Kontekst skargi

Wymóg dokumentowania lub szacowania zużycia energii przez GPAI na podstawie aktu w sprawie sztucznej inteligencji

1. Systemy AI ogólnego przeznaczenia (GPAI) są zaprojektowane do wykonywania wielu różnych zadań (takich jak na przykład czaty internetowe AI). Dostawcy GPAI odgrywają kluczową rolę, ponieważ wiele systemów AI zaprojektowanych do bardziej konkretnych zadań (takich jak np. rozpoznawanie mowy) jest tworzonych przy użyciu modeli GPAI. Ze względu na tę ważną rolę GPAI organy regulacyjne i przedsiębiorstwa zaangażowane w AI potrzebują wystarczających informacji na temat modeli GPAI, aby zrozumieć ich możliwości, ryzyko i wpływ, w tym wpływ na środowisko.

2. Dlatego też zgodnie z aktem w sprawie sztucznej inteligencji [1] dostawcy GPAI są zobowiązani do przechowywania aktualnej dokumentacji technicznej swoich modeli, w tym informacji na temat zużycia energii przez te modele, oraz do udostępniania tych informacji właściwym organom na ich wniosek. Dokumentacja ta musi również obejmować „proces szkolenia i testowania” modeli [2], tj. procesy opracowywania, podczas których model jest wyświetlany w bardzo dużych ilościach danych, tak aby mógł nauczyć się wzorców umożliwiających wiarygodne przewidywanie i generowanie odpowiedzi na monity użytkowników w przyszłości. Dokumentacja ta musi zawierać „znane lub szacunkowe zużycie energii modelu”, w tym zużycie energii podczas procesu opracowywania modelu [3].

3. Jednocześnie akt w sprawie sztucznej inteligencji stanowi, że „w przypadku gdy zużycie energii przez model jest nieznane, zużycie energii może opierać się na informacjach o wykorzystanych zasobach obliczeniowych”.[4] Innymi słowy, jeżeli dostawca nie wie dokładnie, ile energii model wykorzystuje lub wykorzystuje podczas treningu, może go oszacować, biorąc pod uwagę moc obliczeniową i sprzęt wykorzystywany do tworzenia lub uruchamiania modelu, tj.: liczby serwerów, układów scalonych, czasu szkolenia i godzin obliczeniowych. Akt w sprawie sztucznej inteligencji zakłada, że dostawcy mogą wypracować racjonalne oszacowanie zużycia energii na podstawie tych czynników.

Rola kodeksu postępowania dla GPAI

4. Akt w sprawie sztucznej inteligencji, podobnie jak wiele aktów prawnych UE dotyczących bezpieczeństwa produktów, określa ogólne wymogi prawne, które wymagają dalszego doprecyzowania rozwiązań technicznych w celu spełnienia tych wymogów. W związku z tym Urząd Komisji ds. Sztucznej Inteligencji [5] musi zachęcać do opracowywania „kodeksów postępowania” wspierających właściwe stosowanie aktu w sprawie sztucznej inteligencji i ułatwiać ich opracowywanie. Komisja może zwrócić się do dostawców AI ogólnego przeznaczenia, właściwych organów krajowych, społeczeństwa obywatelskiego, środowisk akademickich i innych odpowiednich zainteresowanych stron o wniesienie wkładu w opracowanie takich kodeksów.[6] Zgodnie z aktem w sprawie AI „kodeksy praktyk powinny stanowić centralne narzędzie właściwego wypełniania obowiązków przewidzianych w [akcie w sprawie AI] przez dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia. Dostawcy powinni mieć możliwość polegania na kodeksach praktyk w celu wykazania zgodności z obowiązkami.”[7]

5. Jednocześnie kodeksy postępowania mają być rozwiązaniami tymczasowymi do czasu opracowania „norm zharmonizowanych” przez europejskie organizacje normalizacyjne i zatwierdzenia ich przez Komisję. Jak stwierdzono w akcie w sprawie sztucznej inteligencji, „po opublikowaniu normy zharmonizowanej i uznaniu jej za odpowiednią do wypełnienia odpowiednich obowiązków przez Urząd [Komisji] ds. Sztucznej Inteligencji zgodność z europejską normą zharmonizowaną powinna dawać dostawcom domniemanie zgodności” z obowiązkami prawnymi nałożonymi aktem w sprawie sztucznej inteligencji [8]. Ponadto Komisja może, pod pewnymi warunkami, ustanowić „wspólne specyfikacje” w drodze aktów wykonawczych, w przypadku gdy normy zharmonizowane okażą się ostatecznie niedostępne [9].

6. Zgodnie z aktem w sprawie sztucznej inteligencji Komisja powinna ocenić adekwatność kodeksów postępowania mających na celu ułatwienie stosowania aktu w sprawie sztucznej inteligencji i opublikować swoją ocenę.[10] W tym względzie zainteresowane strony sporządziły niedawno kodeks postępowania dotyczący AI ogólnego przeznaczenia, a Komisja (oraz Rada ds. AI) oceniła go jako odpowiedni [11].

7. Zgodnie ze wzorem formularza dokumentacji zaproponowanym w niniejszym kodeksie „jeżeli nie można oszacować ilości energii zużytej na szkolenia ze względu na brak krytycznych informacji od dostawcy obliczeń lub sprzętu komputerowego”, użytkownicy kodeksu mogą wyjaśnić rodzaj informacji, których im brakuje [12].

W przedmiocie skargi

8. Skarżący, poseł do Parlamentu Europejskiego, uznał, że powyższe rozwiązanie zaproponowane w kodeksie nie jest zgodne z odpowiednimi przepisami aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

9. Skarżący zgłosił swoje zastrzeżenia Komisji. Wiceprzewodniczący Komisji odpowiedzialny za suwerenność technologiczną, bezpieczeństwo i demokrację odpowiedział na obawy skarżącego we wrześniu 2025 r. Niezadowolony z tej odpowiedzi skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w październiku 2025 r.

Dochodzenie

10. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w celu wyjaśnienia, w jaki sposób Komisja Europejska oceniła przepisy kodeksu dotyczące zużycia energii.

11. W kontekście dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich spotkał się z przedstawicielami Komisji w celu omówienia kwestii poruszonej w niniejszej skardze. Rzecznik Praw Obywatelskich uzyskał również uwagi skarżącego dotyczące sprawozdania ze spotkania.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

12. Skarżący argumentował, że z jednej strony art. 53 ust. 1 i załącznik XI do aktu w sprawie sztucznej inteligencji nakładają na dostawców AI ogólnego przeznaczenia obowiązek sporządzania, aktualizowania i dostarczania Urzędowi ds. AI i właściwym organom krajowym, na ich wniosek, informacji na temat znanego lub szacowanego zużycia energii przez ich modele stosowane w systemach AI ogólnego przeznaczenia, w tym zużycia energii podczas ich opracowywania, tj. szkolenia i testowania. Z drugiej strony kodeks wydaje się zwalniać dostawców z obowiązku dostarczania tych informacji, „jeżeli nie można oszacować ilości energii zużytej na szkolenia ze względu na brak krytycznych informacji od dostawcy obliczeń lub sprzętu komputerowego”. W takim przypadku usługodawcy mogą jedynie wyjaśnić, jakiego rodzaju informacji im brakuje. W tym kontekście skarżący argumentował, że istnieje rozbieżność między aktem w sprawie sztucznej inteligencji a kodeksem.

13. Skarżący dodał, że akt w sprawie sztucznej inteligencji odgrywa wyjątkową rolę w łagodzeniu ryzyka środowiskowego związanego ze sztuczną inteligencją. Według skarżącego prognozy sugerują, że zużycie energii elektrycznej związane ze sztuczną inteligencją może wzrosnąć ponad dwukrotnie do 2030 r., potencjalnie stanowiąc 3 % całkowitego zużycia energii w UE, podczas gdy w Irlandii liczba ta może przekroczyć 20 %. Skarżący był ponadto zaniepokojony faktem, że poszczególne ośrodki przetwarzania danych zużywają już tyle energii elektrycznej, co 100 000 gospodarstw domowych rocznie.

14. W odpowiedzi udzielonej skarżącemu Komisja argumentowała, że jeżeli dostawcy nie otrzymają kluczowych informacji od dostawcy obliczeń lub sprzętu niezbędnych do oceny zużycia energii przez model podczas szkolenia, Urząd ds. Sztucznej Inteligencji mimo wszystko oszacuje zużycie energii.

15. Podczas spotkania z zespołem dochodzeniowym Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawiciele Komisji wskazali, że w załączniku XI do aktu w sprawie sztucznej inteligencji uznano, że dokładne dane dotyczące zużycia energii mogą być nieznane i alternatywnie można je oszacować na podstawie wykorzystanych zasobów obliczeniowych. Mogą jednak wystąpić przypadki, w których dostawcy modeli nie mogą dokonać oszacowania, ponieważ brakuje im krytycznych danych od dostawców zasobów obliczeniowych obsługujących ich infrastrukturę szkoleniową. W związku z tym zgodnie z kodeksem dostawcy modeli mogą wskazać „nie dotyczy” [niedostępne] i wyraźnie wskazać, których kluczowych informacji im brakuje. Urząd ds. AI oceni następnie, czy przedstawione wskazanie brakujących kluczowych informacji jest uzasadnione. W takich przypadkach Urząd ds. Sztucznej Inteligencji dokona własnej oceny zużycia energii na podstawie dostarczonych informacji i innych informacji, którymi dysponuje, a także ustaleń z trwającego badania Komisji na temat energooszczędnej i niskoemisyjnej sztucznej inteligencji [13].

16. Ponadto przedstawiciele Komisji wyjaśnili, że gdy Komisja oceni kodeks praktyk jako odpowiedni, dostawcy AI ogólnego przeznaczenia mają uzasadnione oczekiwania, że Komisja uzna, iż przestrzeganie zatwierdzonego kodeksu praktyk jest wystarczające do wykazania zgodności z ich odpowiednimi obowiązkami wynikającymi z aktu w sprawie AI.

17. W odpowiedzi na wyjaśnienia Komisji przedstawione podczas spotkania z zespołem dochodzeniowym Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący argumentował, że podejście zaproponowane przez Komisję nie jest ani konieczne, ani dopuszczalne na mocy aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Według skarżącego dostawca ma więcej informacji niż Komisja na temat szkolenia swojego modelu, więc nie ma powodu, dla którego oszacowanie powinno być wykonalne dla Komisji, ale nie dla dostawcy. Skarżący twierdził również, że jeżeli Komisja posiada informacje, które mogą być pomocne w dokonywaniu szacunków zużycia energii, powinna opublikować te informacje, dzieląc się nimi z dostawcami AI ogólnego przeznaczenia, którzy mają trudności z dokonywaniem szacunków. Ponadto skarżący wskazał, że podejście Komisji jest niezgodne z prawem, ponieważ w akcie w sprawie sztucznej inteligencji nie ma podstawy prawnej, aby Komisja mogła oszacować zużycie energii. W przypadku skarżącego Komisja powinna zainicjować szybką aktualizację kodeksu.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

18. Rzecznik zauważa, że Komisja oceniła kodeks jako odpowiednie narzędzie dla dostawców do wykazania zgodności z aktem w sprawie sztucznej inteligencji, w tym w odniesieniu do prowadzenia aktualnej dokumentacji dotyczącej zużycia energii przez GPAI. Rzecznik rozumie, że w związku z tym przy ocenie indywidualnych przypadków Komisja co do zasady nie odstąpi od rozwiązań przewidzianych w kodeksie. W związku z tym kodeks ten może odgrywać kluczową rolę w ukierunkowywaniu sygnatariuszy w przestrzeganiu aktu w sprawie sztucznej inteligencji, przynajmniej na wczesnym etapie jego wdrażania, gdy normy zharmonizowane lub specyfikacje Komisji nie są jeszcze dostępne.

19. Rzecznik przyjmuje do wiadomości obawy skarżącego, że kodeks wydaje się zwalniać dostawców, w przypadkach gdy nie mają oni „krytycznych informacji”, z obowiązku szacowania zużycia energii przez ich modele podczas szkolenia i testowania, zamiast wymagać od nich podjęcia dodatkowych kroków w celu uzyskania tych informacji.

20. W takich sytuacjach Komisja wydaje się argumentować, że dostawcy wywiążą się ze swoich obowiązków wynikających z aktu w sprawie sztucznej inteligencji, wyjaśniając, jakich informacji im brakuje. Na podstawie tych i innych informacji, którymi dysponuje, zdaniem Komisji Urząd ds. AI będzie w stanie oszacować odpowiednie zużycie energii w wystarczająco wiarygodny sposób, spełniając tym samym podstawowy cel aktu w sprawie AI. Komisja akceptuje to rozwiązanie, ponieważ obawia się, że w niektórych przypadkach uzyskanie przez dostawców GPAI informacji technicznych na temat zasobów obliczeniowych wykorzystywanych w ich modelach może być technicznie niemożliwe.

21. Rzecznik zauważa jednak również obawy skarżącego, że Urząd ds. Sztucznej Inteligencji potencjalnie przyjmuje na siebie odpowiedzialność, którą akt w sprawie sztucznej inteligencji nakłada na dostawców AI ogólnego przeznaczenia.

22. Ogólnie rzecz biorąc, Rzecznik zauważa, że proces wdrażania aktu w sprawie sztucznej inteligencji jest szczególnie złożony, ponieważ obejmuje ocenę całkowicie nowych możliwości technologicznych, wyzwań i rozwiązań oraz wymaga etapów próbnych i ciągłych usprawnień. Rzecznik uznaje wiedzę fachową i swobodę decyzyjną Komisji w określaniu najlepszych sposobów postępowania w osiąganiu celów aktu w sprawie sztucznej inteligencji, zwłaszcza biorąc pod uwagę szybki rozwój technologiczny GPAI.

23. Rzecznik zauważa ponadto, że kodeks ma być tymczasowym instrumentem wspierającym zgodność z aktem w sprawie sztucznej inteligencji. W związku z tym proponowane w nim rozwiązania mogą zostać udoskonalone. W szczególności na mocy aktu w sprawie sztucznej inteligencji Komisja musi regularnie monitorować i oceniać realizację celów kodeksów praktyk.[14] Ponadto Urząd Komisji ds. Sztucznej Inteligencji jest zobowiązany do wspierania i ułatwiania przeglądu i dostosowania kodeksów praktyk, w szczególności w świetle nowych norm.[15] W każdym przypadku kodeksy praktyk powinny zostać ostatecznie zastąpione normami zharmonizowanymi lub, jeżeli ich przyjęcie nie powiedzie się, własnymi wspólnymi specyfikacjami Komisji [16].

24. Ponadto Rzecznik zauważa, że zgodnie z art. 40 ust. 2 aktu w sprawie sztucznej inteligencji Komisja jest zobowiązana do żądania rezultatów w zakresie procesów sprawozdawczości i dokumentacji mających na celu poprawę wydajności zasobów systemów sztucznej inteligencji, takich jak zmniejszenie zużycia energii i innych zasobów przez system sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka w trakcie jego cyklu życia, oraz w zakresie energooszczędnego rozwoju sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia. Rzecznik rozumie, że wyniki te mogą jeszcze bardziej poprawić śledzenie i przyczynić się do zmniejszenia zużycia energii przez sztuczną inteligencję w kontekście stopniowego procesu wdrażania aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

25. W tym kontekście Rzecznik Praw Obywatelskich uznaje stanowisko Komisji za rozsądne i uważa, że na obecnym etapie żadne dalsze dochodzenie w tej sprawie nie jest uzasadnione.

26. Jednocześnie Rzecznik ufa, że w kontekście stopniowego i wymagającego procesu wdrażania aktu w sprawie sztucznej inteligencji Komisja będzie dążyć do poprawy rozwiązań technicznych, aby umożliwić dostawcom AI ogólnego przeznaczenia spełnienie wymogów tego aktu, w tym w odniesieniu do dokumentowania zużycia energii przez AI ogólnego przeznaczenia.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym ustaleniem [17]:

Żadne dalsze dochodzenia nie są uzasadnione, biorąc pod uwagę zobowiązanie Komisji do realizacji celów aktu w sprawie sztucznej inteligencji w zakresie śledzenia zużycia energii przez AI ogólnego przeznaczenia nawet w przypadkach, w których ich dostawcy nie posiadają krytycznych informacji na temat wykorzystywanych zasobów obliczeniowych. Rzecznik ufa, że Komisja będzie dążyć do poprawy rozwiązań technicznych, aby umożliwić dostawcom AI ogólnego przeznaczenia spełnianie wymogów aktu w sprawie sztucznej inteligencji w stopniowym procesie jego wdrażania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Teresa Anjinho
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 6 października 2026 r.

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (...) („akt w sprawie sztucznej inteligencji”), Dz.U. L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1689.

[2] Art. 53 ust. 1 lit. a) aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[3] Sekcja 1 pkt 2 lit. e) załącznika XI do aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[4] Tamże, ostatnie zdanie.

[5] Zgodnie z art. 3 pkt 47 aktu w sprawie AI „»Urząd ds. AI« oznacza funkcję Komisji polegającą na przyczynianiu się do wdrażania, monitorowania i nadzorowania systemów AI i modeli AI ogólnego przeznaczenia oraz zarządzania AI, przewidzianą w decyzji Komisji z dnia 24 stycznia 2024 r. (...)”. Zob. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ai-office.

[6] Art. 56 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[7] Motyw 117 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[8] Tamże.

[9] Art. 41 ust. 1 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[10] Art. 56 ust. 6 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[11] https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/contents-code-gpai

[12] Tamże. Zob. wzór formularza dokumentacji załączony do rozdziału „Przejrzystość”.

[13] https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/consultations/targeted-consultation-measuring-energy-consumption-and-emissions-ai-models-and-systems

[14] Art. 56 ust. 6 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[15] Art. 56 ust. 8 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[16] Art. 41 i 56 aktu w sprawie sztucznej inteligencji, a także motyw 117 aktu w sprawie sztucznej inteligencji.

[17] Niniejsza skarga została rozpatrzona w ramach procedury przekazania uprawnień, zgodnie z decyzją Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych.