FOR PREVIEWING & TESTING PURPOSES ONLY.
This notification will disappear once the page will be published.
This link is available for less than 30 minutes.
  • Easy to read
  • Text size

You have a complaint against an EU institution or body?

Current language: 
  • Nederlands
Source language: 
Available languages: 
The translation of this page has been generated by machine translation.
Machine translations can contain errors potentially reducing clarity and accuracy; the Ombudsman accepts no liability for any discrepancies. For the most reliable information and legal certainty, please refer to the source version in English linked above.
For more information please consult our language and translation policy.

Handhaving van de onafhankelijkheid van de instellingen van de ombudsman

Toespraak van de Europese ombudsman Teresa Anjinho tijdens de rondetafeldiscussie over de instellingen van ombudsmannen die bedreigd worden tijdens de regionale conferentie in Nicosia (Cyprus)

Beste collega's, beste vrienden,

Het was echt inspirerend om te luisteren naar de discussies op deze conferentie, en ik ben verheugd u te mogen vergezellen in deze belangrijke reflecties.

We ontmoeten elkaar in een tijd waarin geopolitieke omwentelingen, economische druk en digitale verandering onze samenlevingen hervormen en degenen die regeren dwingen zich snel aan te passen.

In die geest heb ik mijn opmerkingen ook snel aangepast, waarvan sommige gisteravond heel laat. Dus als ik op een gegeven moment pauzeer, is het niet voor dramatisch effect – ik probeer gewoon mijn eigen handschrift te ontcijferen.

Zulke tijden herinneren ons er meer dan ooit aan waarom onze rol ertoe doet: om de democratie te behouden en de rechten van de burgers te handhaven.

We delen allemaal een eenvoudige overtuiging: publieke macht moet eerlijk, transparant en in dienst van het volk worden uitgeoefend. Maar we weten ook dat we die overtuiging alleen echt betekenis kunnen geven als we volledig onafhankelijk zijn.

Vandaag wil ik dus nadenken over drie dingen: hoe onze onafhankelijkheid kan worden ondermijnd, hoe we deze kunnen behouden en hoe we kunnen samenwerken – in al onze netwerken, waaronder het Europees netwerk van ombudsmannen dat ik het voorrecht heb te coördineren – zodat onze collectieve stem sterk en duidelijk blijft.

Laat ik beginnen met waarom onafhankelijkheid zo belangrijk is.

Het is wat geloofwaardigheid geeft aan ons werk en mensen aanmoedigt om ons te vertrouwen. Het zorgt ervoor dat onze conclusies in overeenstemming zijn met het bewijsmateriaal, de wet en de beginselen van goed bestuur, en niet met de voorkeuren van degenen die we onderzoeken.

En omdat we een essentieel onderdeel zijn van de checks-and-balances van een gezonde democratie, is onze onafhankelijkheid niet alleen een institutionele aangelegenheid. Het is essentieel voor de democratie zelf.

Maar hoe veilig is deze onafhankelijkheid in de praktijk? De onafhankelijkheid kan op vele manieren worden ondermijnd – en niet altijd door directe politieke inmenging.

Soms is de druk financieel of operationeel. Hoe kan men de onafhankelijkheid behouden als een kantoor ernstig onderbezet is? Hoe voldoe je aan een verruimend mandaat zonder het nodige personeel en de nodige expertise? Hoe zorgt men voor continuïteit wanneer de aanstelling van een opvolger vertraging oploopt?

De verslagen van de Europese Commissie over de rechtsstaat documenteren een aantal van deze drukfactoren binnen de EU: bezuinigingen op de begroting, weigeringen van met redenen omklede verzoeken om extra middelen, ruimere mandaten zonder overeenkomstige middelen en vertragingen bij de benoeming van nieuwe ombudsmannen wanneer een mandaat afloopt – en ik weet dat velen van u, ver buiten de EU, ze maar al te goed erkennen.

In andere gevallen is de druk directer. Sommige collega's staan onder druk om op te komen voor de mensenrechten. Anderen worden geconfronteerd met regeringen die terughoudend zijn om onderzoek of aanbevelingen te accepteren die gevestigde praktijken uitdagen.

En er is nog een andere dimensie die we niet over het hoofd mogen zien: hoe onze onafhankelijkheid wordt ervaren. We moeten onpartijdig blijven, zelfs als we ons natuurlijk inleven in klagers. We moeten positieve veranderingen teweegbrengen zonder als politieke actoren of activisten te worden gezien. En we moeten bereid zijn om de legitimiteit van ons werk te verdedigen wanneer het publiekelijk in twijfel wordt getrokken.

Deze druk kan verschillende vormen aannemen, afhankelijk van onze nationale omstandigheden en institutionele regelingen. Maar ze laten een gemeenschappelijke kwetsbaarheid zien – en dus een gemeenschappelijke oorzaak.

Dus, wat kunnen we doen?

Om te beginnen hebben we sterke institutionele waarborgen nodig: duidelijke wettelijke garanties, transparante benoemingsprocedures, veilige mandaten, adequate en voorspelbare middelen en de bevoegdheden die nodig zijn om ons werk doeltreffend uit te voeren.

Wettelijke garanties alleen zijn echter niet voldoende.

Onafhankelijkheid is ook iets dat we elke dag opbouwen en demonstreren, door de kwaliteit en geloofwaardigheid van ons werk.

Het vereist dat we rigoureus zijn in onze onderzoeken, consistent in onze redenering, transparant in onze procedures en eerlijk in onze omgang met overheidsinstanties. Het vereist dat we onze bevindingen duidelijk uitleggen, ook wanneer ze moeilijk of impopulair zijn.

We moeten ook verantwoording afleggen. Onafhankelijkheid betekent niet dat je onopgemerkt blijft. Integendeel, openheid over onze methoden, beslissingen en resultaten versterkt onze legitimiteit.

Maar er is nog een ander punt dat ik wil benadrukken: geen enkele ombudsman zou zijn onafhankelijkheid alleen moeten verdedigen. Regionaal via AOM, wereldwijd via IOI, in de hele EU via ENO. Elk van onze netwerken heeft zijn eigen geschiedenis, zijn eigen geografie en zijn eigen sterke punten. Geen van hen is een substituut voor de anderen; samen vormen ze een web van solidariteit dat geen enkele instelling alleen kon weven.

Ik juich het besluit toe om samenwerking en solidariteit tussen onze instellingen op de agenda van deze conferentie te plaatsen – en ik dank de AOM, ook onze gastheer, voor het zo trouw belichamen van die geest aan de andere kant van de Middellandse Zee. Een regio waar zoveel van onze uitdagingen samenkomen.

Sta me toe om te spreken over het netwerk dat ik van binnenuit ken. Ik doe dit niet om het als voorbeeld te stellen, maar om één ervaring onder velen te delen – in de hoop dat het resoneert met de jouwe en dat de jouwe de onze kan verrijken.

Als coördinator van ENO – een taak waar ik enorm trots op ben – wil ik hulde brengen aan wat we de afgelopen drie decennia hebben opgebouwd.

Een paar weken geleden publiceerden we, dankzij de bijdragen van ENO-kantoren in de hele EU, een verslag ter gelegenheid van ons 30-jarig bestaan.

Het laat zien dat, ondanks onze verschillende maten en mandaten, het EU-recht de rode draad is die ons bindt.

We hebben een gemeenschap van expertise, ervaring en gedeelde waarden opgebouwd. Binnen ENO ben ik van mening dat we nu meer gebruik moeten maken van deze gemeenschap. Ik zie – op zijn minst – drie manieren om dit te doen, en ik vermoed dat velen van u, zelfs in andere netwerken, dezelfde vragen stellen.

Ten eerste moeten we van ENO een sterker forum maken voor de bescherming van de institutionele onafhankelijkheid.

Voortbouwend op onze uitwisselingen tijdens de ENO-conferentie in Brussel in november vorig jaar, zouden we een meer systematische aanpak van wederzijdse ondersteuning kunnen ontwikkelen: vroegtijdige dialoog wanneer een van onze instellingen onder druk komt te staan; een ruimte om ervaringen uit te wisselen, opkomende dreigingen in kaart te brengen en te bespreken hoe het best kan worden gereageerd; en uitwisselingen over benoemingsprocedures, begrotingsregelingen, juridische waarborgen en de praktische uitdagingen van ongepaste inmenging.

En waar nodig kunnen we collectieve steun bieden wanneer de onafhankelijkheid van een aangesloten instelling in twijfel wordt getrokken – door middel van verklaringen, dialoog met relevante Europese organen of andere vormen van solidariteit.

Ik zou graag zien dat wij ENO zien als een soort systeem voor vroegtijdige waarschuwing en wederzijdse ondersteuning.

Ten tweede zouden we ENO ook systematischer kunnen gebruiken voor praktische samenwerking.

We zijn al aan het leveren.

Dit jaar zijn we twee nieuwe gezamenlijke onderzoeken gestart. Het ene betreft het EU-waarschuwingssysteem voor voedselveiligheid en het andere, onder leiding van de Sloveense ombudsman, is gewijd aan de EU-klimaatwetgeving.

Maar er is meer potentieel om te verkennen: het delen van onderzoeksmethoden, expertise en opleiding; het ontwikkelen van uitwisselingen tussen onze medewerkers; en het in kaart brengen van kwesties waar gecoördineerd werk grotere resultaten zou kunnen opleveren dan individuele actie.

Ook dit versterkt de onafhankelijkheid. Hoe meer expertise we delen, hoe sterker onze instellingen worden en hoe beter we zijn toegerust om grensoverschrijdende overheidsdiensten te controleren.

Ten derde moeten we een sterkere collectieve stem ontwikkelen.

Er zijn Europese en internationale instellingen die een belangrijke rol spelen bij het waarborgen van de onafhankelijkheid van ombudsmannen, waaronder de Commissie van Venetië.

We moeten beter gebruik maken van deze relaties en met één stem spreken wanneer er gemeenschappelijke beginselen op het spel staan – in voorkomend geval ook in overleg met de IOI of de AOM.

Het ENO kan ook meer zichtbaarheid geven aan de uitdagingen waarmee individuele leden worden geconfronteerd en deze meenemen in het Europese debat over democratie en de rechtsstaat.

Dit betekent niet dat we allemaal op precies dezelfde manier moeten spreken. Onze kracht ligt juist in onze diversiteit. Maar wat het fundamentele belang van onafhankelijkheid betreft, moeten we samen kunnen staan.

Het is duidelijk dat het tijd is om strategischer aan onze netwerken te denken: een gemeenschap die elk van onze instellingen kan versterken, onze invloed kan vergroten en een beschermend schild kan bieden aan elk kantoor in moeilijkheden.

Niets van dit alles behoort tot één netwerk alleen. De druk waarmee we worden geconfronteerd kent geen grenzen, en onze solidariteit ook niet. Ik zou een nauwere uitwisseling tussen ENO, de AOM en onze partners buiten Europa van harte toejuichen, zodat we van elkaar leren in plaats van parallel.

Laat dit dus een oproep zijn – voor elk van de hier vertegenwoordigde netwerken, en voor ons allemaal die deze oproep delen.

Ik heb al eerder gezegd dat ombudsmannen in hun hart optimisten zijn. Anders zouden we ons werk niet kunnen doen. Wij geloven in een samenleving waarin mensen kunnen verwachten dat macht eerlijk wordt uitgeoefend, hun klachten serieus worden genomen en instellingen ter verantwoording worden geroepen.

Onze onafhankelijkheid dient dit geloof. Wanneer we het versterken, versterken we de geloofwaardigheid van democratische instellingen. Wanneer we grensoverschrijdend samenwerken en elkaar steunen, maken we de bescherming van rechten consistenter en doeltreffender.

We hebben elkaar meer dan ooit nodig: onze rol bij de verdediging van democratisch bestuur versterken, de onafhankelijkheid beschermen die ons werk mogelijk maakt, en kracht putten uit onze collectieve veerkracht – hier in het Middellandse Zeegebied, in heel Europa en daarbuiten.

Cyprus is de thuisbasis van olijfbomen die eeuwenlang hebben gestaan, door droogte, stormen en veranderende tijden. Diepe wortels, geduldige kracht en een symbool van vrede: een passende beschrijving van wat een ombudsmaninstelling zou moeten zijn.

Bedankt.

What did you think of this automatic translation? Give us your opinion!