Wprowadzenie

Panie Przewodniczący, Szanowni Panowie Posłowie, pragnę podziękować za możliwość wystąpienia na temat mojego sprawozdania rocznego za rok 2011.

Chciałbym przede wszystkim powiedzieć, że jestem wdzięczny za stałe wsparcie Parlamentu dla pracy Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Pragnę również podziękować przewodniczącej Komisji Petycji, pani poseł Mazzoni, za jej szczegółowe i wnikliwe sprawozdanie z mojej działalności. Wsparcie Parlamentu i współpraca Komisji Petycji przyczyniają się w zasadniczy sposób do sukcesu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Raport Roczny 2011 - Najważniejsze statystyki

Przejdźmy teraz do najważniejszych statystyk zawartych w sprawozdaniu rocznym. W 2011 r. otrzymałem łącznie 2 510 skarg od obywateli, przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń i innych podmiotów. 

Dokładam starań, aby pomóc każdemu skarżącemu, który zwraca się do Rzecznika Praw Obywatelskich, nawet w przypadkach, gdy skarga nie wchodzi w zakres mojego mandatu. Nie powinniśmy lekceważyć tego, jak ważne jest, aby obywatele od samego początku byli kierowani do najwłaściwszego organu rozpatrującego skargi oraz aby oszczędzono im frustracji i opóźnień związanych z koniecznością samodzielnego zidentyfikowania właściwej instytucji.

W styczniu 2009 r. uruchomiłem interaktywny przewodnik na mojej stronie internetowej, który jest dostępny we wszystkich 23 językach urzędowych. Niniejszy przewodnik ma na celu skierowanie skarżących do organu najlepiej przygotowanego do udzielenia im pomocy, czy to podległych mi służb, Komisji Petycji Parlamentu, służb krajowych lub regionalnych rzeczników praw obywatelskich w państwach członkowskich, czy też istniejących mechanizmów rozwiązywania problemów ustanowionych przez Komisję Europejską, takich jak portal Twoja Europa lub sieć SOLVIT służąca rozwiązywaniu problemów transgranicznych.

Liczba niedopuszczalnych skarg wniesionych do mnie w 2011 r. nadal spadała, tym razem o 111. W dużej mierze przypisuję ten spadek faktowi, że korzystając z interaktywnego przewodnika, coraz więcej obywateli znajduje właściwy adres, aby zwrócić się po raz pierwszy. W 2011 roku ponad 18 000 osób otrzymało porady za pośrednictwem przewodnika.

Licząc liczbę wniosków o udzielenie informacji, na które odpowiedziano, oraz skarg, które zostały rozpatrzone, można powiedzieć, że w 2011 r. Rzecznik udzielił bezpośredniej pomocy ponad 22 000 obywateli. Ponadto strona internetowa Rzecznika Praw Obywatelskich odwiedziło ponad 295 000 unikalnych użytkowników.

W przeciwieństwie do zmniejszenia liczby skarg poza moim mandatem, liczba dochodzeń wszczętych w 2011 r. wzrosła do 396, co oznacza wzrost o 18%. Tendencja ta potwierdza, że coraz częściej osoby zwracające się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich robią to z właściwych powodów.

Duży wzrost liczby otwartych zapytań jest również wynikiem zmian, które wprowadziłem w moich własnych procedurach, aby uczynić je bardziej przyjaznymi dla obywateli. W ubiegłym roku wprowadzono nowy rodzaj dochodzenia, aby umożliwić skarżącym wyjaśnienie ich skargi w przypadkach, w których początkowo nie jestem przekonany, że istnieją podstawy do zwrócenia się do instytucji UE o opinię w tej sprawie.

Trwałe ograniczenie krytycznych uwag wygłaszanych przez moje biuro jest kolejnym pozytywnym dowodem na to, że instytucje UE pozytywnie reagują na moje zalecenia, zgodnie z którymi odgrywają bardziej aktywną rolę w rozpatrywaniu skarg i umożliwiają osiąganie wyników korzystnych dla wszystkich stron. Jest to oczywiście zawsze preferowane przez skarżącego i zainteresowaną instytucję. W ciągu ostatnich trzech (3) lat liczba uwag krytycznych wynosiła średnio nieco powyżej 34, podczas gdy średnia w latach 2006-2008 wynosiła nieco powyżej 46.

Gwiezdne skrzynki

Przewodniczący, szanowni posłowie, w tym roku ponownie umieściłem w sprawozdaniu rocznym kategorię „gwiezdnych spraw” w celu podkreślenia przykładów wzorcowych praktyk administracyjnych stosowanych przez instytucje i organy, ujawnionych w ramach moich dochodzeń, a ponadto w celu podkreślenia, że główną funkcją instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich jest wzmacnianie i pogłębianie kultury służby w instytucjach i organach UE poprzez promowanie i wspieranie najlepszych praktyk. Dziesięć takich "gwiezdnych przypadków" zostało wyróżnionych w tegorocznym Raporcie.

Gotowość instytucji do współpracy z Rzecznikiem Praw Obywatelskich w celu osiągnięcia zadowalającego rozstrzygnięcia skarg stanowi ważny wyraz ich zaangażowania w tę kulturę służby. Pragnę również zauważyć, że w niektórych przypadkach konstruktywne zaangażowanie samych skarżących również okazało się kluczowe dla osiągnięcia wyniku korzystnego dla obu stron.

Specjalne badanie Eurobarometru i działania informacyjne

Zgodnie ze specjalnym badaniem Eurobarometru na temat praw obywateli i funkcjonowania administracji UE, zleconym przez Parlament Europejski i Rzecznika Praw Obywatelskich i opublikowanym w 2011 r., prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu w UE uznaje się za najważniejsze prawo obywateli (48 % respondentów).

Drugim najważniejszym prawem jest prawo do dobrej administracji (33%), a następnie prawo do składania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich (32%).

Z drugiej strony 42 % respondentów stwierdziło, że nie jest zadowolonych z przejrzystości w administracji UE, a 52 % stwierdziło, że Rzecznik Praw Obywatelskich powinien zapewnić, aby obywatele znali swoje prawa i wiedzieli, jak z nich korzystać.

Nadając priorytet celowi politycznemu polegającemu na informowaniu obywateli, w marcu 2011 r. zorganizowałem największe wydarzenie z udziałem zainteresowanych stron, jakie kiedykolwiek zorganizował Rzecznik Praw Obywatelskich, zatytułowane „Czy traktat lizboński przynosi korzyści obywatelom?”. Głównymi prelegentami byli przewodniczący Rady Europejskiej Herman Van Rompuy, ówczesna wiceprzewodnicząca Parlamentu Europejskiego Diana Wallis i wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding.

W 2011 r. opublikowałem również broszurę zatytułowaną „Problemy z UE? Kto może ci pomóc?". Ta nowa publikacja zawiera informacje na temat całego szeregu mechanizmów rozwiązywania problemów dostępnych dla osób, które napotykają problemy z UE. Pragnę zauważyć, że zapotrzebowanie na tę broszurę było wyższe niż w przypadku jakiejkolwiek innej publikacji w historii Rzecznika Praw Obywatelskich.

Biorąc pod uwagę poziom niezadowolenia z przejrzystości w UE, skorzystałem z okazji, jaką było obchody Międzynarodowego Dnia Prawa do Wiedzy w dniu 28 września, aby wezwać administrację UE do większej aktywności w zakresie przejrzystości. W tym kontekście wezwałem instytucje UE do przyjęcia użytecznych, przyjaznych obywatelom internetowych rejestrów dokumentów.

Ponadto, jeśli chodzi o moje własne służby, na początku 2011 r. zacząłem publikować na mojej stronie internetowej informacje o nowych zapytaniach, gdy tylko zostały one otwarte. Ta nowa praktyka ułatwia obywatelom śledzenie postępów w zakresie zapytań od samego początku.

Zasady służby publicznej

Przewodniczący, szanowni posłowie, w 2009 r. przyjąłem deklarację misji instytucji Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, która brzmi następująco:

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich dąży do sprawiedliwego rozpatrywania skarg na instytucje Unii Europejskiej, zachęca do przejrzystości i promuje administracyjną kulturę służby. Jego celem jest budowanie zaufania poprzez dialog między obywatelami a Unią Europejską oraz wspieranie najwyższych standardów postępowania w instytucjach Unii.

Aby jak najlepiej zrealizować tę misję, w 2010 r. opracowałem i przyjąłem strategię dla tej instytucji, która stanowi podstawę moich inicjatyw i działań w trakcie mojej obecnej kadencji jako Rzecznika Praw Obywatelskich.

Kluczowe punkty tej strategii obejmują: a) wzmocnienie trwającego dialogu ze skarżącymi, społeczeństwem obywatelskim i innymi zainteresowanymi stronami, zgodnie z głównymi zobowiązaniami zapisanymi w traktacie lizbońskim; b) określenie najlepszych praktyk stosowanych przez współpracowników rzeczników praw obywatelskich, między innymi poprzez współpracę w ramach europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich; oraz c) wzmocnienie roli Rzecznika Praw Obywatelskich w promowaniu kultury administracyjnej służby w instytucjach UE.

Aby konsekwentnie zapewniać dobrą administrację – kluczowy element bycia „przyjaznym obywatelom” – instytucje i organy muszą pielęgnować kulturę służby obywatelom.

Organ, który dąży do promowania takiej kultury służby, będzie zachęcał swoich pracowników nie tylko do poszanowania dobrej administracji jako prawa prawnego, ale także do a) uprzejmości, pomocy i współpracy w kontaktach z obywatelami, b) gotowości do wyjaśnienia swojej działalności i uzasadnienia podjętych decyzji oraz c) gotowości do zaakceptowania publicznej kontroli ich postępowania.

Mając powyższe na uwadze, doszedłem do wniosku, że przydatne byłoby zwięzłe przedstawienie tych i innych zasad służby publicznej, które mogłyby pomóc w promowaniu zaufania obywateli do europejskiej służby cywilnej i instytucji UE.

Zasady służby publicznej zostały opublikowane 19 czerwca tego roku. Pozwólcie, że krótko o nich wspomnę:

1. Zobowiązanie wobec Unii Europejskiej i jej obywateli

2. Uczciwość

3. Obiektywność

4. Szacunek dla innych

5. Przejrzystość

Jestem wdzięczny DG ds. Personelu za przekazanie tych zasad wszystkim osobom pracującym w Parlamencie w dniu 4 października.

Panie przewodniczący, szanowni posłowie, jak już wielokrotnie podkreślałem, niniejsze oświadczenie w sprawie zasad służby publicznej nie jest ani pierwszym, ani ostatnim słowem na temat norm etycznych mających zastosowanie do służby cywilnej UE. Jak wynika z uwag przedstawionych w ramach konsultacji publicznych, regulamin pracowniczy, rozporządzenie finansowe i szeroko przyjęty Europejski kodeks dobrego postępowania administracyjnego Rzecznika Praw Obywatelskich już zawierają takie normy, zarówno w sposób wyraźny, jak i dorozumiany.

Ponadto celem opracowania deklaracji zasad służby publicznej nie było opracowanie nowych norm etycznych, lecz raczej wyjaśnienie oczekiwań zarówno urzędników służby cywilnej, jak i obywateli w odniesieniu do norm etycznych, których przestrzega już administracja publiczna UE.

Wartość dodana wynikająca z sprecyzowania tych standardów polega na tym, że pomagają one w generowaniu i ukierunkowywaniu ciągłej konstruktywnej dyskusji między urzędnikami służby cywilnej oraz między urzędnikami służby cywilnej a społeczeństwem na temat tego, jakie zachowanie jest właściwe z etycznego punktu widzenia. Konsultacje społeczne wykazały wartość takiej debaty.

Zasady nie mają na celu powielania istniejących instrumentów ani zastępowania przeglądu i uzupełniania tych instrumentów tam, gdzie może to być konieczne. Oczekuję raczej, że będą one bogatym źródłem pomysłów, z których będę czerpać we współpracy z instytucjami UE w przyszłości, aby wspierać i pielęgnować kulturę instytucjonalną, która sprawia, że zasady stają się żywą rzeczywistością.

Dziękuję bardzo za uwagę.