Drodzy uczestnicy!

Dla obywateli Europy wyraźnym priorytetem nowego traktatu konstytucyjnego jest ochrona ich praw podstawowych i praw człowieka. Należy jasno określić stosunki Unii Europejskiej z międzynarodowymi konwencjami dotyczącymi praw człowieka oraz status prawny Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Najlepszym rozwiązaniem byłoby umożliwienie Unii Europejskiej przestrzegania międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka, w tym europejskiej konwencji praw człowieka, oraz uczynienie Karty praw podstawowych UE wiążącą wszędzie tam, gdzie stosowane są przepisy UE.

Obywatele europejscy potrzebują również skutecznych środków odwoławczych, które zostaną jasno określone w traktacie konstytucyjnym. Środki te powinny w jak największym stopniu ułatwić obywatelom uzyskanie sprawiedliwości. Sądownictwo powinno być głównym gwarantem praworządności i poszanowania praw podstawowych. Należy również jasno określić pozasądowe środki odwoławcze, takie jak rzecznicy praw obywatelskich i podobne organy na wszystkich szczeblach Unii Europejskiej, aby promować te prawa i elastycznie rozwiązywać spory między administracją a obywatelami.

Inicjatywa podjęta przez przewodniczącego Konwentu, Giscarda d'Estainga, dotycząca opublikowania wstępnego projektu traktatu konstytucyjnego jest bardzo pozytywna. Ta otwarta procedura zachęca wszystkich zainteresowanych przyszłością Unii do dyskusji i przedstawienia propozycji dotyczących projektu traktatu konstytucyjnego. Procedura ta jest znacznie bardziej demokratyczna niż poprzednie i należy ją przyjąć z zadowoleniem.

Jak Panu zapewne wiadomo, mam zaszczyt uczestniczyć w debatach Konwentu Europejskiego jako obserwator. Przedstawiłem kilka propozycji, które dotyczą bezpośrednio Rzecznika Praw Obywatelskich, prawa do składania petycji i praw podstawowych. Dlatego z zadowoleniem przyjąłbym wymianę poglądów na temat tych wniosków i byłbym gotów odpowiedzieć na pytania dotyczące mojej pracy jako Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Traktat konstytucyjny, który jest obecnie opracowywany, powinien obejmować prawa podstawowe i prawa człowieka, których Unia musi przestrzegać. Powinny one być przedstawione w sposób jasny i dostępny dla obywateli europejskich.

Pod koniec października grupa robocza ds. Karty praw podstawowych i przystąpienia do europejskiej konwencji praw człowieka, której przewodniczy komisarz António VITORINO, przedstawiła konwentowi sprawozdanie. Jej konkluzje dają nadzieję, że zdecydowana większość poprze wniosek umożliwiający UE przystąpienie do europejskiej konwencji praw człowieka. Moim zdaniem byłoby jeszcze lepiej, gdyby Unia mogła stosować się do wszystkich międzynarodowych instrumentów dotyczących praw człowieka, ponieważ zarówno ONZ, jak i MOP przyjęły pewne instrumenty, które mogłyby poprawić dobrostan obywateli europejskich.

Wydaje się również prawdopodobne, że konwencja będzie wspierać ideę nadania Karcie, proklamowanej w Nicei, mocy wiążącej w prawie UE.

Stanowiłoby to ogromny postęp dla obywateli europejskich. Uważam, że oprócz zapewnienia uznania praw obywateli w traktacie konstytucyjnym ważne jest wyraźne określenie dostępnych środków odwoławczych w przypadku nieprzestrzegania tych praw.

W jednej z propozycji, które zgłosiłem do Konwentu Europejskiego, zaproponowałem zmianę Traktatu w celu uznania istniejącej współpracy między rzecznikami praw obywatelskich i organami parlamentarnymi zajmującymi się petycjami w Unii. Sieć rzeczników praw obywatelskich i komisji petycji powinna być dostępna dla każdego obywatela Unii jako skuteczny środek odwoławczy. Takie środki dochodzenia roszczeń powinny zostać sformalizowane w Traktacie i podane do wiadomości obywateli.

Obywatele europejscy chcą prawidłowego stosowania prawa europejskiego i poszanowania praw podstawowych na wszystkich szczeblach Unii. W przypadku nieprzestrzegania prawa muszą być dostępne skuteczne środki odwoławcze.

Obecny wstępny projekt traktatu konstytucyjnego nie przewiduje informowania obywateli o dostępnych środkach odwoławczych w przypadku niewłaściwego stosowania prawa europejskiego. Nie wspomina się w nim ani o prawie do zwracania się do sądów krajowych, ani o europejskim czy krajowym rzeczniku praw obywatelskich. Wydaje się, że zapomniano o obecnym postanowieniu Traktatu, które przyznaje obywatelom i rezydentom Unii prawo do skarżenia się na niewłaściwe administrowanie w działalności instytucji lub organu Wspólnoty. Dzieje się tak pomimo faktu, że biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich działa z powodzeniem w imieniu obywateli od siedmiu lat i obecnie otrzymuje ponad 2000 skarg rocznie.

Szeroko przedstawiłem swoją opinię, że sieć rzeczników praw obywatelskich i komisji petycji powinna zostać wymieniona w Traktacie jako środek zadośćuczynienia dla obywateli. Aby taka sieć była naprawdę skuteczna, musi obejmować rzeczników praw obywatelskich lub podobne organy na odpowiednich szczeblach we wszystkich państwach członkowskich.

Pracując jako rzecznik praw obywatelskich przez ponad 13 lat - najpierw jako krajowy rzecznik praw obywatelskich, a następnie jako Rzecznik Praw Obywatelskich Unii Europejskiej - uważam, że obywatele europejscy powinni mieć prawo do pozasądowego środka odwoławczego w przypadku sporu z administracją publiczną. Takim środkiem zaradczym może być rzecznik praw obywatelskich lub podobny organ posiadający mandat konstytucyjny.

Oczywiście każde państwo członkowskie samo decyduje o zakresie i uprawnieniach tego organu, o ile gwarantuje on promowanie dobrej administracji i praworządności, a tym samym wzmacnia stosunki między administracją a obywatelami. W przypadku sporu z administracją publiczną powinien istnieć organ uprawniony do rozstrzygania indywidualnych skarg. Organ ten może również podejmować inicjatywy mające na celu promowanie lepszych procedur i praktyk administracyjnych.

Możliwe jest powołanie zarówno komisji petycji, jak i rzecznika praw obywatelskich, którzy z powodzeniem ze sobą współpracują. Jest to sytuacja w Unii Europejskiej, w której współpraca działa wyraźnie z korzyścią dla obywateli. Komisja Petycji, jako organ polityczny, powinna skupić się na kwestiach o zasadniczym znaczeniu, w których do naprawienia sytuacji potrzebne są doświadczenia i wpływy polityczne. Rzecznik Praw Obywatelskich powinien co do zasady rozpatrywać indywidualne skargi obywateli. Przydatne jest, aby komisja nadzorowała pracę rzecznika praw obywatelskich, rozpatrując jego sprawozdanie roczne, a tym samym udzielając mu wskazówek i porad.

Krajowi rzecznicy praw obywatelskich mają obecnie siedzibę w 12 z 15 państw członkowskich Unii Europejskiej. W Niemczech funkcjonuje dobrze funkcjonująca Komisja Petycji na szczeblu krajowym, a na szczeblu regionalnym działają rzecznicy praw obywatelskich. Włochy nie mają obecnie krajowego rzecznika praw obywatelskich ani komisji petycji, ale mają aktywną sieć regionalnych rzeczników praw obywatelskich. W Luksemburgu nie ma obecnie pozasądowego środka odwoławczego w przypadku indywidualnych sporów z administracją publiczną. Zarówno we Włoszech, jak i w Luksemburgu istnieją jednak propozycje ustanowienia krajowego rzecznika praw obywatelskich. We wszystkich 10 krajach, które mają przystąpić do Unii Europejskiej w 2004 r., powołano już krajowych rzeczników praw obywatelskich lub podobne organy.

Zobowiązanie do stosowania spójnego zestawu dobrych praktyk administracyjnych zostało ustanowione na szczeblu UE jako nowe prawo podstawowe w art. 41 Karty nicejskiej.

Obywatele europejscy we wszystkich państwach członkowskich chcą administracji europejskiej, która byłaby otwarta, odpowiedzialna i nastawiona na usługi. Obecny wstępny projekt Traktatu Konstytucyjnego zawiera pewne wskazówki dotyczące tych zasad, ale nie ma nic, co mogłoby zaradzić obecnej sytuacji, w której administracja każdej instytucji może mieć inne wyobrażenie o tym, jak traktować obywateli. We wrześniu 2001 r. Parlament Europejski przyjął Kodeks dobrego postępowania administracyjnego i polecił Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich przestrzeganie go w codziennej pracy. Nie jest ona jeszcze prawem wiążącym, nawet jeśli jej zasady opierają się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich.

Uważam, że Traktat Konstytucyjny powinien ustanowić jasną podstawę prawną dla europejskiego prawa administracyjnego, mającego jednakowe zastosowanie do wszystkich instytucji i organów Unii.

Odbyła się debata na temat tego, czy w traktacie konstytucyjnym należy zachować słowa „coraz ściślejszy związek”, zawarte obecnie w art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej. Moim zdaniem zasady, które są zgodne z tymi sformułowaniami w niniejszym art. 1, mają jeszcze większe znaczenie. Chodzi o to, że Unia jest Unią między narodami Europy, w której

„decyzje podejmowane są z możliwie najwyższym poszanowaniem zasady otwartości i jak najbliżej obywateli”.

Podejmowanie decyzji bliskich obywatelom jest zasadą pomocniczości, wprowadzoną traktatem z Maastricht. Traktat amsterdamski dodał otwartości.

To ważne zobowiązanie do otwartości i pomocniczości nie zostało uwzględnione we wstępnym projekcie. Brakuje również prawa obywateli do dostępu do dokumentów urzędowych, ustanowionego w art. 255 Traktatu WE, które stanowi zasadniczy element otwartości.

Moim zdaniem traktat konstytucyjny powinien jasno określać otwartość i pomocniczość jako podstawowe zasady Unii.

Wydaje się, że drugi wstępny projekt zostanie opublikowany przed świętami Bożego Narodzenia. Mam nadzieję, że szkielet, który został przedstawiony w październiku, zostanie dopracowany i opracowany w celu uwzględnienia ważnych kwestii, o których wspomniałem.

Wydaje mi się jasne, że należy poczynić postępy w celu zapewnienia, aby:

• UE uzyskała konstytucyjne upoważnienie do przestrzegania międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka, w tym europejskiej konwencji praw człowieka.
• Karta praw podstawowych UE, proklamowana w Nicei w grudniu 2000 r., stała się wiążąca w prawie UE.
• obywatele są informowani o dostępnych środkach odwoławczych, jeżeli ich prawa, w tym prawa podstawowe, nie są przestrzegane. Środki te obejmują sądy, rzeczników praw obywatelskich i komisje petycji na wszystkich szczeblach w Unii.
• istnieje podstawa prawna do zapewnienia otwartej, odpowiedzialnej i ukierunkowanej na usługi administracji za pośrednictwem europejskiego prawa administracyjnego
• otwartość i pomocniczość stanowią podstawowe zasady.

W ten sposób obywatele europejscy mogliby naprawdę mieć zaufanie do Unii Europejskiej.

Dziękuję za uwagę.