Πραγματικά περιστατικά και ιστορικό

Στις 18 Αυγούστου 2017, ο Εσθονός Επίτροπος Δικαιοσύνης υπέβαλε ερώτημα σχετικά με την έλλειψη στατιστικών δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ για την πρόσβαση σε υπηρεσίες ΤΠΕ μεταξύ των πολιτών ηλικίας 75 ετών και άνω. Επισημαίνει ότι είχε συστήσει στην εσθονική στατιστική υπηρεσία να διευρύνει την επιλογή των ηλικιακών ομάδων στη συλλογή στατιστικών στοιχείων σχετικά με την πρόσβαση στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και τη χρήση τους. Στην πραγματικότητα, εκείνη την εποχή, οι πληροφορίες αυτές συλλέχθηκαν μόνο για άτομα ηλικίας μεταξύ 16 και 74 ετών και για νοικοκυριά με τουλάχιστον ένα μέλος στην ίδια ηλικιακή ομάδα.

Στο πλαίσιο της αποστολής της, η εσθονική στατιστική υπηρεσία δεσμεύεται από τις διατάξεις του παραρτήματος II του κανονισμού 2015/2003 ^[1]. Ταυτόχρονα, η Eurostat και οι εθνικές αρχές συλλέγουν σύνολα δεδομένων που απεικονίζουν την κατάσταση των διαφόρων ηλικιακών ομάδων σε θέματα όπως η αγορά εργασίας, η υγεία, οι αποδοχές και η κοινωνική ένταξη ^[2].

Ο Εσθονός Επίτροπος Δικαιοσύνης πρόσθεσε ότι διάφορες μελέτες δείχνουν ότι η γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη επιταχύνεται και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται. Ως εκ τούτου, οι πληροφορίες σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ θα πρέπει να είναι χωρίς αποκλεισμούς. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλύουν τη χρήση των ΤΠΕ μεταξύ των ηλικιωμένων πολιτών, προκειμένου να σχεδιάζουν ψηφιακές υπηρεσίες και για αυτούς. Μια μελέτη σχετικά με τις εσθονικές συνήθειες ψήφου στο διαδίκτυο τα τελευταία 10 χρόνια δείχνει ότι μόλις οι άνθρωποι αρχίσουν να χρησιμοποιούν ψηφιακές υπηρεσίες, οι πιθανότητες να χρησιμοποιήσουν το ίδιο κανάλι και στο μέλλον είναι πολύ υψηλές.

Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεών της, η ΕΕ προσπαθεί να καταπολεμήσει τις διακρίσεις λόγω ηλικίας. Ως εκ τούτου, ο Επίτροπος Δικαιοσύνης είναι της άποψης ότι η εν λόγω κατευθυντήρια γραμμή θα πρέπει επίσης να ακολουθείται όταν τα θεσμικά όργανα δημιουργούν ψηφιακές υπηρεσίες ή χρησιμοποιούν διαδικτυακά εργαλεία για την ένταξη.

Ερώτημα

Στις 25 Αυγούστου 2017, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Επιτροπή να απαντήσει στις ακόλουθες ερωτήσεις:

i) τι είδους στατιστικά στοιχεία παράγει η Επιτροπή σε σχέση με τη χρήση των ΤΠΕ μεταξύ των πολιτών ηλικίας 75 ετών και άνω στην ΕΕ; Πώς μπορούν να ανακτηθούν αυτά τα δεδομένα;

ii) υπάρχουν περαιτέρω μέτρα που θα μπορούσε να εξετάσει η Επιτροπή προκειμένου να καταστήσει διαθέσιμα στο κοινό περισσότερα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ μεταξύ των ηλικιωμένων πολιτών;

Απάντηση της Επιτροπής

Στην απάντησή της, της 15ης Σεπτεμβρίου 2017, η Επιτροπή εξήγησε ότι η συλλογή στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ βασίζεται στον κανονισμό-πλαίσιο ^[3], όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό 1006/2009 ^[4]. Ορίζει δύο έρευνες, δηλαδή τη «χρήση των ΤΠΕ και το ηλεκτρονικό εμπόριο στις επιχειρήσεις» και τη «χρήση των ΤΠΕ στα νοικοκυριά και από ιδιώτες». Το άρθρο 8 του κανονισμού 808/2004 εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να θεσπίζει ετήσια εκτελεστικά μέτρα όσον αφορά τα θέματα, την κάλυψη, τις περιόδους αναφοράς, τις κατανομές, την περιοδικότητα και το χρονοδιάγραμμα της παροχής στοιχείων και τις προθεσμίες για τη διαβίβαση των αποτελεσμάτων. Πριν από τη θέσπιση των ανωτέρω μέτρων, η Επιτροπή ζητεί τη γνώμη της επιτροπής του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος.

Απαντώντας στο πρώτο ερώτημα, η Επιτροπή εξήγησε ότι το παράρτημα II του κανονισμού 2015/2003 διευκρινίζει ότι η συλλογή δεδομένων για άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω είναι προαιρετική. Έτσι, δεδομένα για άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω συλλέγονται από 13 μέλη του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος (ΕΣΣ)[5] για εθνικούς σκοπούς (σύμφωνα με τις πληροφορίες που περιέχονται στις εκθέσεις ποιότητας που παρέχονται στην Eurostat). Η Eurostat λαμβάνει στοιχεία για την εν λόγω ηλικιακή ομάδα μόνο από πέντε μέλη του ΕΣΣ (Τσεχική Δημοκρατία, Ισπανία, Ιταλία, Σλοβακία, καθώς και από τη Νορβηγία) και αυτό δεν επιτρέπει την κατάρτιση και τη δημοσίευση αντιπροσωπευτικών στατιστικών για την εν λόγω ηλικιακή ομάδα σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, τα στοιχεία που υποβάλλονται στην Eurostat δημοσιεύονται στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων διάδοσης της Eurostat (isoc)^[6], καθώς και στην ολοκληρωμένη βάση δεδομένων (βάση δεδομένων πρόσβασης) που είναι διαθέσιμη στον ειδικό ιστότοπο ΤΠΕ της Eurostat ^[7], υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν ορισμένα τεχνικά κριτήρια ποιότητας, όπως το επαρκές μέγεθος δείγματος.

Όσον αφορά τη δεύτερη ερώτηση, η Επιτροπή δήλωσε ότι, τον Μάρτιο του 2010, η ομάδα εργασίας της Eurostat για τις στατιστικές της κοινωνίας της πληροφορίας συζήτησε το ζήτημα της συμπερίληψης (ως υποχρέωσης) της ηλικιακής ομάδας 75 ετών και άνω στην έρευνα για τη χρήση των ΤΠΕ. Αρκετά κράτη μέλη εξέφρασαν επιφυλάξεις διότι η παραγωγή αξιόπιστων στοιχείων θα απαιτούσε αύξηση του μεγέθους του δείγματος με αντίστοιχο υψηλότερο κόστος διεξαγωγής των ερευνών. Επιπλέον, τα κράτη μέλη επισήμαναν ότι οι κοινωνικές στατιστικές συχνά δεν καλύπτουν άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω λόγω προβλημάτων αναφοράς που ενδέχεται να επηρεάσουν την ποιότητα. Ένα άλλο πρόβλημα που αναφέρθηκε ήταν ότι οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες είχαν κάποια προβλήματα όταν έπρεπε να συμπληρώσουν διαδικτυακά ερωτηματολόγια και ήταν πιο πιθανό να χρειαστούν υποκατάστατες απαντήσεις σε σύγκριση με άλλες ηλικιακές ομάδες.

Το 2015 συστάθηκε κοινοπραξία επτά εθνικών στατιστικών υπηρεσιών με συγχρηματοδότηση από την Επιτροπή. Στόχος ήταν η βελτίωση των στατιστικών πληροφοριών που συλλέγονται βάσει του κανονισμού 808/2004. Ένα από τα θέματα που καλύπτονται είναι να εξεταστεί η σκοπιμότητα επέκτασης της κάλυψης των ερευνών στην ηλικιακή ομάδα 75 ετών και άνω. Έξι κράτη μέλη (Φινλανδία, Δανία, Αυστρία, Πολωνία, Σλοβενία και Κάτω Χώρες) συμβάλλουν σε αυτό το μέρος της μελέτης. Η κοινοπραξία μελετά την τρέχουσα κατάσταση και ανταλλάσσει εθνικές εμπειρίες και πρακτικές που σχετίζονται με ένα διευρυμένο ηλικιακό πεδίο, κυρίως αναλύοντας τις εμπειρίες των κρατών μελών που έχουν συμπεριλάβει ηλικιακές ομάδες 75 ετών και άνω και κάτω των 16 ετών στην έρευνά τους σε εθνική βάση. Ζητήθηκε η γνώμη όλων των μελών του ΕΣΣ επί του θέματος και απάντησαν 23 χώρες. Αυτό έδειξε ότι ορισμένες χώρες διεύρυναν το ηλικιακό πεδίο για μερικά χρόνια, αλλά στη συνέχεια σταμάτησαν. Προέκυψαν ορισμένα προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση ευρύτερου ηλικιακού πεδίου σε έρευνα σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ από άτομα, συμπεριλαμβανομένων μεθοδολογικών ζητημάτων όπως η δειγματοληψία, οι διαδικασίες επικοινωνίας, η έκδοση ερωτήσεων, οι τρόποι συλλογής, οι αλλαγές στη διαδικασία έρευνας και το πρόσθετο κόστος της διεύρυνσης του ηλικιακού πεδίου. Μόλις καταστούν διαθέσιμα τα τελικά αποτελέσματα έως το 2018, η Eurostat θα συζητήσει εκ νέου στην ομάδα εργασίας της Eurostat για τις στατιστικές της κοινωνίας της πληροφορίας τη δυνατότητα διεύρυνσης του ηλικιακού πεδίου της έρευνας.

Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, εάν οι εν εξελίξει μελέτες αποδείξουν ότι η συλλογή δεδομένων είναι τεχνικά εφικτή και οικονομικά αποδοτική, η Eurostat θα συζητήσει το ζήτημα με τα κράτη μέλη και θα προτείνει σχετικές αλλαγές.

Ανατροφοδότηση

Η Διαμεσολαβήτρια διαβίβασε την απάντηση της Επιτροπής στον Εσθονό Επίτροπο Δικαιοσύνης για ενδεχόμενες παρατηρήσεις. Η Καγκελάριος Δικαιοσύνης της Εσθονίας ενημέρωσε τη Διαμεσολαβήτρια ότι θα επικοινωνήσει με την εσθονική στατιστική υπηρεσία και θα ζητήσει να εξετάσει το ενδεχόμενο συμπερίληψης μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων στις έρευνές της για τις ΤΠΕ.

Τελική διαδικασία

Λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου της εξαντλητικής απάντησης της Επιτροπής, συνήχθη το συμπέρασμα ότι το ζήτημα που τέθηκε στο ερώτημα είχε αντιμετωπιστεί επαρκώς. Ως εκ τούτου, το Γραφείο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αναζήτηση ολοκληρώθηκε επιτυχώς.

Το Γραφείο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ευχαρίστησε την Επιτροπή για την εξαιρετική συνεργασία της σε αυτή τη διαδικασία αναζήτησης και για τις προσπάθειές της να αποστείλει απάντηση εντός σύντομου χρονικού διαστήματος.

[1] Κανονισμός (ΕΕ) 2015/2003 της Επιτροπής, της 10ης Νοεμβρίου 2015, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 808/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές για την κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ 2015, L 294, σ. 32).

[2] http://ec.europa.eu/eurostat/web/equality/data/database

[3] Κανονισμός (ΕΚ) 808/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές για την κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ L 143, σ. 49).

[4] Κανονισμός (ΕΚ) 1006/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) 808/2004 σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές για την κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ 2009, L 286, σ. 31).

[5] Το ΕΣΣ είναι η εταιρική σχέση μεταξύ της στατιστικής αρχής της Ένωσης, η οποία είναι η Επιτροπή (Eurostat), και των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών (ΕΣΥ) και άλλων εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες σε κάθε κράτος μέλος για την ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση των ευρωπαϊκών στατιστικών. Η εν λόγω εταιρική σχέση περιλαμβάνει επίσης τις χώρες του ΕΟΧ και της ΕΖΕΣ. Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/eurostat/web/ess/about-us

[6] http://ec.europa.eu/eurostat/data/database

[7] http://ec.europa.eu/eurostat/web/digital-economy-and-society/data/comprehensive-database (στα αγγλικά)