Szanowna Pani Przewodnicząca, Szanowni Panowie Posłowie!

Dzień dobry i dziękuję za zaproszenie.

Jako europejska rzeczniczka praw obywatelskich, z naciskiem na dobrą administrację w UE, chcę zacząć od uznania, że moje biuro było tylko w ograniczonym stopniu zaangażowane w tę dziedzinę. W czasach zmian i rozszerzania kompetencji UE ważne jest jednak przedstawienie krótkiego przeglądu naszej roli, a także wyjaśnienie, w jaki sposób współpracujemy z rzecznikami praw obywatelskich w całej Europie w celu zapewnienia wsparcia.

Swobodny przepływ osób jest często wymieniany jako jedno z największych osiągnięć integracji europejskiej. Jest to również jedna z głównych korzyści płynących z obywatelstwa UE – miliony osób co roku korzystają z niego, aby podróżować, mieszkać, pracować lub studiować w innym kraju UE.

W Unii Europejskiej to głównie rządy krajowe są odpowiedzialne za organizację i świadczenie usług zdrowotnych. Oznacza to, że każde państwo członkowskie decyduje o tym, w jaki sposób jego system opieki zdrowotnej jest zarządzany, zarządzany i finansowany.

UE może jedynie wspierać lub uzupełniać te polityki krajowe. W związku z tym UE może – i już to robi – stworzyć przepisy, które ułatwią obywatelom uzyskanie leczenia w innym kraju UE, a także zapewnić finansowanie, które pomoże wzmocnić krajowe systemy opieki zdrowotnej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami UE obywatele mają dwa główne prawa:

Po pierwsze, mogą podróżować do innego kraju UE w celu uzyskania opieki medycznej – na przykład w celu wizyty u specjalisty, poddania się zabiegowi chirurgicznemu lub leczenia określonego schorzenia.

Po drugie, mogą oni otrzymać zwrot kosztów tej opieki z własnego systemu opieki zdrowotnej.

Jeśli chodzi o zwrot kosztów, istnieją dwa sposoby uzyskania leczenia za granicą:

1. Bezpośredni zasięg:

Twój ubezpieczyciel zdrowotny w kraju pochodzenia może pokryć koszty bezpośrednio, ale dotyczy to tylko publicznej opieki zdrowotnej za granicą i zwykle wymaga uprzedniej zgody – znanej jako formularz S2. W takim przypadku koszty są pokrywane w takiej samej wysokości, jak w przypadku osoby mieszkającej w kraju, w którym pacjent otrzymuje leczenie.

2. Najpierw zapłać, później odbierz:

Możesz samodzielnie zapłacić za leczenie - w publicznej lub prywatnej klinice - a następnie poprosić o zwrot kosztów po powrocie do domu. Kwota, którą otrzymasz z powrotem, jest ograniczona do kosztów leczenia w Twoim kraju i tylko wtedy, gdy masz prawo do tego leczenia w domu.

Nierzadko jednak obywatele podróżujący do innego kraju UE napotykają bariery, które mogą osłabić samą umowę społeczną, na której zbudowano UE.

Przeszkody te dotyczą nie tylko praw indywidualnych. Zagrażają one również podstawowym powiązaniom między obywatelami a UE. Za każdym razem, gdy ktoś napotyka barierę lub niesłusznie odmawia mu się usługi, czuje się jak złamana obietnica – a złamane obietnice mogą podważyć zaufanie do instytucji publicznych.

Często problemy te pojawiają się, ponieważ władze krajowe lub lokalne interpretują lub stosują przepisy UE w różny sposób, nie stosują ich tak, jak powinny, lub po prostu nie komunikują ich dobrze.

Z danych zebranych przez Komisję wynika, że coraz więcej obywateli korzysta ze swojego prawa do korzystania z opieki zdrowotnej w innym kraju UE. Pokazują one jednak również, że średnio 15–20 % wniosków o uprzednią zgodę lub zwrot kosztów jest odrzucanych przez krajowe organy ds. zdrowia.

Z mojej perspektywy prowadzi to oczywiście do ważnego pytania: w przypadku odrzucenia wniosku obywatela – gdzie może się on zwrócić, aby bronić swoich praw w UE? A dokładniej, czy Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich ma do odegrania rolę w zajmowaniu się tymi sprawami?

Jako europejska rzeczniczka praw obywatelskich nie mogę prowadzić dochodzeń w sprawie działalności samych administracji krajowych. Mogę jednak pomóc w zapewnieniu, aby instytucje UE skutecznie monitorowały i czuwały nad przestrzeganiem przez te organy przepisów UE.

Przykład ilustrujący: osoby fizyczne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, które mogły złożyć skargę do Komisji w związku z naruszeniem prawa UE przez ich kraj, mogą zwrócić się do mnie, jeśli na przykład uważają, że Komisja Europejska zajmuje zbyt dużo czasu, aby zająć się postępowaniem w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego lub jeśli popełniła oczywisty błąd w swojej ocenie.

Jednocześnie moje biuro jest również odpowiedzialne za koordynację europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich – organu składającego się z ponad 100 krajowych i regionalnych rzeczników praw obywatelskich z krajów UE, a także krajów kandydujących i EOG.

Rzecznicy ci odgrywają kluczową rolę w ochronie praw osób fizycznych, w tym pochodzących z innego państwa członkowskiego, w sprawach codziennych, takich jak dostęp do opieki zdrowotnej, w tym ich prawo do transgranicznego leczenia.

Rozpatrywanie tych skarg nie zawsze jest łatwe – również z doświadczenia. Krajowi i regionalni rzecznicy praw obywatelskich są ekspertami w zakresie zasad i przepisów obowiązujących w ich własnych krajach. Mogą jednak nie zawsze być zaznajomieni ze wszystkimi zawiłościami prawa i polityki UE.

ENO oferuje rozwiązania.

W ramach procedury zapytań sieci krajowi i regionalni rzecznicy praw obywatelskich mogą zwrócić się do mojego biura z pytaniami dotyczącymi kwestii związanych z UE, które pojawiają się w ich pracy. Następnie współpracujemy z instytucjami UE w celu uzyskania niezbędnych wyjaśnień i informacji eksperckich.

Dobrym przykładem jest pytanie, które otrzymaliśmy od hiszpańskiego Rzecznika Praw Obywatelskich na temat europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego. Rozpatrzyli oni skargę obywatela Hiszpanii, który potrzebował leczenia w Niderlandach, a następnie został obciążony opłatą, mimo że wykazał on swoją EKUZ. Po interwencji hiszpańskiego rzecznika praw obywatelskich hiszpański system zabezpieczenia społecznego zwrócił mu koszty.

Zapytanie dotyczyło tego, czy strona internetowa Komisji Europejskiej zawierała jasne i dokładne informacje na temat funkcjonowania EKUZ i sposobu zwrotu kosztów opieki zdrowotnej. Trybunał zwrócił się do Komisji o wyjaśnienie tej kwestii. Wyjaśniła procedurę zwrotu kosztów i potwierdziła, że holenderski szpital przeprowadził prawidłowy proces. Hiszpański Rzecznik Praw Obywatelskich nie miał dalszych uwag i zamknęliśmy sprawę.

Zaledwie w zeszłym miesiącu zorganizowaliśmy konferencję ENO 2025, podczas której odbyło się osiem warsztatów poświęconych wymianie doświadczeń i znajdowaniu rozwiązań pilnych wyzwań, przed którymi stoją krajowe instytucje rzeczników praw obywatelskich w UE i krajach kandydujących. Jeden z tych warsztatów koncentrował się w szczególności na praktycznych barierach dla mobilności w UE.

Uczestnicy podkreślili szereg kwestii związanych z opieką zdrowotną, w tym trudności w zapewnieniu opieki medycznej obywatelom, którzy przeprowadzili się do innego kraju UE, ale są tam bezdomni, oraz ogólny brak świadomości pacjentów na temat ich praw transgranicznych.

Omówiliśmy również, w jaki sposób praca rzeczników praw obywatelskich przy rozpatrywaniu indywidualnych skarg może pomóc Komisji w identyfikowaniu systemowych naruszeń prawa UE w konkretnych krajach i w rozwiązywaniu tych problemów.

Takie dyskusje mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia rzeczywistych problemów, z jakimi borykają się nasi koledzy w związku ze swobodnym przepływem. Wzmacniają one również partnerstwa i kanały komunikacji, których potrzebujemy, aby lepiej służyć obywatelom i zapewnić poszanowanie wszystkich ich praw, w tym praw związanych z obywatelstwem UE.

Uważam, że wyzwania te przypominają nam, że administracja publiczna w Europie jest w coraz większym stopniu wspólną odpowiedzialnością. Dlatego ważne jest, aby rzecznicy praw obywatelskich, posłowie do Parlamentu Europejskiego oraz urzędnicy UE i urzędnicy krajowi współpracowali ze sobą, aby obietnice obywatelstwa UE stały się rzeczywistością dla wszystkich.

Ostatecznie wszyscy chcemy Europy, w której więcej obywateli może korzystać z transgranicznej opieki zdrowotnej i w której wysokiej jakości opieka zdrowotna nie zna granic.

Z niecierpliwością czekam na Państwa pytania i naszą dyskusję.

Dziękuję.