strategisch initiatief SI/5/2016/EA: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/48285.

[3] De voorzitter van de Eurogroep kondigde in september 2018 aan dat de Eurogroep haar transparantiebeleid zou herzien.

[4] Zie het antwoord van de Ombudsman op de Eurogroep van 30 augustus 2016 in haar strategisch initiatief SI/5/2016/EA: https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/70708.